بۇگىن تۇركىستان گازەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. وندا لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى  تالقىلاندى. وعان قوعام قايراتكەرلەرى، ءتىل ماماندارى، ساياساتتانۋشى، IT مامانى، تاريحشىلار قاتىستى دەپ حابارلايدى قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

دوڭگەلەك ۇستەلدە ەڭ العاشقى بولىپ  ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى، قازۇعا قۇرمەتتى مۇشەسى تالاس وماربەكوۆ ءسوز الدى. ونىڭ ايتۋىنشا لاتىن الىپبيىنە كوشۋدە ءبىراۋىزدىلىق بولۋ كەرەك. 2017 جىلى بىردەن لاتىن الىپبيىنە كوشۋدى باستاۋىمىز قاجەت. مۇنى كەشىكتىرۋگە بولمايدى.

تالاس وماربەكوۆتىڭ ءسوزىن ءنابيجان مۇحامەتحان ۇلى دا قۇپ الدى. ول وزگەلەر نە ويلايتىنىنا الاڭداماي ىسكە كىرىسۋىمىز كەرەك ەكەنىن ايتتى. تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور جۇڭگو ەلىن مىسالعا الدى. اسپان استى ەلىنىڭ نەبارى ءبىر-اق جىلدىڭ ىشىندە وزگە ەلدەردىڭ پىكىرىنە قۇلاق اسپاي، لاتىن الىپبيىنە كوشكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ، ناقتى ىسكە كىرىسكەندە ءتۇرلى پىكىر ايتىلاتىنىن، ونىڭ ىشىندە قازاق كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارى وقىلماي قالادى دەگەن كۇدىكتە بولۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلدى. ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم، ءار جازۋشى نەمەسە اقىننىڭ شىعارمالارىن جيناقتاپ،  ارنايى سايت قۇرۋ كەرەك ەكەنىن جانە بۇل بۇرىنعىسىنان حالىققا ىڭعايلى بولاتىنىن ايتادى.

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان جۋرناليست ەسەنگۇل كاپ قىزى لاتىن الىپبيىنە تولىقتاي كوشۋىمىز ءۇشىن بيلىك قازاق تىلىندە سويلەۋ قاجەتتىگىن باسا ايتىپ ءوتتى. ويتپەگەن جاعدايدا لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى قيىنداي ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىگىن دە جەتكىزدى. قازىرگى بيلىكتە وتىرعانداردىڭ دەنى ورىس تىلىندە جينالىس جۇرگىزىپ، قۇجاتتاردى دا ورىس تىلىندە جۇرگىزەتىنىنە قىنجىلاتىنىن ايتتى.

دوڭگەلەك ۇستەلدە ءالىمحان جۇنىسبەكتىڭ پىكىرى تومەندەگىدەي بولدى.

ءالىمحان جۇنىسبەك، ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى، فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى:

قازاق تىلىندە قانشا ءتول دىبىس بار، سونى انىقتاپ الۋ كەرەك. باس-اياعى 28 دىبىس بار. بىزگە كەرەگى 28 تاڭبا. ەگەر كىرمە تاڭبا كىرسە، جۇيە بۇزىلادى.

قازاق تىلىندە دىبىس دامىمادى. دىبىسىمىز ورحون ەنيسەي جازۋىنداعى تاڭبالارمەن عانا تەڭ. كەزىندە تۇركى كەڭەسى 34  تاڭبادان تۇراتىن ءالىپبي جوباسىن ۇسىنعان ەدى. ونداعى ماقسات – ءسوزدىڭ ايتۋىلۋى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن، ءبىراق جازۋى بارىنە تۇسىنىكتى بولۋ كەرەك. اتاتۇرىك لاتىنعا وتكەن ۋاقىتتا قينالعان. ول ءوزى بىلايعى ۋاقىتتا اراب تاڭبالارىمەن جازىپ وتىرادى ەكەن. ءبىزدىڭ دە باسىمىزدان وسى جاعداي ءوتۋى مۇمكىن. ءبىز دە لاتىنعا وتەتىن كەزدە ەلباسىنىڭ ءوزى ۇلگى كورسەتىپ بەرسە، ءبارى دە جىلدام كوشەدى.

ەگەر لاتىن الىپبيىنە قازاقتىڭ ءتول دىبىستارىن باپتاپ ۇيرەتسەك، تۇك تە قيىنشىلىعى جوق. ءارى كەتكە ەكى-ۇش جىلدا لاتىنشا جازىپ، وقىپ شىعامىز.

ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى انار فازىلجانوۆا لاتىن الىپبيىنە كوشكەن شەتەلدىڭ تاجىربيەسىمەن ءبولىسىپ، وعان كوشۋدە باسا نازاردى نەگە اۋدارۋىمىز قاجەت ەكەنىن ايتتى.

«2007 جىلدان بەرى وسى ماسەلەمەن اينالىسىپ ءجۇرمىن. ءبىزدىڭ ءتىل ءبىلىمى ينستيۋتى  شەتەلدىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەپ، زەرتتەپ ءجۇر. باسقا ەلدىڭ ماماندارى باسقا ەلدىڭ ءالىپبيىن جاساي المايدى. بۇل جەردە يەدولوگيامەن، ساياساتپەن بايلانىستىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ءتىلدى شەشكەن كەزدە ءبارى دە شەشىلەدى. ەگەر ءتىل تانۋشى ماماندار مىقتى بولسا، كەز كەلگەن ءالىپبيدى لاتىنعا اكەلۋگە بولادى.

ءازىربايجاننىڭ، وزبەكستاننىڭ مىقتى عالىمدارىمەن كەزدەستىك. ولار جىلارمان بولدى. «سىزدەر ەلباسىلارىڭىزعا جەتكىزىڭىزدەر! ءالىپبي تاڭداۋ وتە قيىن ءىس. ونى تازا عالىمدارعا بەرىڭىزدەر. ال بىزدەگى كوميسسيادا ەكى عانا عالىم بولسا، قالعانى شەنەۋنىكتەر»، – دەدى.

ءازىربايجان  عالىمدارى: «1990 جىلداردىڭ ءوزى ءازىربايجان ءتىلى –  ەليتانىڭ ءتىلى بولدى. ولاردىڭ ءوز تىلىندە سويلەۋى ۇلكەن يميدج بولدى.  لاتىن الىپبيىنە كوشكەندە بىزگە كەرەك ەمەس دۇنيەلەردى لاتىنعا اۋدارعان جوقپىز» دەدى. سوندىقتان قارسىلىق بىلدىرگەن پىكىرلەرگە تۇسىندىرمە شاراسىن جۇرگىزۋىمىز قاجەت.

26 پەرنە تاقتاداعى گرافەمالاردى عانا بەرگەن. بىزدەگى «س» مەن «ح» ءارپىنىڭ تىركەسەتىن جەرى بار. تەحنيكانى تىلگە يكەمدەۋ كەرەك. ال تۇرىكتەر كوشكەن كەزدە تەحنيكا دا بولعان جوق. ولار قابىلداعان ارىپتەر بويىنشا تەحنيكا جاساپ الدى.

ءبىز پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ەل رەتىندە ورىس تىلىندە وقۋدان، جازۋدان قاشا المايمىز. بۇل جەردە ءوز ءتىلىمىزدى ساقتاۋ عانا ماڭىزدى. ال بىزدەگى حالىقتىڭ بىرنەشە پايىزى اعىلشىن تىلىندە سويلەسە اڭگىمە باسقا. ءالىپبي جوبالارىنىڭ رەداكتورى رەتىندە بايقاعانىم، ورىس تىلىندە اتاۋلار، سوزدەر كوبەيىپ كەلە جاتىر. لاتىنعا تازا تىلدىك تانىمدىق تۇرعىدان كوشۋىمىز كەرەك.

لاتىن جاھاندىق دامۋدا بەلگىلى ءبىر جۇك ارقالاپ وتىر. قاراپايىم عانا مىسال. نەگە جاپوندار، قىتايلار برەندتىك تاۋارلارىن وزدەرىنىڭ يەروگليفتەرىمەن جازبايدى؟..

ءالىپبي تاڭداۋ –  جۇمىستىڭ ون پايىزى عانا. سوندىقتان باسقا دا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك» دەدى انار فازىلجانوۆا