وتكەن 18ء-شى تامىز كۇنى ەلدىگىمىزدىڭ تىرەگى، اتامەكەن جەرىمىزدىڭ، ەل شەبىنىڭ ساقشىلارى شەكاراشىلار وزدەرىنىڭ ءتول مەرەكەلەرىن اتاپ ءوتتى. بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا قىزمەتىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولدى. وسى مەرەيلى مەرەكەگە وراي الماتى قالاسىنداعى شەكارا اكادەمياسىندا ايتۋلى شارا ءوتتى. وعان ۇلتتىق ۇلاننىڭ ءبىر توپ جوعارى لاۋازىمدى وفيسەرلەرى دە ارنايى باردى. ونىڭ سەبەبى دە تومەندەگىدەي بولاتىن، ول جونىندە از-ماز تاريح قويناۋىنا سۇڭگىگەنىمىزدە ءجون.

حالقىمىزعا ۇلكەن قۋانىش سىيلاعان تاۋەلسىزدىكتى يەلەنگەن كەزىمىزدە وتپەلى كەزەڭنىڭ ۋاقىتشا قيىنشىلىقتارىنىڭ قۇرساۋىندا قالعانىمىز ءالى ەستە. اسكەري ءبىلىم بەرۋ سالاسى دا ۇلكەن قيىندىقتارعا تاپ بولدى. سول تۇستا بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلان، كەشەگى ىشكى اسكەر ۆەدومستۆوسى وفيسەر كادرلارمەن جاساقتالۋى دا اسا وزەكتى ماسەلە بولدى. ويتكەنى، كۇش-قۋات ورگانىنىڭ وزىندىك مامان دايىندايتىن بۇگىنگى پەتروپاۆلداعى اسكەري ينستيتۋتى اشىلماعان بولاتىن.

سول تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا الماتىنىڭ جوعارى كوماندالىق شەكاراشىلار ۋچيليششەسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى دەپ اتاۋىن وزگەرتىپ، كەلەشەكتەگى تاعدىرلارىن اسكەري قىزمەتپەن بايلانىستىرعىسى كەلەتىن جاستارىمىزدى قابىلدادى. سول وقۋ ورنىنىڭ ىشىندە ىشكى اسكەرلەر فاكۋلتەتى قۇرىلىپ، جۇمىس ىستەي باستادى.

مىنەكي، بيىل سول فاكۋلتەتتىڭ ەڭ العاشقى تۇلەكتەرىنىڭ وقۋلارىن ءتامامداپ، ەل مەرەيى جولىندا قىزمەتكە ارالاسقاندارىنا دا ۇستىمىزدەگى جىلى باقانداي 20 جىل تولدى.

شەكارا قىزمەتىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان جيىنعا ارنايى كەلگەن ۇلاندىق قوناقتاردا سول وسى وقۋ ورنىنىڭ ىشكى اسكەرلەر فاكۋلتەتىنەن شيرەك عاسىرعا جۋىق بۇرىن قانات قاققان ازاماتتار ەدى.

ءيا، ءومىر دەگەن جەلىپ، جورتقان تۇلپارداي عوي. ءتىپتى، كوز ىلەسپەس ساۋلەدەي جىلدام شىعار. سول، بۇگىنگى ەلۋدى القىمداپ قالعان ەل اعالارى دا كەشە مۇرتى تەبەندەپ، ارمان قۋىپ الماتىعا جەتكەن جوق پا، وسىندا اسقاق مۇراتتارىنا جەتىپ، يىقتارىنا العاشقى وفيسەرلىك شەندەرىن تاعىپ، ەلگە قىزمەت ەتۋدى باستاعان ەدى-اۋ. ارينە، ەلدەگى بارشا شەكاراشىلار بۇل شاڭىراقتى «الما-ماتەر» دەپ قاستەر تۇتسا، ۇلاندىق وسى ازاماتتاردا بۇل ورىندى قۇرمەت تۇتادى. ويتكەنى، ولاردىڭ بۋىندارى وسى جەردە بەكىدى، وفيسەرلىك جولدارىنىڭ نەگىزى وسىندا قالاندى.

قىسقاشا اقپارات بەرىپ وتسەك، اتالعان فاكۋلتەتتى ەڭ ءبىرىنشى تۇلەكتەرى 1997 جىلى ءبىتىرىپ شىقسا، وقۋ بولىمشەسى 2005 جىلعا دەيىن تولىققاندى قىزمەت اتقارىپ، 9 مارتە تۇلەكتەرىن ۇشىرىپ، باس-اياعى 700-دەن استام ازاماتقا وفيسەر ماماندىعىمەن ومىرگە جولداما بەرگەن. ولار بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق ۇلان مەن وزگە دە ەلىمىزدىڭ كۇش-قۋات قۇرىلىمدارىندا سابىندا ەل مەرەيى جولىندا ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. ماسەلەن، «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ باسشىلىق قۇرامىنىڭ 40 پايىزى اتالعان وقۋ ورداسىنداعى ىشكى اسكەرلەر فاكۋلتەتىن ءتامامداعاندار.

جيىرما جىل بۇرىن وسى وقۋدى ءتامامداعانداردىڭ اراسىندا ءقازىر ەلباسىنىڭ قولىنان گەنەرال جوعارى اسكەري شەنىن العاندار دا، ۇلتتىق ۇلاندا جوعارى لاۋازىمدى يەلەنىپ وتىرعان ازاماتتار دا بارشىلىق. ولاردى اتاپ وتەر بولساق، ۇلتتىق ۇلاننىڭ «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ قولباسشىسى گەنەرال-مايور قايرات اقتانوۆ - ق ر ۇقك اسكەري ينستيتۋتىنىڭ ىشكى اسكەرلەر فاكۋلتەتىنەن 20 جىل بۇرىن تۇلەپ ۇشقان تۇلەك. وقۋىن وزات وقىپ، ينستيتۋتتى قىزىل ديپلومعا بىتىرگەن وفيسەر بىرەگەي ءبىلىم ورداسىنىڭ قابىرعاسىندا-اق ءوزىنىڭ ەل تانىعان ازامات بولارىن سول كەزدە-اق اڭعارتقان. قايرات ميحايل ۇلى العاشقى كۋرستىڭ ستارشيناسى بولىپ، سوڭعى كۋرستىڭ وزىندە كىشى لەيتەنانت شەنىن يىعىنا تاققان اقيىق وفيسەر. جالپى، العاشقى كۋرستىڭ وزگە دە وفيسەرلەر قۇرامى «سەن تۇردا، مەن اتايىن» دەيتىن سەرتكە بەرىك، سىرالعى ازاماتتار، ۇلتتىق ۇلانداعى جوعارى لاۋازىم يەلەرى. ارينە، لاۋازىمدا ءبىلىمنىڭ، كورەگەندىلىكتىڭ، قارىمدى قابىلەتتىڭ ارقاسىندا كەلەرى حاق. بۇل جاعىنان ۇقك شەكارا اكادەمياسى اسكەري سالادا ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى ەكەنى انىق. سونداي-اق، ۇلتتىق ۇلان باس قولباسشىلىعىنىڭ تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىستار جونىندەگى باس باسقارماسىنىڭ باستىعى پولكوۆنيك ق.بەلياكوۆ، «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ شتاب باستىعى پولكوۆنيك د.بوچاروۆ، «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ جاۋىنگەرلىك دايارلىق باسقارماسىنىڭ باستىعى پولكوۆنيك ە.لوگين، بريگادا كومانديرلەرى ب.كازكەيەۆ، ا.سادىقوۆتاردى اتاپ وتۋگە بولادى. ارالارىندا تاعدىرلارىن اسكەري ءبىلىم بەرۋ سالاسىمەن ۇشتاستىرعان ك.سحاي، ن.كورنيلوۆ، م.كاربوزوۆتاردى، ءار جىلدارى اسكەري ءبولىم كومانديرلەرىنىڭ ورىنباسارلارى بولعان پودپولكوۆنيكتەر ت.ابىكەشوۆ، ا.تاشيەۆ، مايور و. باتتالوۆ جانە تاعى وزگە ازاماتتاردى دا ايتىپ وتكەنىمىز ءجون.

شەكارا اكادەمياسىندا وتكەن سالتاناتتى جيىنعا ۇلتتىق ۇلان تاراپىنان كەلگەن قوناقتاردىڭ اراسىندا ۇلتتىق ۇلان ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى گەنەرال-مايور قالياقپار توقىشيەۆ مىرزا دا قادىرمەندى قوناق رەتىندە قاتىستى. ويتكەنى، اتالعان تۇلعا سوناۋ 1993 جىلى ۇقك اسكەري ينستيتۋتىنىڭ قۇرامىندا ىشكى اسكەرلەر فاكۋلتەتىن جاساقتاۋعا ەتەنە اتسالىسىپ، سول ءىستىڭ ۇيىتقىسى بولىپ باس-قاسىندا جۇرگەن ادام. ءارى فاكۋلتەتتىڭ العاشقى باستىعى بولىپ، ونى ءۇش جىلدان اسا باسقارعان بولاتىن.

سالتاناتتى شارا باراسىندا ءسوز العان گەنەرال-مايور قالياقپار جۇبانىش ۇلى: «تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قازاق ەلى عاسىرلار بويى اتا-بابامىز ارمان ەتكەن ۇلان-بايتاق جەرىمىزدىڭ شەكاراسىن كۇزەتىپ جۇرگەن شەكاراشىلار، ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ، مەملەكەتتىك شەكارامىزدى قورعاۋدا. 1992 جىلدىڭ 18 تامىزىندا قازاقستان رەسپۋبيكاسى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ ۇكىمىمەن قۇرىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنە 2017 جىلدىڭ 18 تامىز كۇنى 25 جىل تولىپ وتىر. بارشالارىڭىزدى وسى مەرەيتويمەن قۇتتىقتايمىن. سونداي-اق، سول كەزدەگى فاكۋلتەتتىڭ العاشقى باسشىسى رەتىندە، جۇكتەلگەن جاۋاپتى جۇكتى ماقساتتى تۇردە ورىنداۋعا بار كۇشىمىزدى جۇمسادىق. ءار جىلدارى فاكۋلتەتكە جەمىستى باسشىلىق جاساعان: پولكوۆنيك ا.وتەعالييەۆ، پودپولكوۆنيك ا.توقتاسىنوۆ، پولكوۆنيك يۋ.ۆايگاندت، وقۋ ديۆيزيوندارىن باسقارعان: پولكوۆنيكتەر ق.قۇرمانعالييەۆ، ا.ماركيتيان، ە.يسەمبايەۆ، كافەدرا وقىتۋشىلارى پولكوۆنيكتەر: ك.سەرىكبايەۆ، يۋ.گرۋدەنكو، ا.بىستروۆ، ا.احمەتشين، ە.قۇلبايەۆ، ۆ.مەزين، گ.شابانوۆ، ا.كراشەنيننيكوۆ، م.ورازبەكوۆ، ل.گۋسيەۆ، س.ساليي، پودپولكوۆنيك م.گۋسيەۆا، مايورلار يۋ.وستاپەنكو، ا.ۆالييەۆ، كاپتاندار ا.انچۋكوۆ، ا.مالاحوۆ جانە تاعى باسقا دا وقىتۋشالار قۇرامىنىڭ ەڭبەكتەرى ايرىقشا. ءبىز وسى ءوز ىسىنە ادال وسى ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا سىندارلى ساتتەردەن سۇرىنبەي وتتىك. مەن ولاردىڭ بارشاسىنا ءوز العىسىمدى ايتامىن»، - ىزگى قۇتتىقتاۋىن ءبىلدىرىپ، وتكەن كۇننەن قالعان ىزگى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.

مۇنان كەيىن سالتاناتتى شارانىڭ تورىنە «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ قولباسشىسى گەنەرال-مايور قايرات اقتانوۆ كوتەرىلىپ ىستىق قۇتتىقتاۋىن ءبىلدىردى. لاۋازىمدى تۇلعا ءوز سوزىندە: «ەلباسىمىزدىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قاسيەتتى شەكارامىزدى تولىقتاي بۇتىندەپ الدىق. ەل ىرگەسى مىعىم. زامانىمىز تىنىش. وسىناۋ بەرەكەلى دە ءماندى ءومىرىمىز ۇزاعىنان بولعاي دەيمىن. مەرەيلى ءسات قۇتتى بولسىن. وتانىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن مەملەكەتتىك شەكارامىزدىڭ بەرىكتىگىن قامتاماسىز ەتۋگە قىرۋار ەڭبەك سىڭىرگەن شەكاراشىلارىمىزدى ءوز اتىمنان ايتۋلى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ، قاستەرلى قىزمەتتەرىنە ساتتىلىكتەر تىلەيمىن. سونىمەن قاتار وسى مەرەكەگە وراي ۇلتتىق ۇلاننىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-لەيتەنانت رۋسلان فاتيح ۇلى جاقسىلىقوۆتىڭ ارنايى بۇيرىعىمەن اكادەميانىڭ ءبىرقاتار ارداگەر پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامى ماراپاتتالعان بولاتىن، سول ماراپاتتاردى تاپسىرۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر»، - دەپ اتاپ ءوتىپ، قۇرمەت يەلەرىن ساحنا تورىنە شاقىردى. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ۇلاننىڭ تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جۇمىستار باس باسقارماسىنىڭ باستىعى پولكوۆنيك قانات بەلياكوۆ مىرزا باس قولباسشىنىڭ بۇيرىعىن جينالعان قاۋىمعا جەتكىزىپ، ماراپات يەلەرى وڭىرلىك قولباسشىلىق قولباسشىسى قولىنان سىي-قۇرمەتتەرىن الدى. قازىرگى كۇنى ءبىلىم بەرىپ جۇرگەن ۇستازدار قاۋىمى دا، ءارى ارداگەر وقىتۋشىلار قۇرامى دا سىيلىقتاردان قۇر قالمادى. باس قولباسشىنىڭ اتىنان كەۋدە بەلگىلەرىمەن، ۇلتتىق ۇلان سيمۆوليكاسى بار باعالى ساعاتپەن، سونداي-اق ۇلتتىق ۇلاننىڭ شەجىرە تاريحى جايلى جازىلعان كىتاپپەن، باسقا دا باعالى سىيلىقپەن ماراپاتتالدى.

شەكارا اكادەمياسىنىڭ باستىعى پولكوۆنيك پاۆەل پوليۆانوۆ ارىپتەستەرىنە تىعىز ىنتىماقتاستىقتارى ءۇشىن جانە جەمىستى جۇمىستارى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.

اتاپ ايتارلىعى، سالتاناتتى شاراعا ارنايى قاتىسقان العاشقى كۋرستىڭ ايتۋلى بارشا ازاماتتارى رەتتىلىك تانىتىپ، جيىن شاراسىنىڭ الدىندا الدىمەن 28 پانفيلوۆشىلار ساياباعىنداعى ماڭگىلىك الاۋعا گۇل شوقتىرىن قويىپ، ەل ءۇشىن ەرلىكپەن وت كەشكەن بارشا قاھارماندار رۋحىنا تاعزىم جاسادى. ال جيىن شاراسىنىنىڭ سوڭىندا كۋرس «جىگىتتەرى» وزدەرى قۇلىن-تايداي تەبىسىپ، اسكەري ءبىلىمنىڭ قاينارىنان سۋسىنداپ، وسى قابىرعادا تالاي قىزىقتى جايتتاردىڭ كۋاگەرى بولعان كازارمالارى مەن وقۋ عيماراتتارىن ارالاپ، وتكەن كۇننەن قالعان ەستەن كەتپەس كۇندەرىن ەسكە الدى.

اتاپ ءوتۋ كەرەك، شەكارا اكادەمياسىندا وتكەن سالاتانتتى شاراعا «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اتىنان «گەنەرال» مۋزىكالىق توبى دا قاتىسىپ، كورەرمەندەرگە ۇمىتىلماس كوڭىل كۇي سىيلادى. قورىتا كەلگەندە، وتكەن كۇنگە ساياحات جاساپ، بۇگىنگى كۇندى ەلەكتەن وتكىزۋگە تولىقتاي مۇمكىندىك بەرگەن بۇل كەزدەسۋ وعان قاتىسقانداردىڭ ەسىندە ماڭگى قالارى ءسوزسىز.

مايور ارمان اۋباكىروۆ

الماتى قالاسى