جازۋشى ءجادي شاكەن ۇلىنىڭ «قارالى كوش» اتتى كىتابى شىعىپتى دەپ ەستىگەندە، كىتاپتى تۇركياعا اپارعان ەدىك.

ارادا بىرنەشە جىل وتكەندە «قازاق-تۇرىك ءبىلىم جانە زەرتتەۋ قاۋىمداستىعى» اتتى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم قۇرىپ، سول ۇيىمنىڭ اتىنان قازاق تىلىندە شىققان كىتاپتاردى تۇرىك تىلىنە اۋدارۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدىق.

الدىمەنەن قايسى كىتاپتى اۋدارساق دەگەن ءسوز بولدى. ءار كىم ءار ءتۇرلى وي-پكىرىن ورتاعا سالىپ ءبىر پىكىرگە كەلە المادىق. باسقارۋشى توپتىڭ مۇشەلەرىمەن جالعاستى اقىلداسايىق دەستىك. ءسويتىپ جۇرگەن كۇندەردىڭ بىرىندە بۇل كوزقاراسىمىز تۋرالى داستارقان ۇستىندە اناما دا ايتتىم. انام وتكەن عاسىرداعى قازاق كوشىنىڭ كۋاگەرلەرىنىڭ ءبىرى. ءقازىر 85 جاستا. ول ماعان: «بالام، ءبىز قانشاما جىل كوپتەگەن قيىندىقتاردى باستان وتكەردىك. قازىرگى تاڭدا تۇركيادامىز، قۇدايعا شۇكىر سەندەردى ياعني بالالارىمىزدى تۋعان جەردەن، وتانىمىزدان ۇزاق جەردە بولسا دا ەشنارسەدەن قورىقپاي وسىردىك. وسى كۇنگە جەتۋ ءۇشىن ۇلكەندەرىمىزدىڭ كوبى كۇرەسىپ ءجۇرىپ و دۇنيەلىك بولىپ كەتتى. ال سول كىسىلىردىڭ ىشىندە اتى ۇمىتىلمايتىن ءبىر ادام بار. ول ەلىسحان باتىر. ەلىسحان باتىر قيىن قىستاۋ كەزدە، تۋعان جەرى، حالقى، ءدىنى ءۇشىن ءوز جانىن پيدا ەتكەن جان. ءبىزدىڭ وسى جەرگە امان-ەسەن جەتۋىمىز ءۇشىن جول بويى كورگەن كوپتەگەن قيىندىقتارعا قاراماستان العا قويعان ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن ءوز جولىنان تايىنباي قازاق كوشىنىڭ كوشباسشىسى بولعان. ول كىسىنىڭ ءومىربايانى تۋرالى ءبىر كىتاپ شىعىپتى دەپ ەستىدىم. ەگەر سول كىتاپتى تۇرىك تىلىنە اۋداراتىن بولساڭدار، حالىق ءۇشىن ۇلكەن قىزمەت جاساعان بولاسىڭدار. وسى كىتاپتى  تۇرىك تىلىنە اۋدارساڭدار وسى جەردەگى ادامدار ءبىزدىڭ قانداي حالىق ەكەنىمىزدى بىلەتىن بولادى، ءارى سەندەر دە اتا-بابالارىمىزدىڭ الدىنداعى ءبىر پارىزدارىڭدى ورىندايتىن بولاسىڭدار» دەگەن ەدى.

انامنىڭ ءسوزى ماعان وي سالدى. ول كىسىنىڭ بار شىن نيەتىمەن، كوزىنە جاس الا وتىرىپ ايتقان ءسوزى مەنى دە تولقىتتى.

بۇل كىسىنىڭ ءسوزىن باسقارۋشى توپتاعىلارعا ايتقانىمدا بارلىعى دا قولدادى. سونىمەن اۋدارىلاتىن العاشقى كىتاپتىڭ «قارالى كوش» كىتابى بولاتىنى جونىندە ءبىر اۋىزدان شەشىم قابىلداعان ەدىك. ءسويتىپ ەندىگى جەردە اۋدارماشى ىزدەدىك. قازاقستاننان كەلىپ تۇركيادا ءبىلىپ الىپ، قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن اۋدارماشى نۇرگۇل بەرىكبولوۆا قارىنداسىمىزدى تاۋىپ، وسى كىتاپتى اۋدارىپ بەرۋىن وتىندىك. باستابىندا جۇرەكسىنسە دە، نۇرگۇل كىتاپتى ءساتتى اۋدارىپ شىقتى.

كىتاپتىڭ جارىق كورۋىنە يبراھيم مۇتلى، ياقۇپ جان، قىزىربەك حايراتۋللاھ، ءىسمايىل شىڭعىس سىندى ازاماتتار اقىل، كومەگىن ايامادى. ستامبۋلداعى كالەندەر باسپاسىنىڭ رەداكتورى تاريحشى، جازۋشى مۇحاررەم ۇشان مىرزا رەداكسياسىن قاراپ، 2016 جىلدىڭ سوڭىندا باسپادان شىعاردى.

تۇركياداعى قازاقتاردىڭ كوش تاريحى تۋرالى، ونداعى ەل باستاعان ەلىسحان تۋرالى جازىلعان وسى كىتاپتىڭ تۇرىكشە اۋدارىلعانى ءۇشىن ءبىز ەرەكشە قۋانىشتىمىز ءارى ماقتان تۇتامىز.

كىتاپ باسىلىپ شىقاننان كەيىن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رەجەت تاييپ ەردوعانمەن ىستامبۇلدا بولىپ وتكەن جاستار فەستيۆالىندە كەزدەستىك. تاراپىمىزدان اشىلعان ستەندتەردى ارالاعان كەزدە وعان وسى كىتاپتى سىيعا تارتۋ ەتتىك. قازاقتاردى جانە ولاردىڭ تاريحىن بىلەتىندىكتەن مىندەتتى تۇردە وقيمىن دەپ ايتقان ەدى. وسىدان كەيىن تاعى ءبىر قۋانتارلىق جاعداي بولدى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن بولسا كەرەك، مادەنيەت مينسترلىگىنىڭ قاداعالاۋىمەن «قارالى كوش» كىتابىنىڭ تۇرىكشە نۇسقاسىن تۇركياداعا ۇكىمەتكە قاراستى بارلىق كىتاپحانالار ارنايى ساتىپ العان ەكەن.

«قارالى كوش» كىتابىنىڭ تۇرىك ەلىندە جارىق كورۋى ۇلكەن اڭىس قوزعادى. كىتاپ اۆتورى ءجادي شاكەن ۇلى مىرزانى ستامبۋل قالاسىنا شاقىرىپ، اتالعان كىتاپ حاقىندا كونفەرەنسيالار ءوتتى. بۋرسا قالاسىندا وتكەن مەملەكەتتىك كىتاپ جارمەنكەسىنە قويىلعان كىتابىنىڭ وقىرماندارىنا دا جولعاسىپ، تۇرىك وقىرماندارىنا قولتاڭبالار بەردى.

ءسويتىپ،  ەلىسحان باتىر حاقىنداعى «قارالى كوش» كىتابى بۇكىل تۇرىك جۇرتىنا تارادى. قازاقتىڭ قايسار ۇلى حاقىندا، ونىڭ ەرلىك ىزدەرى جونىندە تۇرىك تۋىسقاندار عانا ەمەس تۇركياداعى وزگە ۇلت وكىلدەرى دە ءبىلدى. تۇركيا، ەۋروپاداعى قازاق جاستارىنىڭ ءبارى دە وسى كىتاپ ارقىلى وزدەرىنىڭ وتكەنىن ءبىلدى، اتا-بابالارىمىزدىڭ قاندى تاريحىن وقىدى.

2017 جىلى قازاقستاننىڭ باس قالاسى استانادا وتكەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ V قۇرىلتايىنا ءبىزدىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمىمىز دا شاقىرىلدى. ءبىز قۇرىلتايدا تۇركياداعى قازاقتاردىڭ اتىنان اسا ءقادىرلى ەلباسىنا ءبىر سىيلىق اپارۋدى ۇيعاردىق. بەرەتىن سىيلىعىمىز بىزگە قاتىستى، ياعنىي تۇركيا قازاقتارىنا تىكە قاتىستى ءبىر نارسە بولۋى كەرەك ەدى. ءسويتىپ تۇركيداعى ەڭ تانىمال ساندىق جاسايتىن اعاش شەبەرىمەن كەلىستىك. قازاقتىڭ ۇلتتىق ويۋلارىمەن بەزەندىرىلگەن ساندىق جاساتىپ، ىشىنە ەلىسحان باىتر حاقىنداعى «قارالى كوش كىتابى مەن قازاقتار تۋرالى جاريالانعان باسقا كىتاپتاردى دا سالدىق. ساۋعا سالىنعان ساندىقتى ستامبۋلدان ۇشاقپەن ارنايى استاناعا جەتكىزىپ، قازاق پرەزيدەنتىنىڭ قولىنا تاپسىرماقشى بولدىق. سونىمەن قۇرىلتايعا دەلاگات رەتىندە قاتىسىپ، ءجادي شاكەن ۇلىنىڭ «قارالى كوش» كىتابى مەن حاليفا التايدىڭ كىتاپتارى سىندى ءتول تاريحىمىزعا قاتىسىت كىتاپتار سالىنعان «التىن ساندىقتى» ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىشۇلىنا تارتۋ ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى ادامدارعا تاپسىردىق.

وسىلايشا ءبىز تاريحىمىزدى ۇمىتپاي، اتا-بابالارىمىزدىڭ باسىنان وتكەندەردى بارشاعا تۇسىندىرۋگە تىرىسىپ باعۋدامىز.

قازىرگى تاڭدا دۇنيە ءجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تارىداي شاشىلعان قازاقتاردىڭ باسىنان كوپتەگەن قيىنشىلىقتار وتكەن. ەلىسحان سىندى باتىرلارىمىز ءوزىن ويلاماي، ءوزىنىڭ وتباسى، بالا-شاعاسىن ويلاماي تەك قانا حالقىن ويلادى. ءبىز ونىڭ رۋحىن ماڭگىلىك ماقتانىش سەزىنەمىز. شىن مانىندە انامنىڭ ماعان ايتقان ەلىسحان باتىر جايىنداعى كىتاپتى تۇرىكشە شىعار دەگەنى، سول كىسى كوزىمەن كورە قالعان مىڭداعان شاھيتتەردىڭ اماناتى ەدى. ءبىز اماناتتى ورىنداعانىمىز ءۇشىن قۋانامىز. بۇگىندەرى تۇركيادا ءبىلىم الىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرى دە «قارالى كوش» كىتابىمەن تانىسىپ، قازاقتىڭ قاس باتىرى ەلىسحان حاقىندا ءبىلدى. ءارى وسى كىتاپ جونىندە ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى دەسارتاسيالىق ەڭبەكتەر قورعاۋدا. ستامبۋل ۋنيۆەرسيتەتىندە تاريح ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەرگە اتالعان وقۋ ورنىنىڭ ۇستازدارى «قارالى كوشتى» وقىپ شىعۋلارى تۋرالى ارنايى تاپسىرما بەرىپ، ولاردىڭ بارلىعى دا كىتاپتى وقىپ شىققان ەكەن. قازاقتاردى تۇرىك ۇلتىنىڭ ءبىر بولەگى دەپ بىلەتىن ولار ەلىسحان باتىردى ءوز باتىرلارى رەتىندە قابىلدادى.

قۇدايعا شۇكىر، ءقازىر تاۋەلسىز ەلىمىز بار. ءبىزدىڭ تىلەگىمىز – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ باياندى بولۋى. وسى تاۋەلسىزدىكتى، وسى تاۋەلسىز وتانىنىڭ قۇشاعىندا ءوتىپ جاتقان ءبىزدىڭ باتىرلارىمىز حاقىنداعى ءىس-شارالارىمىزدى كورىپ، اتا-بابالارىمىز جاتقان جەرلەرىندە ءبىر اۋناپ تۇسكەن شىعار... جاتقان جەرلەرى ءجاننات بولعاي!

شابان سەركان دينچتۇرك،

قازاق-تۇرىك ءبىلىم جانە زەرتتەۋ قاۋىمداستىعىنىڭ ءتوراعاسى