الەم ءباسپاسوزى «نۇرسۇلتان نازاربايەۆتان كەيىن بيلىك اۋىسۋ جوسپارىن قۇرۋ قاجەت» دەپ، بيلىك اۋىسۋىنا قاتىستى بولجامداردى تالقىلايدى.
جاپوننىڭ The Diplomat سايتىنداعى «قازاقستان نازاربايەۆسىز ەل بولىپ قالا الا ما؟» دەگەن ماقالا حالىقارالىق داعدارىس توبىنىڭ قازاقستانعا ارنالعان جاڭا بايانداماسىن تالداعان. بايانداما ساراپشىلارى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بيلىكتەن كەتكەننەن كەيىن قازاقستاننىڭ كۇيى نە بولاتىنىن ايقىنداپ بەرۋدى ۇسىنادى. ماقالا قازاقستان مەن ۋكراينانى سالىستىرىپ، رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ۋكرايناداعى ورىس ءتىلدى حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعاۋ جانە «ەشقاشان مەملەكەتتىلىك بولماعان تەرريتوريادا مەملەكەت قۇرىپ بەرگەن» نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءرولى تۋرالى ايتقان سوزدەرىن كەلتىرگەن.
The Diplomat سايتى «نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ جۋىردا باسىم داۋىس جيناپ، قايتا سايلانۋى ونىڭ ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ نەگىزگى تۇتقاسى ەكەنىن كورسەتەدى ءارى بۇل جاعداي «ەلدىڭ وسال تۇسىنا» اينالۋى» مۇمكىن» دەپ جازادى.
ۇلىبريتانيانىڭ Financial Times گازەتى «تەگەۋىرىندى باسشىلار كەتكەننەن كەيىن ورتالىق ازيا بولاشاعى نە بولادى؟» دەگەن ماقالاسىندا قازاقستان مەن وزبەكستاندى سالىستىرىپ، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پەن وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ كەتكەننەن كەيىنگى جاعدايدىڭ وربۋىنە قاتىستى بولجام جاسايدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، قازاقستانداعى شەتەل ينۆەستورلارى ءۇشىن «ەڭ ۇلكەن ساياسي ءقاۋىپ» - بيلىكتىڭ اۋىسۋى.
Financial Times باسىلىمى «ورتالىق ازيا ەلدەرى پرەزيدەنتتەرى اۆتوريتارلىق، كوررۋپسياشىل ءارى رەپرەسسياشىل باسشىلار رەتىندە ءجيى سىنالادى. ءبىراق ولاردىڭ بيلىكتەن كەتۋ پەرسپەكتيۆاسى شەتەلدىكتەردى دە، جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى دا قورقىتادى» دەپ جازادى.
ساراپشىلاردىڭ جازۋىنشا، قازاقستان سياقتى وزبەكستاندا دا بۇرىن-سوڭدى بيلىك اۋىسىپ كورمەگەن. ويتكەنى «الەمدە بيلىك باسىندا ەڭ كوپ وتىرعان باسشىلار» دەگەن ات العان قازىرگى قوس پرەزيدەنت بيلىك باسىندا تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى وتىر. ءبىراق ماقالا اۆتورلارىنىڭ جازۋىنشا، ەكى ەلدە دە باسشىلىقتىڭ اۋىسۋىنا ازىرلىك ءجۇرىپ جاتقانىن بىلدىرەتىن بەلگىلەر انىق بايقالادى ءارى 74 جاستاعى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ دا، 77 جاستاعى يسلام كاريموۆتىڭ دا دەنساۋلىعى «ونشا مىقتى ەمەس».
ءتورت بولجام
Financial Times باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا، عالىمدار مەن رەسمي تۇلعالار «جاعداي بولجانعان ءتورت نۇسقانىڭ ءبىرى بويىنشا ءوربۋى مۇمكىن» دەپ ەسەپتەيدى. ءبىرىنشى نۇسقاعا سايكەس، 2003 جىلى ازەربايجان پرەزيدەنتى گەيدار الييەۆتىڭ ورنىن باسقان يلحام الييەۆ سياقتى بيلىك وتباسى مۇشەسى قولىنا كوشەدى. ءبىراق قازاقستان مەن وزبەكستاندا پرەزيدەنتتەرىنىڭ وتباسىندا ناقتى مۇراگەر جوق.
ەكىنشى سەنارييدىڭ ۇلگىسى سانالاتىن رەسەيدە دەنساۋلىعى السىرەگەن بوريس ەلسين 1999 جىلى جۇرتقا ءوز مۇراگەرى رەتىندە كگب-دان شىققان ۆلاديمير ءپۋتيندى تانىستىرعان ءارى بولجام ءدال كەلىپ، كەيىنگى سايلاۋدا پۋتين جەڭىپ شىققان. بۇل بولجام بويىنشا، بيلىكتىڭ بۇلاي «قولدان باسقارۋ ارقىلى اۋىسۋ» نۇسقاسى قازاقستاندا ىسكە اسۋى مۇمكىن.
Financial Times «لاۋازىمدى تۇلعالار مەن ساراپشىلار اراسىنداعى ۇلعايىپ كەلە جاتقان كونسەنسۋسقا قاراعاندا، نازاربايەۆ مىرزا وسى بەس جىلدىق مەرزىمىندە بيلىكتى بيزنەس پەن ساياسي ەليتانىڭ مۇددەسىن دە، رەسەي مەن جۇڭگو اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى تە ۇستاۋعا قابىلەتتى جاقىن ادامىنا وتكىزىپ بەرىپ، ءوزى شەتكە ىعىسۋى مۇمكىن. مۇنداي تۇلعالاردىڭ ءبىرى- پرەزيدەنت قايتىس بولىپ نەمەسە ەلدى باسقارۋعا قابىلەتسىز بولىپ قالعان جاعدايدا كونستيتۋسيا بويىنشا ەلدى بيلەۋ وكىلەتتىلىگى قولىنا وتەتىن سەنات ءتوراعاسى قاسىمجومارت توقايەۆ» دەپ جازادى.
بيلىك اۋىسۋىنىڭ ءۇشىنشى نۇسقاسى رەتىندە تۇركىمەن سەنارييىاتالادى. 2006 جىلى جەلتوقساندا ساپارمۇرات نيازوۆ كەنەتتەن قايتىس بولعاننان كەيىن ەلدىڭ ساياسي ەليتاسى پرەزيدەنتتىككە بۇرىن جۇرتقا ونشا تانىلماعان گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتى ۇسىنعان. ماقالا اۆتورلارى «بۇل سەناريي وزبەكستاندا قايتالانۋى مۇمكىن» دەپ سانايدى. باقىلاۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ەل بيلىگى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ باسشىسى رۋستام ينوياتوۆ، پرەمەر-مينيستر شاۆكات ميرزيويەۆ نەمەسە قارجى ءمينيسترى رۋستام ازيموۆ ۇشەۋىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنا ءوتۋى مۇمكىن.
«ءتورتىنشى ءارى ەڭ اۋىر نۇسقا بويىنشا ەلدە باسقارۋعا كەلمەيتىن الاساپىران باستالادى نەمەسە «ۋكراينا سەناريى» ورنايدى. ەگەر جاڭا باسشى ۇلتتىق مۇددەگە بەت بۇرسا، ەلدىڭ سولتۇستىك اۋداندارىنداعى ورىس ءتىلدى ازشىلىق قازاقستانداعى جاعدايدىڭ وسىلاي ءوربۋ فاكتورىنا اينالۋى مۇمكىن. ال وزبەكستاندا راديكالدى يسلامنان تونەتىن ءقاۋىپ كوبىرەك. ەۋروپا ديپلوماتتارىنىڭ ءبىرى ءتىپتى «وزبەكستان كەلەسى اۋعانستانعا اينالۋى مۇمكىن» دەگەن ءقاۋپىن دە ايتقان بولاتىن» دەپ جازادى Financial Times.
دەرەككوز: www.azattyq.org
