بۇل كۇندەرى قىزىل كىرپىشتەرى ىرسيىپ كورىنىپ، كەيپى قاشا باستاعان عيماراتقا ۇيقىلى-وياۋ كۇيدە باسى سالبىراپ كەلىپ، سۇلەسوق قالپى كابينەتتەن الىپ شىققان دوپتى بالالارعا قاراي لاقتىرىپ جىبەرىپ، ءوزى ءالسىن-السىن ەسىنەپ كۇنگە قىزدىرىنىپ وتىراتىن ءابىلتايدىڭ مەكتەپكە ديرەكتور بولاتىنى تۋرالى حابار اۋىلعا ءبىر-اق كۇندە تاراعان. مىنا جاڭالىقتى ەستىگەن جالقامىس جۇرتىن ءبىر جەرگە جيناپ، قالاي تاڭىرقاعاندارىن تىڭدار بولساق، «ويپىرىمااااي، نە دەيدى؟!» دەگەن زور داۋىس جەر-الەمدى جاڭعىرىقتىرىپ كەتەر ەدى. ءابىلتايدىڭ مەكتەپتى قالاي بىتىرگەنى، وقۋعا قالاي تۇسكەنى، ونى قالاي وقىعانى، اۋىلعا كەلىپ مەكتەپكە قالاي جۇمىسقا تۇرعانى وسىنداعى جۇرتتىڭ كوز الدىندا.

«جاقىپبەككە كۇيەۋگە تيگەندە شاشىم كومىردەي قاپ-قارا ەدى. جەتپەگىر، ءابىلتاي، سەن اعارتتىڭ!» دەپ سىنىپ جەتەكشىسى كۇلپاش جەر تەپكىلەي جىندانىپ، سۇمىرەيگەن وقۋشىسىن توقتاۋسىز جۇلقىلاپ، اقىرىندا كوز جاسىنا ەرىك بەرىپ، مۇرنىن پىش-پىش ەتكىزىپ وتىرىپ قالاتىن.

ابەكەڭ مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ «وقىمايمىن» دەپ الەك سالدى. اكەسى ءشامىلتاي جاتىپ كەپ جالىنىپ ءجۇرىپ، كوندىرگەن. «مال بولسا، ازايىپ بارادى. ەرتەڭ مەن كەتسەم، كۇنىڭ نە بولار؟ ودان دا ءبىر جاپىراق قاعاز الىپ الشى» دەگەن سوڭ ارەڭ كەلىسكەن. «كۇندە ساباق ايتىپ، ەمتيحانعا دايىندالىپ، سەسسيا تاپسىرىپ جۇرۋگە ۋاقىتىم جوق. سىرتتاي وقيمىن» دەگەن وندا دا. ءشامىلتاي «تىم قۇرىسا، جىلىنا ءبىر رەت بارىپ، مۇعالىمدەرىڭە كورىنىپ كەت» دەپ ەرتەلى-كەش سۇر «جيگۋليدىڭ» استىندا جاتاتىن ەركە بالاسىن زورعا سۋىرىپ الاتىن. ابەكەڭ ت»الاي وقۋعا كەتتىم» دەپ ويلاپ، قالاعا بارعان سوڭ كافەدەن كافەگە ورعىپ، قىزىق قۋالاپ قايتىپ كەلەتىن. ونداي كەزدە ءشامىلتاي شامىرقانىپ كەتىپ، «ۋا تۇيسىكسىز، ۋا ساناسىز، ۋا جەتپەگىر» دەپ ءۇيدى اينالدىرا قۋالايدى. بيولوگياسى اپ-ايدىك بولسا دا، پسيحولوگياسى ءالى اۋىلدى اينالشىقتاپ شىعا قويماعان ءابىلتاي كەيدە اكە اشۋىنان سەسكەنىپ، سۇر «جيگۋليدىڭ» ىشىنە كىرىپ، ەسىك-تەرەزەسىن كىلتتەپ الادى. شاراسى تاۋسىلعان شاكەڭ دىمى قۇرىپ، كونەرە باستاعان كولىكتى ارى-بەرى سىلكىپ قويا سالادى. «ۋا تۇيسىكسىز، «جيگۋليىڭمەن» قوسىپ، اناۋ سايعا يتەرىپ جىبەرەر مە ەدى؟»» دەپ كۇيىنەدى.

ءبىراق قايتكەن كۇندە دە باۋىر ەتى ەمەس پە. بالاسى ديپلوم العان كۇنى ءشامىلتاي اعايىن-تۋعاندى شاقىرىپ، داستارحان جايعان. ەكى-ۇش اي وتپەي كورشى سەكسەۋىل اۋىلىمەن قۇداندالى بولعان. «ايەل العان سوڭ، جامان «جيگۋليمەن» جۇرگەنىم ۇيات بولماي ما؟»، - دەپتى ءابىلتاي ءبىر كۇنى ءشاي ۇستىندە سۇلۋ جارى مونشاقتىڭ كوزىنشە. كەلىننىڭ الدىندا مىناداي بۇيىمتايعا قارسىلىق بىلدىرۋگە ىڭعايسىزدانعان ءشامىلتاي، وزىندە بار اقشانىڭ باسىن قۇراپ بالاسىنا سۋ جاڭا جاپون كولىگىن اپەرىپ قۇتىلدى. تەمىر تۇلپاردى تاقىمعا باسقان سوڭ اۋىل مەن قالا اراسىنا ارلى-بەرلى ادام تاسىپ ىزعىتادى دا جۇرەدى. اتا-ەنە مەن كۇيەۋىن جاقىنىراق تانىپ، كوڭىلى ورنىعا باستاعان مونشاق ءبىر كۇنى «قاشانعى شاپقىلايسىڭ؟ ديپلومىڭ بار ەمەس پە؟ جۇمىسقا تۇرساڭشى» دەپ قيىلعاندا بارىپ، ابەكەڭنىڭ ويىنا جۇمىس جايى ساپ ەتە قالعان.

– ە-ە-ە دەگەن، – سوندا ەسىنەپ تۇرىپ، – جۇمىسقا تۇرۋ كەرەك ەكەن عوي...

 الايدا جۇمىسقا ورنالاسا سالۋ ءابىلتاي ويلاعانداي وڭاي بولماي شىقتى. اكەسىنە جۇمساقتاپ ايتىپ كورىپ ەدى، «ءبىر كۇنى تاماقتى شايناپ، اۋزىما سالىپ بەر دەيتىن شىعارسىڭ» دەپ اشۋعا باسىپتى. سودان شارۋانى مونشاقتىڭ ءوزى قولعا العان. اقىلىنا كوركى ساي، پىسىق، الىمدى ايەل ديرەكتوردىڭ الدىنا كۇيەۋىن ەرتىپ بارىپ ءجۇرىپ، زەينەت جاسىنا ەكى جىلى قالعان ءجۇمادىل اسپانتاۋوۆتى كوندىرگەنگە ۇقسايدى. ايتەۋىر، كوپ وتپەي ءابىلتاي اۋزىنا ىسقىرىعىن قىستىرىپ، قولىنا دوبى مەن جۋرنالىن ۇستاپ، دەنە تاربيەسى ءپانىنىڭ ءمۇعالىمى بولىپ شىعا كەلدى. «مۇنى جۋماسا بولمايدى» دەپ كەشكە ءبىراز دۋمانداتقان كورىنەدى.

 كەش ورتالانىپ، سوڭىنا تاقاعاندا ءابىلتاي سوزىنەن ءسۇرىنىپ، كوزىن ءبىر اشىپ، ءبىر قالعىپ كەتىپ وتىرىپ: «ءمۇعالىم بولعانىمدى قايتەيىن، ءبىر جىل ايلىق المايمىن» دەپتى ىزالانىپ. ءسويتىپ، مونشاق پەن ءجۇمادىل اسپانتاۋوۆ اراسىنداعى اسا قۇپيا كەلىسىمدى جاريالاپ قويا بەرگەن. ابىروي بولعاندا، سول ءتۇنى سىرانى سۋشا سىمىرگەندەر ەرتەسىنە نە ىستەپ، نە قويعاندارىن جاپپاي ۇمىتىپ، اشىلعان قۇپيا اۋادا قالىقتاپ ءبىراز تۇرىپتى دا، عارىش كەڭىستىگىنە ءسىڭىپ كەتە بارىپتى. مىنە، سودان بەرى ەكى جىل تابان اۋدارماي، پەداگوگ دەگەن مارتەبەلى اتاقتى ارقالاپ كەلە جاتىر. الدە، پەداگوگ مارتەبەسى مۇنى ارقالاپ كەلە جاتىر. ايتەۋىر، ىلدەبايلاپ ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە جارق ەتكەن جاڭالىقتىڭ سيقى وسى. ديرەكتورلىق!

 سوڭعى ۋاقىتتا زەينەت جاسىنا تاياعان ديرەكتور اسپانتاۋوۆتىڭ قىزمەتىن دوعاراتىنى انىق بولىپ جۇرگەن. «ورنىنا كىم كەلەدى؟» دەگەن ساۋال جالقامىس اۋىلىن تولعاندىرعان ماڭىزدى جايتقا اينالعان ەدى. قاي ۇيگە بارساڭ دا، وسى ساۋالدى مولدىرەتە تالقىلاپ وتىرعان جۇرتتى وڭاي كەزىكتىرەسىز. ءبىراق باسقا-باسقا «ءابىلتاي ديرەكتور بولادى اۋ» دەگەن بولجام بۇل اۋىلداعى جان بالاسىنىڭ ميىنا كىرىپ شىقپاعان. وندىردەي جاپ-جاس، ءىسى شالاعايلاۋ جىگىتتىڭ ءبىراز ۋاقىتقا ۇشتى-كۇيلى جوعالۋى، اۋلاسىندا قىمبات كولىگىنىڭ دە كوزگە شالىنباۋى ونىڭ ديرەكتور بولۋ مۇمكىندىگىن اۋىل اراسىندا ارتتىرا تۇسكەن. كوپ ۇزاماي ۇستىنە كوستيۋم-شالبار كيگەن ءابىلتاي جىمىڭ-جىمىڭ ەتىپ مەكتەپتە قايتادان پايدا بولا كەتتى. ادەتتە قىزىل تريكوسىنىڭ اۋىن تىككەن اق ءجىبى سالبىراپ، ۇستىنە ەسكى سپورتيۆكاسىن ىلە سالىپ قۇر سۇلدەرىن سۇيرەتىپ كەلەتىن ءابىلتايدىڭ مىنا تۇرقى راسىندا بولەك ەدى. شاشىن دا ەپپەن قايىرىپ، ءتۇرى شىرايلانا تۇسكەن. وسىدان سوڭ-اق مۇعالىمدەر ونىڭ مەكتەپتىڭ كەلەسى باسشىسى بولاتىنىنا تۇك تە كۇماندانباعان. قاۋمالاپ، ورتاعا الىپ ەدى، ءابىلتاي باستاپقىدا «ويباي، مۇنى كىم شىعارىپ ءجۇر؟» دەپ تۋلاعان ەكەن، كەيىن «ۋاقىتىندا كورەسىزدەر عوي...» دەپ جاباسىركەلەي قۇتىلىپتى. ونىڭ مىنا ءسوزى اۋىلدىقتار ءۇشىن ءبىرجولا ءپاتۋا رەتىندە قابىلدانىپ، جاڭا ديرەكتورعا جاعىنۋ ءىس-شاراسى باستالىپ كەتە بارعان.

قاراڭعى تۇسپەي اعىپ-تامىپ ءۇي جاققا قاراي كەلە جاتقان از ادامدى كورىپ مونشاق كۇيەۋىن ءبىراز سىلكىلەپ الدى.

ديرەكتورلىعىمەن قۇتتىقتاعان جۇرت قۇر كەلمەيدى، ايتەۋىر. جىلى-جۇمساق، ءتاتتى-پاتتىسىن الا كەلەدى. «بالاسى ديرەكتور بولادى» دەگەلى ءشامىلتاي مەن ايەلى ءشاريپا دا ءبىراز كوتەرىلىپ قالعان. 

–ءابىلتايجان، كىشكەنتايىنان ەرەك ەدى عوي. تەنتەك بولسا دا، اقىلدى تەنتەك بولاتىن، – دەيدى جاسى قىرىقتان ەندى اسقان، مەكتەپ جۇمىسشىسى سايلاۋ. – جامان ناعاشىڭ سىرتىڭنان سۇيسىنە قاراپ، ءۇمىت كۇتىپ ءجۇردى عوي.

–راحمەت، اعا، – دەيدى ءابىلتاي ىرجالاقتاپ.

–جۇمىسىڭ قالاي بوپ جاتىر؟ – دەدى قانشا كۇننەن بەرى اۋىل ادامدارىنىڭ سويلەۋ تاكتيكاسىنا بوي ۇيرەتىپ العان ءشامىلتاي.

–سول جۇمىس جاعىن ايتقالى كەلىپ ەدىم، – دەپ سايلاۋ ەندى نەگىزگى بۇيىمتايعا كوشتى. ءسويتىپ، قازىرگى زاۆحوز تايىردى ءبىراز جاماندادى.

–كەزىندە كولحوز بولىپ تۇرعاندا قىرماننىڭ باسىنا تۇنەيتىن ەدىم عوي، بىلەسىز شاكە. كەز كەلگەن شارۋانى ۇرشىقشا ءۇيىرىپ اكەتەم، – دەپ باستاپ، ءسوزىنىڭ سوڭىن الا شارۋاشىلىق مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنتاعىنان ءۇمىتتى ەكەنىن اڭعارتقان. زال تامعا جاڭادان جايىلعان قىزىل كىلەم دە سايلاۋدىڭ ءسوزىن قوستاعانداي، تەرەزەدەن تۇسكەن كۇن ساۋلەسىنە شاعىلىسىپ، جالت-جۇلت ەتەدى.

 باسشىلىقتىڭ بۋىنا ەلىتكەن ءابىلتاي وكىلەتتىلىگىن ازىردەن پايدالانىپ، «اعا، تاس قىلامىز» دەپ جىبەرەدى كەيدە. مۇنداي ساتتە مونشاق ءبىر بۇيىرىنەن ءتۇرتىپ قالىپ، تاۋبەسىنە ءتۇسىرىپ قويادى. توپىرلاعان قوناقتىڭ بىردە ءبىرى قۇر كەلمەيدى. ءبىرى مۇنىڭ ماشيناسىنىڭ ورىندىقتارىنا ادەمى جابۋ، ءبىرى مالعا دەپ ءشوپ اكەلىپ توگىپ تاستادى. اسىرەسە، زاۆۋچ بولۋدان ءۇمىتتى تاندىبايدىڭ سىيلىعى بارىنەن اسىپ ءتۇستى. ءقازىر فيزيكادان بەرەتىن اعايى «سيىرلاردىڭ جەم-شوبى مەنەن بولسىن» دەپ 100 باۋ پىشەندى قورانىڭ اۋزى-مۇرنىنان شىعارعان. بىرتىندەپ مۇنداي سىيلىققا مونشاق تا ۇيرەنە باستادى. ءناتى ايەل ەمەس پە، جانى جىلىپ، كوڭىلى ءوسىپ قالاتىن بولدى. كەي ۇمىتكەرلەر «ءابىلتاي مەن شارۋاشىلىقتى ويلاي بەرمەي، كەلىنگە دە جاعايىق» دەدى مە، ءۇي اپ-ساتتە شاڭسورعىش، قىسقا تولقىندى پەش، ۇتىك سياقتى زاتتارعا تولىپ، مونشاق «قايسىسىن قاي جەرگە جايعاستىرامىن» دەپ باسى قاتقان.

كەلۋشىلەر سىي-سىياپاتىن قۇر اكەلە سالماي، بولاشاق ديرەكتوردى ابدەن ماقتاپ، ءسوز اياعىنا قاراي كەۋدەسىندەگى ءۇمىتىن سىزدىقتاتىپ جەتكىزەدى. ءابىلتاي ەشقايسىنىڭ مەسەلىن قايتارمايتىن جومارت جۇرەك جانعا اينالىپ العان. ءتىپتى بىرەۋلەر «الدىمىز قىس عوي» دەپ بۇعان جاعالى تون مەن تۇركيادا تىكتىرىلگەن ۇزىن قونىش ەتىك تە كيگىزىپ كەتتى. ءسويتىپ، اينالدىرعان ەكى اپتادا ءشامىلتايدىڭ شاڭىراعى دۇنيە-مۇلىككە سىقاي تولدى. مۇنشاما دۇنيەنىڭ قىزىعىن كورىپ ءابىلتاي دا، ونىڭ كەلىنشەگى دە ءماز. مەكتەپكە بارسا، انى-مىنە زەينەتكە شىققالى جۇرگەن سىنىپ جەتەكشىسى كۇلپاش اينالىپ-تولعانىپ وبەكتەيدى.

–ءاسىلى، مەن ادام تانيمىن ابالوك، – دەيدى مۇنى وزىنشە ەركەلەتىپ، – سەن ساباق وقىماساڭ دا كوزقاراسىڭ تەرەڭ بالا ەدىڭ عوي، – دەپ باستاپ:

–ءاي، وسى اناۋ شانوك، ايبارشا، تۇرلان، عازيزدەرمەن حابارلاسىپ تۇرسىڭدار ما؟ ولار قايدا ءجۇر ءوزى؟ – دەپ سىنىبىنداعى بالالاردى تۇگەندەگەن بولادى. ءابىلتاي ۆاتساپتاعى كونفەرەنسيانىڭ ارقاسىندا كىمنىڭ قايدا جۇرگەنىن اڭدىپ وتىرادى. سوندىقتان اپايىنىڭ سۇراعىنا ىركىلمەي، جاۋاپ بەرىپ تاستايدى.

–ءاا، ءجون. امان جۇرىڭدەر، اينالايىن. ءوي، جانىم. ابالوكجان، جاقىپبەك كوكەڭ اۋرۋشاڭ بولىپ كەتتى. ءبارى وزىنەن عوي. ىشپە دەسەم دە، ىشەدى. باياعىدا كەلىن بولىپ تۇسكەندە شاشىم كومىردەي قاپ-قارا ەدى. جەتپەگىر، جاقىپبەك اعارتتى عوي، – دەپ اۋىلداعى جالعىز اۆتوبۋستى ايدايتىن شالىن ءبىراز سىباپ الادى.

– سەن ماعان جاردەم ەت. پەنسياعا شىققان سوڭ دا بىرەر جىل ساباق بەرىپ جۇرە تۇرايىن، قالقام. وعان دەيىن ساكەباي دا وقۋىن ءبىتىرىپ، جۇمىسقا تۇرىپ قالار. ول دا ءمۇعالىم عوي. تۇرىنە قاراماي، مەنىڭ جولىمدى قۋدى، – دەپ ۇلىنا قاتىستى ەمەۋرىنىن دە اڭعارتىپ قويادى.

 ءابىلتاي ەشكىمنىڭ بەتىن قايتارعان ەمەس. «جارايدى، اپاي» دەيدى كۇلىمسىرەپ. «ءسىز ايتساڭىز بولدى عوي!».

 ەندى بۇكىل اۋىلعا جاڭا ديرەكتوردىڭ مىرزالىعى جايلى جاعىمدى حابار كەڭىنەن جايىلعان. ۇيىنە «كەزدەيسوق كەپ قالا سالاتىن»، ادەيىلەپ ات باسىن بۇراتىن، بۇلاردى «ساعىنا قالاتىن» ادامدار اعىنى دا تولاستامادى. ەشبىرىنىڭ ءسوزى قۇرعاق ەمەس. ءبارى تەگىس شەجىرەنى جاتتاپ كەلگەن بە، ءبىر جاعىنان ءابىلتايعا تۋىس بولىپ شىعادى. ونىسىن قۇر ايتا سالماي، قاي اتا جاعىنان ەكەنىن دە دالمە-دال دالەلدەيدى. «وسىنشاما تۋىسىم بۇعان دەيىن قايدا جۇرگەن؟» دەپ ابەكەڭ دە اڭ-تاڭ. ءومىر بويى كەندىرباي قىستاعىندا مال باققان، اۋىلعا اندا-ساندا كەلەتىن زىليحا كەمپىر دە ەنتىگىپ جەتىپتى. «قوي باعىپ جۇرگەن زاۋىربەگىمدى ءمۇعالىم ەتشى. ءوزى ءبىر قارا كۇش يەسى. كەز-كەلگەن شارۋاڭدى جاپىرىپ جىبەرەدى»،- دەيدى. باسىنا ءبىر ەمەس، ەكى ورامال تارتىپ كەلىپتى. سول ەكى ورامالدىڭ ورتاسىنا ارنايىلاپ، كورىنەتىندەي ەتىپ بەس بىردەي ون مىڭ تەڭگەلىك اقشانى جايىپ قويىپتى. ءابىلتاي مەن مونشاق مىنانى كورىپ، كوڭىلدەرىن كۇلكى قىسادى.

 –اپا، بالاڭىزدىڭ جوعارى ءبىلىمى جوق قوي، – دەيدى ءابىلتاي وزىنشە ءۋاج ايتقان بولىپ.

–ويباي-اۋ، ءبىلىمى جوق بولسا دا، مالى بار عوي. نە، سەنىڭ تاقياڭا تارلىق ەتە مە؟ – دەيدى بىربەتكەي زىليحا كەمپىر.

 شىركىن، كەندىربايداعى مىڭعىرعان مالدىڭ اراسىنان تاڭداپ تۇرىپ قالاعانىن اكەلسە، ونى وكىرتىپ ساتسا، تۇسكەن اقشاعا ىسىلداعان سۋ جاڭا دجيپ السا عوي دەپ ارمان ەتەدى ءابىلتاي. بۇل ويىن زاۋدە كەلىنشەگىنە جەتكىزەدى. «اۋەلى سول كرەسلوعا وتىرىپ ال. باسقاسىن سوسىن كورەمىز» دەيدى مونشاق سالقىنقاندىلىق تانىتىپ. ءبىراق كۇن سايىن كەلىپ جاتقان مال-دۇنيە، ادامداردىڭ ىستىق ىقىلاسى، بۇعان باعىنىشتىلىعى ابەكەڭنىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ، ابىرويىن اسىرا تۇسكەن. ابىرويدىڭ اسۋى – ادامعا دا اسەر ەتپەۋشى مە ەدى. ءابىلتايدىڭ دا مىنەز-قۇلىق، كەسكىن-كەلبەتىنەن وزگەشەلىك بايقالىپ، باياعى شالا-شارپى قيمىلدايتىن الاڭعاسار ەمەس، ساليقالى، سالماقتى جانعا اينالا باستاعان.

 جۇرت سىرتتاي ءابىلتايدى ديرەكتور ەتىپ «تاعايىنداپ» تاستاعانىنا قاراماستان، مەكتەپتىڭ قازىرگى باسشىسى اسپانتاۋوۆ ورنىنان قوزعالا قويمادى. ءجۇرىس-تۇرىسىنان دا اسىعىستىق بايقالمايدى. ماڭعاز باسىپ مەكتەپكە كىرىپ كەلە جاتادى. اسىقپاي ادىمداپ شىعىپ بارا جاتادى. ەكى اپتا ۇيىندە جاتىپ ءىشى پىسقان سوڭ ءابىلتاي دا جۇمىسقا كەلگەن. اۋزىنا ىسقىرىعىن سالىپ، قولتىعىنا دوبىن قىسىپ ساباعىنا كىرىسكەن. وڭاشادا مۇعالىمدەر «ابەكە، ءسىز قاشان..؟» دەپ ديرەكتورلىقتى مەڭزەپ قويادى. «جاقىندا بولىپ قالادى. اسىقپاڭىزدار» دەيدى ءابىلتاي ءوزى ءۇشىن دە، وزگەلەر ءۇشىن دە بەيتانىس سابىرلى مىنەزبەن.

 جۇرت كوڭىلى قوڭىلتاقسىپ، ءابىلتايدىڭ ديرەكتورلىق مانسابىنان كۇدىكتەنە باستاعاندا اۋداننان ءبىر توپ كوميسسيا ساۋ ەتىپ، اسپانتاۋوۆتىڭ كابينەتىندە ەكى ساعاتتاي جينالىس وتكىزىپتى. مۇنى كورگەن ءمۇعالىم قاۋىمى باسشىلىقتىڭ اۋىساتىنىنا ەش كۇماندانباي، اقپاراتتى سۇزگىدەن وتكىزىپ اۋرە بولماي-اق اۋىل-ايماققا حابارلاپ جىبەرگەن. ءتىپتى جينالىستان ءابىلتايدى كورگەندەر دە بار ەكەن. الايدا كوميسسيا ەشكىمدى ورنىنان المادى، ەشكىمدى تاعايىندامادى، مۇعالىمدەردىڭ ساباق جوسپارىن تەكسەرىپتى دە، قايتىپ كەتىپتى.

 ۇمىتتەرى شىنعا اينالماي، ۋاقىتتىڭ سوزىلا تۇسكەنىنەن قاۋىپتەنگەن جۇرت، «جاڭا ديرەكتورعا» سىيعا بەرگەن تارتۋلارى ءۇشىن الاڭداي باستاعاندا اۋدان ورتالىعىنان تاعى دا ءبىر توپ دوكەي كەلگەن. كوڭىلدەرى كۇپتى جۇرت تاعى دا مەكتەپ پەن ديرەكتوردىڭ كابينەتى جاققا ەلەڭدەپ، جاڭالىق كۇتكەن. ءبىراق جۇرت كۇتكەن جاڭالىق تاعى دا بولمادى.

ارادا ەكى كۇن وتپەي، ايتقانى ايداي كەلەتىن، اۋىل اراسىندا «كورىپكەل» اتانىپ كەتكەن گۇلماريا «ءابىلتايدىڭ ديرەكتور بولاتىنى وتىرىك ەكەن. كوميسسيا اسپانتاۋوۆتى تاعى ەكى جىلعا ورنىندا قالدىرىپتى» دەگەن حابار تاراتقان. قىزىقتىڭ كوكەسى وسى كەزدە بولدى. جۇرت جاپپاي ءابىلتايدىڭ ۇيىنە اعىلىپتى. تاندىباي ەكى اپتا بۇرىن قوراعا ءتۇسىرىپ كەتكەن 100 باۋ پىشەنىن قايتا تيەپ كەتىپ قالىپتى. قۇر كەتپەي ۇرسىپ كەتىپتى. «ديرەكتور بولمايتىن بولساڭ، نەمەنە اۋرەگە سالاسىڭ؟! ءاي، ءوزىم دە ويلاپ ەدىم، بۇعان ديرەكتورلىق قايدان بىتە قويدى!» دەپ ءابىلتايدىڭ بەتىنە جامانداپ، بۇرق-سارق قايناپتى. اۋىل ادامدارى بەرگەن دۇنيە-مۇلىكتەرىن قايتا سۇراپ ءشامىلتاي شاڭىراعىنىڭ شاڭىن قاققان. ءتىپتى دۇكەنشى جامال قىسقا تولقىندى پەشتى ىشىندە اينالىپ جاتقان تاماعىمەن كوتەرىپ اكەتىپ، ونىسى جولدا ۇستىنە توگىلىپ، اۋىلدى شۋلاتىپ ارەڭ باسىلعان. سول كۇنى كەشكە دەيىن بىرەۋ ءشامىلتايدىڭ شاڭىراعىنان شاڭسورعىش ارقالاپ شىقتى، ەندى بىرەۋ كولىكتەگى اۆتوجابۋدى قايتا سىپىرىپ العان. شەبەر دەپ اتى شىققان قايىرعالي «باپتانىپ وتىرىپ، شاي ىشىڭىزدەر» دەپ سىيعا تارتقان ورىندىقتار مەن ۇستەلىن «وزىمىزگە دە كەرەك بولىپ قالدى» دەپ سالدىراعان كولىگىنە تيەپ تايىپ تۇرىپتى. «زاۆحوز بوپ جاتسام، ايتقان راحمەتىم دەپ قابىلدارسىڭ» دەپ تورگى بولمەگە اكەلىپ جايىپ تاستاعان ويۋ-ورنەگى مەن قىزىل ءتۇسى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن كىلەمىن ادەمىلەپ بۇكتەپ، وراپ، يىعىنا سالىپ سايلاۋ دا شىعىپ كەتىپتى. شىعىپ بارا جاتىپ، «رەنجىمە جيەنجان، كەلەسى ديرەكتورعا دا قامدانۋ كەرەك قوي» دەپ ارقادان قاعىپتى. نە كەرەك، ءابىلتاي مەن مونشاق اينالدىرعان بىرنەشە ساعاتتا-اق ءۇيدىڭ ءسانىن كەلىستىرىپ تۇرعان دۇنيە بىتكەننەن ايىرىلىپ قالا بەرگەن. اسىرەسە، كەندىرباي قىستاعىن ەن جايلاپ وتىرعان شەرنياز بايدىڭ كەمپىرى زىليحا الاقانىن شاپاتتاپ قۋانىپتى: «باسە، قۇلاعىنان سۇيرەگەندەي ەتىپ وقىتقان ءابىلتاي ءقايبىر ديرەكتور بولىپ جارىتار؟ ىمعا تۇسىنبەگەن، دىمعا تۇسىنبەيدى دەگەن. باسىمدى قايتا-قايتا ءيىپ وتىرسام، «بالاڭنىڭ ءبىلىمى بار ما؟» دەي بەرەدى، جەتپەگىر» دەپتى كۇبىسىن پىسكىلەپ تۇرىپ.

وسىلايشا، اۋىل ادامدارى بەرگەن دۇنيەسى مەن اقشاسىن قايتارىپ الىپ، كوڭىلدەرىن دەمدەگەن كۇننىڭ ەرتەسىنە-اق اسپانتاۋوۆ قىزمەتىمەن قوش ايتىسقان. «وۋ، بۇل قالايشا؟» دەگەنشە بولعان جوق، اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى جىلقىباي شوراحمەتوۆ «جاستارعا قازىردەن كوڭىل ءبولىپ، ولاردى قىزمەت باسپالداعىنا كوتەرگەنىمىز ابزال. مەملەكەت بىزدەن سونى تالاپ ەتىپ وتىر» دەپ ءابىلتاي نۇرمىرزايەۆتى جالقامىس اۋىلدىق ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى دەپ تانىستىرعان.

وقۋدىڭ ءيىسى مۇرنىنا بارمايتىن، ديرەكتور بولۋعا ىقىلاسى دا، اقشاسى دا جوق ءابىلتايعا ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا باسشىلىقتىڭ بۇيىرعانى، راسىندا قىزىق. بۇل وقيعاعا قايىن اتاسى جىلگەلدىنىڭ تىكەلەي قاتىسى بار-تىن. كەزىندە اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى، مەملەكەتتىك كىرىس باسقارماسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن ىستەپ جۇرگەندە اۋەلى تاريح ءپانىنىڭ ءمۇعالىمى، كەيىن اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى بولعان جىلقىباي شوراحمەتوۆكە زور اسەرى تيگەن. ءوزى ءبىلىمدى، ءوزى بەلسەندى، ءوزىنىڭ جىلقىسى كوپ جىلقىباي جىلگەلدىگە ءا دەگەننەن ۇناعان. اقىرى قىزمەت باسپالداعىندا جەتەلەپ ءجۇرىپ جىلقىبايدى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى دەڭگەيىنە دە جەتكىزدى. از كۇندە وبلىسقا قاراي جوعارىلاماق. اعاسىنىڭ جاقسىلىعى ويىنان شىقپاي، كوڭىلى تولقىعان جىلقىباي قولدا بيلىك باردا جاقسىلىق جاساپ قالايىن دەسە كەرەك.

–اعا، ىنىشەكتەردىڭ ءبىرى بولسا ايت. كوتەرەيىك، – دەپتى زەينەت جاسىنا جەتىپ وتىرعان جىلگەلدىگە ءبىر جولىققاندا.

 جىلەكەڭ ارى-بەرى قاراسا ىڭعايلى ادام كوزگە ىلىنبەيدى. مىڭ قايتارا ويلانا كەلە ءوزىنىڭ تۇلا بويى تۇڭعىشى مونشاقتى الىپ، بۇگىندە بەرەكەلى وتباسى بولىپ وتىرعان ءابىلتاي ەسكە تۇسە كەتپەي مە؟ سودان كۇيەۋ بالادان ديرەكتور جاساۋ پروسەسى باقانداي بەس ايعا سوزىلىپتى. اسپانتاۋوۆتى قىزمەتتەن قالاي الۋ كەرەك، ءابىلتايدىڭ ساناسىنا باسشىلىق قىزمەتتى قالاي ءسىڭىرۋ كەرەك، ونى قالاي دايىنداۋ كەرەك، بۇل ءىستى جىلگەلدى اقساقال، باستىق شوراحانوۆ، ايەلى مونشاق ۇشەۋلەپ ءجۇرىپ رەتكە كەلتىرگەن. ۇياتى جىبەرمەدى مە، الدە ديرەكتور بولۋ دەگەن وي ساناسىنا سىيمادى ما، ءابىلتاي باستاپقىدا ات-تونىن الا قاشقان. كەيىن اقىرى كونسە كەرەك. ەندى انى-مىنە جىلى ورىنتاققا وتىرعالى جاتقاندا اسپانتاۋوۆ ارىزدانىپ، «وڭايلىقپەن قىزمەتىمدى بەرمەيمىن» دەپ ءبىراز الەككە سالعان. وسى كەزدە عوي جۇرتتىڭ وزدەرى بەرگەن دۇنيە-مۇلىكتى قايتادان جاپا-تارماعاي تاركىلەپ كەتەتىنى. ايتەۋىر، شوراحانوۆ بار بەدەلىن سالىپ ءجۇرىپ اۋزىنا ىسقىرىعىن، قولتىعىنا دوبىن قىستىرىپ، سۇلەسوق جۇرگەن ءابىلتايدى ءويتىپ-بۇيتىپ ديرەكتور قىلدى.

 «باياعىدان كۇتكەن ديرەكتورىمىز وسى ءابىلتاي سەكىلدى جالىندى، بەلسەندى جاس ەدى عوي» دەپ ءسوز سويلەپتى مۇعالىمدەر بىرىنەن سوڭ ءبىرى. ورىندارىنا وتىرعان سوڭ اۋىزدارىن قولدارىمەن كولەگەيلەپ «ءپىشتۋ، مىناۋ باستىق بولعان سوڭ نە ايتاسىڭ» دەپ كۇبىرلەسىپتى. سول كۇنى كەشكە دەيىن اق الدىڭعى كۇنى يەلەرىنىڭ ەتەگىنە جابىسىپ كەتە بارعان دۇنيە-مۇلىك شىپ-شىرعاسى بۇزىلماي، ءشامىلتايدىڭ شاڭىراعىنا قايتا ورالعان كورىنەدى.

 اباي ايماعامبەت