قازاقستان حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى اگەنتتiگiمەن 4 جىل بويى كەلiسسوزدەر جۇرگiزiپ، تومەن بايىتىلعان ۋراننىڭ حالىقارالىق يادرولىق بانكiن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قابىلداتتى. اگەنتتiكتiڭ باسقارۋشىلار كەڭەسi قازاقستاندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكiن قۇرۋ تۋرالى كەلiسiمدi بەكiتتi. ۇرىمتال ۇسىنىستى حالىقارالىق قاۋىمداستىق قول شاپالاقتاپ، قولداي كەتتى.
تىرىگە تاجال، ادامعا اجال اكەلەءتىن يادرولىق ءقاۋىپتى قالدىقتاردىڭ بانكى وسكەمەندەگى ءۇلبi مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى اۋماعىندا ورنالاسادى. بانكتiڭ قۇرىلۋى، ياعني، ادامزاتقا وتە قاتەرلى سانالاتىن يادرولىق قالدىقتاردىڭ قازاق جەرىنە ورنالاسۋى - بارشا الەمدە ۋراندى بەيبiت ماقساتتا قولدانۋعا مۇمكiندiك بەرەدiء-مىش.
بايىتىلعان ۋراننىڭ قوجايىنى ماگاتە قازاق توپىراعىن تەگىن تاڭداماپتى-مىس. قازاقتا يادرولىق زاتتاردى قولدانۋدىڭ مول ءتاجiريبەسiن جيناقتاعان، كەز-كەلگەن قاۋىپ-قاتەرگە قاسقايا قارسى تۇراتىن تاڭعاجايىپ تەحنولوگيالار مەن مايتالمان ماماندار بار كورىنەدى.
قازاق ەلىندەگى يادرولىق بانكتى قارجىلاندىرۋ 150 ملن اقش دوللارىن قۇراسا، ايتالىق، يادرولىق قاۋiپكە قارسى كۇرەس حالىقارالىق قورى 50 ملن اقش دوللارىن، اقش 49،5 ملن دوللار، ەۋروپالىق وداق 25 ملن ەۋرو، كۋۆەيت پەن ءباا 10 ملن اقش دوللارىنان، نورۆەگيا 5 ملن اقش دوللارىن ءبولدi.
“قازاقستان كوپ شىعىن شىعارمايدى، تەك يادرولىق ءقاۋىپتى قالدىقتاردىڭ ساقتالۋىنا قاجەتتi ۇساق شىعىنداردى موينىنا الادى” – دەپ كوكىگەن قازاق بيلىگى: “تومەن بايىتىلعان ۋران راديواكتيۆتى قالدىق ەمەس، يادرولىق قارۋ وندىرىسىندە ءسايكەس تەحنولوگياسىز، ينفراقۇرىلىمسىز جانە بايىتۋسىز پايدالانىلا المايدى. ادامعا اجال اكەلەتىن يادرولىق ءقاۋىپتى قالدىقتاردىڭ يادرولىق بانكى قازاق جەرىنىڭ شىعىس ءوڭىرىنىڭ ەكولوگياسى مەن حالقىنا ءقاۋىپتى ەمەس” – دەگەندى ايتتى...
قازاقستاندا يادرولىق بانك قۇرۋ تۋرالى حالىقارالىق شارتقا قول قويۋ بيىلعى تامىز ايىنىڭ اياعىندا يادرولىق سىناقتارعا تيىم سالۋدىڭ حالىقارالىق كۇنi قارساڭىندا جوسپارلانۋدا.
بۇدان بۇرىنىراق قازاق بيلىگى جۇرتشىلىقتى “يادرولىق بانكتە 60 توننا تومەن بايىتىلعان ۋران ساقتالادى” دەپ سەندىرىپ ەدى، بۇگىن بۇل دەرەكتەر 1،5 ەسە كوبەيىپ، ەندى قازاق جەرىندەگى يادرولىق بانكتە 90 توننا يادرولىق قالدىق وتىن ساقتالاتىندىعى بەلگىلى بولدى. ال، ماگاتە وكىلى تەرري ۆۋد دەگەن بىرەۋ: “ۋران قالىڭدىعى 2 سانتيمەتردەي بولاتتان جاسالعان مىقتى كونتەينەرلەردە ساقتالعاندىقتان، قازاقستان حالقىنا ءقاۋىپتى ەمەس” - دەپ، ءبىزدىڭ تاعدىرىمىزدى الدان-الا “شەشىپ تاستادى”...
سوندا كۇللى ادامزات پەن ەسى دۇرىس ەلدەر يادرولىق قالدىقتاردان ات تونىن الا قاشىپ، اتوم ەلەكترلى ستانسيالارىن شۇعىل جاۋىپ جاتقاندا، قازاقتىڭ قىل ارقانعا باسىن ءوز ىرقىمەن تىققانى قالاي؟. اقشا كىمگە كەرەك ەمەس؟!. قارجىدان كىم قاشادى؟!.
ءبىراق، بۇگىنگى بولماشى تيىن-تەبەن ءۇشىن بالا-شاعامىزدىڭ بولاشاعىنا بالتا شابۋىمىز كەرەك پە؟ شىنىمەن، قازاقتىڭ دالاسىنىڭ - الەمنىڭ مولاسى اينالعانى ما؟..
قاسيەتتى جەر ەسەسىنە - قاتەرلى كور الامىز با؟!.
“قازاعىم” دەگەن قايسار باۋىرلارىم نە دەيدى؟!.
قاجىمۇقان عابدوللا
قاجىمۇقان عابدوللا
