مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەلىمىزدى الەمدەگى باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى وتىز ەلدىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ مىندەتىن قويىپ، وعان جەتۋدىڭ العىشارتتارى مەن جولىن ايقىنداپ بەردى.
بۇل تۇرعىدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ەداۋىر ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
ۇلت دەنساۋلىعى – ەل بايلىعى
ءوڭىر باسشىلىعى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن باستى نازاردا ۇستايدى. مەديسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا، مەديسينالىق ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا ەرەكشە كوڭىل قويىلعان. ال مەديسينالىق ۇيىمدارمەن جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدە ءبىرىنشى كەزەكتەگى جايتتاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ءماسەلەن، سوڭعى بەس جىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 304 نىسان بوي كوتەردى (3 تۋبەركۋلەز اۋرۋحاناسى، 7 ەمحانا، 9 اۋرۋحانا، 1 پەرزەنتحانا، 8 مەديسينالىق كومەك ستانساسى، 95 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا، 67 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت، 98 مەديسينالىق پۋنكت جانە 16 ءتۇرلى نىساندار).
ونىڭ ىشىندە «100 مەكتەپ، 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى اياسىندا 5 جىلدا 7 نىساننىڭ قۇرىلىسى ءجۇردى (شىمكەنت جانە تۇركىستان قالالارىندا كوپسالالى بالالار اۋرۋحاناسى، وبلىستىق قان ورتالىعى، لەنگەر قالالىق ورتالىق اۋرۋحاناسى، بايدىبەك اۋدانىندا اۋدانارالىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرى). ال 93 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنان ءوتتى.
ال مەديسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ دا كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. جىل باسىنان بەرگى 6 ايدىڭ وزىندە 5623 مامان ءبىلىمىن جەتىلدىردى. ءارتۇرلى سيكلداردا جىل سايىن وقىتىلاتىن مامانداردىڭ سانى 10 ەسەگە ءوسىپ وتىر. مامانداردى وقىتۋدا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جانە مۋلتيديسيپلينارلىق ءتاسىلدەمە كەڭىنەن دامىپ كەلەدى. ولاردىڭ قاتارىندا ليتۆا، وڭتۇستىك كورەيا، پولشا، تۇركيا، يزرايل، رەسەي، ۋكراينا، بەلورۋسسيا جانە اقش ەلدەرىمەن ىقپالداستىق بار. ەسەسىنە، دارىگەرلەر قازىرگى زامان تالابىنا ساي قوندىرعىلار مەن قۇرال-جابدىقتاردا ەركىن جۇمىس ىستەي الاتىن ءدارەجەگە جەتتى.
تمد ەلدەرى بويىنشا العاش رەت ءبىزدىڭ وبلىستىڭ ونكولوگيالىق ديسپانسەرىندە سكرينگ-ورتالىق اشىلعانىن ەرەكشە ايتىپ وتكەن ءجون. ياعني قازاقستاندا تۇڭعىش رەت قالقانشا بەزدىڭ وبىرىن جانە جۋان ىشەكءتىڭ وبىرىنىڭ ەرتە دياگنوستيكاسىن انىقتاۋ باستالدى. وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەردە راديولوگيالىق كورپۋس ىسكە قوسىلدى. قازىرگى تاڭدا وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەر دارىگەرلەرى موڭعولدىق پروفەسسورلارمەن بىرىگىپ، باۋىر ىسىگىن ەمدەۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن مەڭگەرۋدە. ارينە، بۇل وراسان زور كورسەتكىشتىڭ بارلىعى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ مەديسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن جوعارىلاتۋ ءجونىندەگى جوسپارلى جۇمىسى بولىپ تابىلادى.
وڭىردەگى وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىق رەسپۋبليكادا استانا مەن الماتىدان كەيىن ءۇشىنشى ورىندا كوش باستاپ تۇر. ولاي دەيتىنىمىز، مۇندا وبلىس تۇرعىندارىنان بولەك، وزگە ءوڭىر تۇرعىندارى دا سىرقاتىنا ەم ىزدەپ كەلەدى. ويتكەنى جۇرەك اقاۋلارىن ەمدەيتىن قوندىرعى قازاقستان بويىنشا وسى كارديولوگيالىق ورتالىقتا ورناتىلعان. قوندىرعىنىڭ كومەگىمەن ورتالىقتا بۇگىنگە دەيىن ەكى مىڭنان استام ناۋقاسقا وتا جاسالدى. 2005 جىلى الەمدەگى سەگىزىنشى ەل بولىپ، ال قازاقستان بويىنشا العاش رەت وسىندا جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋلارىندا قولدانىلاتىن ەكستراكورپورالدىق ەكپىندى-تولقىنمەن سوعۋ (ەكۋۆت) قوندىرعىسى ورناتىلىپ، اشىق ءجۇرەككە جاسالىنعان وتادان كەيىنگى قايتالامالى جاعدايلاردا ميوكاردتا انگيونەوگەنەزدى جانداندىرۋعا ىقپال ەتەتىن ەم ءتۇرىن جاساۋ باستالدى. بۇل باعىتتا قازىرگى تاڭعا دەيىن 500-دەن استام ناۋقاسقا ەم جۇرگىزىلدى.
ماسەلەن، بيىل وقو ءماسليحاتىنىڭ شەشىمىمەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 140، 8 ملن تەڭگە ءبولىنىپ، «Carto-3» ۇشولشەمدى ناۆيگاسيالىق جۇيە ساتىپ الىندى. بۇل قۇرال ناۋقاستاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋدا، سەبەبى وسى ارقىلى جۇرەكتىڭ كەز كەلگەن جەرىن انىق كورۋگە مۇمكىندىك تۋدى.
سونداي-اق وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى جاڭا تۋعان بالالار حيرۋرگياسىنىڭ ايماقتىق ورتالىعى مارتەبەسىن يەمدەنگەنىن دە اتاپ وتكەندى ءجون كوردىك. سەبەبى بۇل ورتالىقتا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ عانا ەمەس، كورشى قىزىلوردا، جامبىل وبلىستارىنان كەلەتىن نارەستەلەردىڭ تۋا ءبىتتى اقاۋلارىنا ەم جاسايدى. سونداي-اق زاماناۋي تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن وپەراسيالار، وفتالمولوگيا جانە ەندوكرينولوگيا سالاسىندا جاسالۋدا.
ايماقتا انا مەن بالا دەنساۋلىعى ءجىتى نازارعا الىنعان. وسىلايشا، انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ، ولاردىڭ دەنساۋلىعىنا باسا نازار اۋدارۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمدىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن ءبىرقاتار يگى شارالار اتقارىلدى. ءناتيجەسىندە رەسپۋبليكادا العاش بولىپ نەوناتالدى قۇراماسى بار پەريناتالدىق كومەكتىڭ اۋماقتاندىرىلۋى ەندىرىلدى. وزات تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ باعىتىندا يۋنيسەف، يۋنفپا سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىك جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. جۇزەگە اسقان ءىس-شارالار ناتيجەسىندە سوڭعى 5 جىلدا انا ءولىمى 2،2 ەسە تومەندەپ، ءنارەستەلەر ءولىمى 1،8 ەسەگە ازايىپ وتىر.
سۇرانىسقا قاراي – ماماندىق
جاڭادان بوي كوتەرىپ جاتقان ءبىلىم وشاقتارىنان بولەك، مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلۋدا.
وڭىرىمىزدە بۇل تۇرعىدان دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي كورسەتكىشتەر مول. بيىل 1454 (ونىڭ 647ء-سى جەكەمەنشىك) مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمعا جالپى 157780 بالا قامتىلدى. ياعني مەملەكەتتىك باعدارلاما ارتىعىمەن ورىندالىپ وتىر. بيىل رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ءبولىنگەن 23،7 ملرد تەڭگەگە 104 ءبىلىم وشاعىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە.
بيىلعى وقۋ جىلىنا 49 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتىڭ 3-ەۋى، اپاتتىق مەكتەپتىڭ 27ء-ىنىڭ، ىڭعايلاستىرىلعان عيماراتتىڭ 13ء-ىنىڭ جانە 2 مەكتەبى جوق ەلدى مەكەننىڭ ماسەلەسىن شەشتى دەگەن ءسوز. ەندى قالعان ءۇش اۋىسىمدى – 21، 17 اپاتتى مەكتەپتىڭ ماسەلەسى كەلەر جىلداردىڭ ەنشىسىندە. سونىمەن بىرگە ساماننان سالىنعان مەكتەپتەردىڭ قاتارى دا جىلدان-جىلعا ازايىپ كەلەدى. بيىل جىل باسىندا ولاردىڭ سانى 153-كە تومەندەسە، كەلەر جىلعا 118-گە ازايماق. جاڭا وقۋ جىلىنا 100 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدەن، 697 ءبىءلىم وشاعى اعىمداعى جوندەۋدەن ءوتىپ، بالالارعا ايقارا ەسىگىن اشتى.
جاڭا وقۋ جىلىندا وبلىستاعى 1022 مەكتەپكە 602 396 وقۋشى قابىلداندى. ال، مەكتەپ تابالدىرىعىن جاڭادان اتتاعانداردىڭ سانى – 70448.
ەلباسى جولداۋىنداعى تاپسىرماعا ءسايكەس «نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىءنىڭ» تاجىريبەسىن بارلىق جالپى ءبىلىم بەرەءتىن مەكتەپتەرگە تاراتۋ ءۇشىن تىرەك مەكتەپتەءرى مەن ءۇش جىل بويىندا دەڭگەيلىك وقۋلاردان وتكەن 8450 پەداگوگ جۇمىس جۇرگىزۋدە. وقۋشىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا جاسالعان وسىنداي جاعدايلاردىڭ ناتيجەسىندە مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى ۇبت قورىتىندىسىمەن ەسەپتەگەندە ورتا بالل 78،8 بولعان. «التىن بەلگىگە» 608 تۇلەك يە بولدى. بۇل – رەسپۋبليكاداعى «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنىڭ 30 پايىزىن ءبىزدىڭ وبلىستىڭ بىتىرۋشىلەرى قۇرادى دەگەن ءسوز. ال 96 بالا حالىقارالىق وليمپيادا مەن عىلىمي جوبالار جارىستارىنىڭ جەڭىمپازدارى رەتىندە ۇبت تاپسىرۋدان بوساتىلدى. بولگاريانىڭ استاناسى – سوفيا قالاسىندا ءوتكىزىلگەن «چەرنو ريزەس حرابر» حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليمپياداعا بارعان 21 وقۋشىنىڭ 16-سى جۇلدەلى ورالدى.
وبلىستىق ءبىلىم، جاستار ساياساتى جانە تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى مەن «ينتەللەكتۋال – 2050» قورى بىرلەسە وتىرىپ تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى مەرەكەسى اياسىندا ميسيس ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 11-سىنىپتاردىڭ اراسىندا ماتەماتيكا ءپانىنەن «بولاشاق الەم مەتاللۋرگتەرى» وليمپياداسى وتكىزىلدى. قورىتىندىسى بويىنشا 10 جەڭىمپاز ميسيس ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەءتىنىڭ گرانتىنا يە بولىپ، ستۋدەنت اتاندى. «ينتەللەكتۋال – 2050» حالىقارالىق قورىمەن ەكى جاقتى كەلىءسىمشارتتىڭ نەگىزىندە وبلىستا جۇلدەلى ورىنعا يە بولعان 1 وقۋشى تەگىن جولدامامەن، ال 2ء-ۋى جارتىلاي جەڭىلدىكپەن ءماسكەۋدەگى ماتەماتيكالىق وليمپياداعا بارىپ قايتتى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار مەيلىنشە قامقورلىققا الىنعان. بىلتىر ولاردىڭ 260-ى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلسا، بيىل 35-ىنە باسپانا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 65 ءجاسوسپىرىم پاتەرلى بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ماماندىقتاردى زەردەلەۋ بارىسىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا سايكەس قاجەتتى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا سۇرانىس ايقىندالىپ، سوڭعى 3 جىلدا كوللەدجدەردە 20 جاڭا ماماندىق اشىلدى.
كاسىپورىندارمەن ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ناتيجەسىندە ءدۋالدى وقىتۋ جۇيەءسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا وبلىستىق كاءسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ، قۇرىلىس، تەحنيكالىق، اۋىلشارۋاشىلىق جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارى بويىنشا 8 كوللەدجدە 9 ماماندىق بويىنشا 225 ستۋدەنت، ال 2015 جىلى 36 ماماندىقپەن 24 كوللەدجدە 1024 ستۋدەنت ءدۋالدى وقىتۋ جۇيەسىمەن وقىتىلدى.
ەلىمىزدە «تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمءدى مودەرنيزاسيالاۋ» جوباسى اياسىندا ءدۇنيەجۇزىلىك بانك ەسەبىنەن 2014-2015 وقۋ جىلىندا وبلىستاعى 5 كوللەدج: №2،№3، ءتۇركىستان گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق، كەنتاۋ كوپسالالى، قاپلانبەك گۋمانيتارلىق اگروبيزنەس كوللەدجدەرى 285 ملن تەڭگە كولەمىندە گرانتتى يەلەنسە، 2015 جىلى 2 كوللەدج: تۇركىستان گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق، كەنتاۋ كوپسالالى كوللەدجدەرى 92 ملن تەڭگە كولەمىندە گرانتتى يەلەنىپ، 5 ماماندىق بويىنشا مودۋلدىك باعدارلاما جاساپ، مامان دايارلاۋدا.
جەتىمىن جىلاتپاعان...
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى ءۇشىن ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. بيىل جىل باسىنان 1424 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. سونداي-اق مۇگەدەكتەردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا 2011 جىلدان باستاپ «جۇمىسپەن قامتۋ 2020 جول كارتاسى» باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى ءوز سەپتىگىن تيگىزۋدە. سونىمەن بىرگە ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدا بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەلەرىن ۇيىمداستىرۋدىڭدا ناتيجە بەرەتىنى ءسوزسىز. بيىل وسى باعىتتا 16 جارمەڭكە ۇيىمداستىرىلىپ، 276 جۇمىس بەرۋشى 596 بوس جۇمىس ورىندارىن ۇسىندى.
وڭىردە الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى بۇدان وزگە دە يگىلىكتى شارالار جۇزەگە اسىپ كەلەدى.
دەرەككوز: ايقىن-اقپارات
