جاقىندا ۇلىبريتانيالىق Guardian باسىلىمى رەسەي پرەزيدەنتى ۆ. پۋتينگە قاتىستى ماقالا جاريالاعان. اتالمىش ماقالادا رف-نىڭ چەكيست كوسەمىنىڭ 15 ءىرى قىلمىسى تۋرالى باياندالعان. "قامشى" پورتالى اعىلشىن تىلىندەگى ماقالانىڭ اۋدارماسىن ۇسىنادى.
"چەكيست" 15 جىلدىڭ ىشىندە رەسەي مەن الەم ساياساتىن قالاي وزگەرتتى؟
حالىقارالىق دارەجەدەگى - يزولياسيا، سانكسيا جانە رەسەي باسقىنشىلىعى.
رەسەيدە ەكونوميكانىڭ السىرەۋى ءپۋتيننىڭ ىشكى ساياساتتاعى رەيتينگىسىنە ىقپال ەتپەيتىنى ءمالىم. مەيلى، رەسەيلىكتەر ونى جاقسى كورسىن، كورمەسىن ول ءوز ەلى ءۇشىن جانە ءوزى ءۇشىن ەڭبەك ەتتى. الەم ساياساتىندا ۇلكەن ءرول وينادى. نەگىزگى فيگۋرالاردىڭ بىرىنە اينالدى. كەشەگى اراققۇمار سوۆەت كوسەمدەرىنىڭ سوڭعى وكىلى - پۋتين ءوزىن مۇلدە بولەكشە كورسەتتى. حرۋشيەۆتىڭ قاتەلىكتەرىن تۇزەتۋگە كىرىستى. گورباچيەۆتىڭ تاراتىپ جىبەرگەن وداعىن قايتا قۇرۋدى كوزدەدى. پۋتين تاعى نەلەردى ءبۇلدىردى؟
- ۋكراينا، گرۋزيا جانە "كورشىلەس مەملەكەتتەر".
ورىس-ۋكراين سوعىسى - ءپۋتيننىڭ رەسەي فەدەراسياسى مەن ونىڭ ماڭايىنا توپتاسقان مەملەكەتتەرگە دەگەن ىقپالىن كورسەتتى. ول ءوز ىقپالىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن اسكەري كۇش قولدانۋعا دايىن ەكەنىن تانىتتى. ۋكراينا گامبيتى - 2008 جىلعى گرۋزيانىڭ تەرريتوريالىق تۇتاستىعىنىڭ بۇزىلۋىمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي تاۋەكەلگە بارۋعا ماجبۇرلەدى. دەگەنمەن پۋتين ءبارىبىر دەگەنىنە جەتتى. گرۋزيادان كەيىن ۋكراينا ءوز جەرىن پۋتيندىك رەسەيگە تارتقىزىپ قويدى.
- اۆتوكراتيا.
مۇمكىن پۋتين ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە قاتىستى ءوزىنىڭ ۇستانىمىنان باس تارتقانىمەن، ءوز بيلىگىنىڭ كونسوليداسياسى ءۇشىن ول بارىنە باراتىنىن بايقاتتى.
- تۇلعاعا تابىنۋشىلىق
تۇلعا دەپ ايدارلاعانىمىزبەن، اناۋ ايتارلىقتاي تۇلعا دا ەمەس. العاشقى رەسەيدى ەلسين 10 جىل باسقارعان تۇستاعى ساياسي تۇلعا مەن قازىرگى ءپۋتيننىڭ تۇلعاسى اراسىندا ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. سوندىقتان رەسەيلىكتەر ءپۋتيندى قولدايدى، جاقسى كورەدى. ورىستار ءۇشىن پۋتين - ناعىز ماچو، ورىسشا مۋجيك، قازاقشا ناعىز ەركەك. بۇل ارينە، ءپۋتيننىڭ يميدجمەيكەرلەرىنىڭ ەڭبەگى بولار. ال جاي ۋاقىتتا ول قانداي ادام...
- ەكونوميكا
پۋتين پرەزيدەنتتىككە كەلەر تۇستا ونىڭ ەكونوميكالىق كونسەپسياسى اۋقىمدى بولعان. ول جەكە كاسىپكەرلەرگە قولداۋ ءبىلدىرۋ ءۇشىن سالىقتى تومەندەتتى. ارينە، مۇناي باعاسىنىڭ شارىقتاۋىن ول ۇتىمدى يگەرە ءبىلدى. دەگەنمەن، ەكونوميكاداعى ديۆەرسيفيكاسيا مەن وندىرىستەگى مودەرنيزاسيا اقساپ تۇردى. بيىل رەسەيدە رەسەسسيا كۇتىلۋدە. ياعني، داعدارىسقا قارسى جاڭا ساياسات جاسالۋى مۇمكىن. سەبەبى، رەسەيدەگى جۇمىسسىزدار سانى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى.
- دەموگرافيالىق ءوسىم
پۋتين بيلىككە كەلگەن تۇستا رەسەيدە حالىق سانى كۇرت ازايا باستادى. سەبەپ قارجىلىق جاعدايدىڭ تومەندىگى.
- ازياعا باعىت
پۋتين كوپپوليارلى الەمنىڭ ورتاسىندا جۇرگەندى ۇناتادى. سوڭعى كەزدەرى ول ازيا مەملەكەتتەرىمەن ەكونوميكالىق جانە اسكەري ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرىپ كەلەدى. رەسەيدىڭ ەو ەلدەرىمەن اراسىنداعى سالقىندىق وسى باعىتتىڭ قارقىن الۋىنا سەبەپ بولدى.
- گونەنيا
ول ءوزىنىڭ باستى وپپوزيسيونەرلەرىنىڭ كوزىن قۇرتتى. 2011-2012 جج. رەسەيدە "اراب كوكتەمىنىڭ" قايتالانىپ كەتۋى مۇمكىن ەدى. ءدال سول كەزدە پۋتين بولوتنىيداعى شەرۋدى ۇيىمداستىرۋشى 27 ازامات پەن ناۆلنىيعا قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعاتتى. بۇگىندە ءپۋتيننىڭ جالعان ءپاتريوتيزمىنىڭ تاساسىندا بىردە ءبىر وپپوزيسيا قالماعان. ەلدە ءسوز بوستاندىعى تۇنشىقتى. بۇرىن بولعان "دەموكراتياپادوبيە" اتىمەن جوعالدى. ەل اۋماعىندا ب ا ق پەن سايتتارعا قىسىم كورسەتىلە باستادى. وندعى ماتەريالدار - ەكسترەميستىك نەمەسە بالالارعا كورسەتۋگە تىيىم سالىنعان دەگەن سىلتاۋلارمەن الىنىپ تاستالدى. پۋتين كومپانياسىنداعىلار بۇل ىسكە ەرەكشە قۇلشىنىسپەن كىرىستى. سولتۇستىك كاۆكازداعى وقيعادان كەيىن ءپۋتيننىڭ قارسىلاستارى السىرەپ قالعان بولاتىن.
- ءپۋتيننىڭ ساياسي جۇرىستەرى
ەگەر ءپۋتيننىڭ ساياسي پورترەتىنە قاراساڭىز، ونىڭ باتىستىق گەگەمونياعا قارسى قىتايمەن تىزە قوسىپ، اقش-قا ازۋ بىلەگەنىن كورەسىز. ءوز كەزىندە ەلسين اقش پەن اۋىز جالاسىپ جۇرگەن بولسا، ءپۋتيننىڭ بيلىگى تۇسىندا رەسەي-اقش اراسى الشاقتاي باستادى. پۋتين اقش-تىڭ يراك پەن اۋانستانداعى باسقىنشىلىق ارەكەتتەرىن اقتامادى. كەيىن ءوزى دە سيرياعا قاتىستى اقش قاتەلىگىن قايتالادى.
- دوندونوگراد
پۋتين مەن باتىس اراسى سۋىعانىمەن، كوپتەگەن رەسەيلىكتەر لوندان بانكتەرىنە اقشا سالىپ، ءتىپتى كوشىپ كەتكەنى وتىرىك ەمەس. وليگارحتاردان وزگە دوندون پۋتيندىك ديسسيدەنتتەردىڭ قونىس اۋداراتىن ورنىنا اينالعان.
- كوررۋپسيا
پۋتين ءوزى باس بولىپ كوررۋپسيامەن كۇرەسكەن سىڭاي تانىتقانىمەن، رەسەيدەگى جەمقورلىق ازايعان ەمەس. رەسەي جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىنەن الەم ەلدەرى اراسىندا 136-ورىنعا تۇراقتاعان. ال ءپۋتيننىڭ جەكە شوتىنداعى بايلىعى 200 ميلليارد دوللاردان اسىپ جىعىلادى.
نۇرزات توعجان
