قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قوردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە «قازاقستان مەن گەرمانيانىڭ ينتەگراسيالىق ساياساتى. سالىستىرمالى تالداۋ» تاقىرىبىمەن وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنسيادا ساراپشىلار ەكى ەلدەگى كوشى-قون ماسەلەسىن تالقىلادى.
القالى جيىنعا قاتىسقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى لەونيد پروكوپەنكو، قازاقستانداعى كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قور وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى توماس حەلم جانە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى مەن شەتەلدىك ساراپشىلار قازاقستان مەن گەرمانيانىڭ ينتەگراسيالىق ساياساتىن ءسوز ەتىپ، الەمدىك تاجىريبەنى تالقىلادى. قحا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءوز سوزىندە قازاقستان قوعامدى بىرىكتىرۋدىڭ وزىندىك ينتەگراسيالىق ءادىسىن تاڭداعانىن جەتكىزدى.
«گەرمانيادا ميگراسيادان وزگە ماسەلە جوقتاي كورىنەدى. شىنىندا دا، كوشى-قون ماسەلەسى وتە وزەكتى تاقىرىپقا اينالدى. مەنىڭ ويىمشا، جاقىن ارادا كوشى-قون سالاسىنداعى ۇردىستەردىڭ اۋقىمى كەڭەيەدى. سەبەبى، ەكونوميكالىق، اسكەري جانە وزگە دە سەبەپتەرمەن الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنەن حالىق ۇدەرە كوشىپ جاتىر. روحيندجا سەكىلدى ايماقتاردىڭ تۇرعىندارى كوشۋگە ءماجبۇر. ودان بولەك، ادەتتەگى ەڭبەك ميگراسياسى بار»، - دەدى توماس حەلم ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن «ميگراسيا: جاڭا ۇردىستەر مەن باعىتتار» دوڭگەلەك ۇستەلىندە.
«الەمدە ينتەگراسيانىڭ ءارتۇرلى مودەلدەرى بار. كوپتەگەن ەلدەردە ەتنوستىق توپتاردىڭ قۇقىقتىق جاعدايى ۇلتتىق ازشىلىق ينستيتۋتى ارقىلى رەتتەلىپ وتىرادى. ال بىزدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرىءنىڭ ارقاسىندا الەۋمەتتىك ۇيلەسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتىڭ بىرەگەي قازاقستاندىق مودەلى جۇزەگە اسىرىلدى. ەلباسى ەل ساياساتىنىڭ باسىمدىعى رەتىندە بىرلىكتى تاڭدادى. اتا زاڭىمىز دا «ءبىز قازاقستان حالقى» دەپ باستالادى. بۇل ەلدەگى ىنتىماقتىڭ ىرگەتاسى بولا ءبىلدى. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا بىرىگۋى قۋاتتى قوعامدىق رەسۋرس رەتىندە بارلىق ۇلتتىق توپتار مۇددەلەرىنىڭ اككۋمۋلياسياسى بولا ءبىلدى. سوندىقتان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ مودەلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەتنوستىق توپتاردىڭ قۇقىقتارى تۇرعىسىندا دەموكراتيالىق ستاندارتتاردى قامتيدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 180 مىڭعا تارتا نەمىس بار. نەمىس ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى بەلسەندى تۇردە جۇمىس جۇرگىزۋدە. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن اكادەميالىق دەگەن جوعارى مارتەبە بەرىلگەن نەمىس دراما تەاترى دا بار. نەمىس گازەتى شىعىپ تۇر. مەملەكەت نەمىس مادەنيەتى، ءداستۇرى مەن ءتىلىنىڭ دامۋىنا بارىنشا قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلەدى»، دەدى ل.پروكوپەنكو.
توماس حەلمنىڭ ايتۋىنشا، كوشى-قون ماسەلەسى قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتقان قازاقستاندى دا اينالىپ وتپەيدى. سونىمەن بىرگە، ت. حەلم كوشى-قون ماسەلەسىنە كوز جۇمىپ قاراپ وتىرماۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالدى.
«كوشى-قون ماسەلەسى 8 ملد-قا جۋىق ادام تۇراتىن جەر شارىنداعى ءاربىر دامىعان مەملەكەتكە اسەر ەتپەك. كۇننەن-كۇنگە دامىپ كەلە جاتقان قازاقستان دا كەلەشەكتە ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە جەتكەن سايىن ميگرانتتار ماسەلەسىنە ءجيى تاپ بولادى»، - دەدى قور وكىلى.
قازاقستانداعى كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قور وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى توماس حەلم بولاشاقتا جاھاندانۋ الەمدىك ۇردىسكە اينالاتىنىن، ول كوشى-قونسىز مۇمكىن ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «كەلەشەكتە الەمدەگى كوشى-قون مەن ينتەگراسيالىق ءۇردىس ارتا تۇسەدى. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا بۇل تاقىرىپتار بەلسەندى تۇردە تالقىلانىپ، جاڭا جاعدايلاردا قوعام دامۋىندا وڭتايلى شەشىمىن تابۋى ءتيىس»، دەگەن ول 26 جىل سەنىمدى سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناستا بولعان قازاقستان مەن گەرمانيانىڭ كوزقاراستارى ورتاق ەكەنىن ايتتى.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا گەرمانيالىق بيلەفەلد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى توماس فايست گەرمانياعا كوشىپ بارعان ميگرانتتاردى قوعامعا بەيىمدەۋ تۋرالى بايانداما وقىدى.
«ميگراسياعا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر تىعىز بايلانىستى. ايتسە دە، ميگراسيانىڭ بەرەر مۇمكىندىكتەرى دە كوپ. ماسەلەنى دۇرىس شەشۋ جولدارىن بىرلەسىپ تالقىلاۋىمىز قاجەت. مۇندا تاريحىمىزعا قاتىستى مالىمدەمە جاساعىم كەلەدى. ميگرانتتارعا قارسى قورعان تۇرعىزۋ - ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشپەيدى. ءبىز دە ءوز تاريحىمىزدا قابىرعا تۇرعىزىپ كورگەنبىز، ونىڭ بۇرىس شەشىم ەكەنىن تاريح كورسەتتى»، - دەدى توماس حەلم.
وكىلدىك ديرەكتورى الەۋمەتتانۋشى ستۋدەنتتەر مەن عالىمداردى ەرتەڭ استانادا وتەتىن ءىرى كونفەرەنسياعا شاقىردى.
«كوشى-قون ماسەلەسى بويىنشا ەرتەڭ نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە كونفەرەنسيا وتەدى. شارانى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. ميگراسيا مەن ينتەگراسيا تاقىرىبى بويىنشا قازاقستان مەن گەرمانيا تەڭ دارەجەدە پىكىر الماسا الادى»، - دەدى ول.
