قازىرگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىۇلتتىق جوباسى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. ماقساتى ايقىن، باعىتى بەلگىلى بۇل جوبانىڭ اياسىندا قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ وڭدى ناتيجەلەرى دە كورىنە باستادى. بۇل جونىندە كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە كەڭىنەن ءسوز بولدى.
جالپى، قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسى جۇمىسىنىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە سەپ­تىگىن تيگىزىپ وتىرعان «ءۇل­كەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپى­ۇلت­تىق جوباسى نەگىزگى ءۇش تۇجى­رىم­­دامالىق باعىتقا نەگىزدەلىپ وتىرعان كورىنەدى. جيىن­دا وسى­عان بايلانىستى «قوعام­دىق كەلى­ءسىم» رەسپۋب­ليكا­لىق مەم­لە­كەت­تىك مەكەمەسى عىلى­مي-ساراپ­تاما­لىق قولداۋ جانە ءادىس­تەمە­لىك قامتاماسىز ەتۋ قىزمە­ءتىنىڭ جەتەكشىسى نۇربەك شاياح­مەتوۆ ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
«ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىۇلتتىق جوباسىنىڭ ءبى­ءرىن­ءشى تۇجىرىمدامالىق نەگىزى قايى­رىمدىلىققا ارنالعان. ءبىز ءال-فارابي ايتقانداي، قايىرىمدى ەل تۇرعىندارى بولۋىمىز كەرەك. ەكىنشى تۇجىرىمدامالىق نەگىز، ول – قوعامدا مەدياسيا (ارا­اعايىندىق) ينستيتۋتىن دامىتۋ. ءۇشىنشىسى – قوعامدىق باقى­لاۋدىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ. مىنە، وسى باعىت­تاردا نەگىزگى كەشەندى ءىس-شارا­لار قولعا الىنادى»، – دەدى ن.شاياح­مەتوۆ.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىۇلتتىق جوباسى اياسىنداعى شارالار قوعامدىق-بۇقارالىق، قايىرىمدىلىق، عىلىمي-تانىمدىق سيپاتتا وربىمەك.
نۇربەك شاياحمەتوۆ قازاق حان­دىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان «ۇلى دالا ەلى» رەسپۋبليكالىق تاريحي-مادەني ەكسپەديسياسى تۇرعىسىندا دا ايتىپ بەردى.
«ەلباسى جاريالاعان «بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» قالىپتاستىرۋداعى «100 ناق­تى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ نەگىز­گى ۇستا­نىم­دارىن جۇزەگە اسىرۋ ماق­ساتىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان «ۇلى دالا ەلى» اتتى ەكسپەديسيا ۇيىم­داستىردى. مۇنى وتكىزۋدەگى ماقسات – حالقىمىزدىڭ ورتاق تاريحي-مادە­ني جانە رۋحاني مۇراسى نەگىزىندە قازاق­ستاندىق بىرەگەيلىك پەن ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ. سونىمەن قاتار، ەكس­پەديسيا جۇمىسى بارىسىندا ەلىمىزدىڭ «ۇلى دالا ەلى» دەپ اتالۋىنا دالەلدى نەگىز بو­لاتىن قانداي قۇندىلىقتارىمىزعا نا­زار اۋدارۋ كەرەكتىگى دە تالقىعا ءتۇستى.
وسى ارادا ايتا كەتەيىن، ەكسپەديسيا ۇلان-بايتاق ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىن قامتىدى. وعان 100-دەن استام عالىمدار، تاريحشىلار مەن ولكەتانۋشىلار قاتىستى. ەلدى مەكەندەردە 350-دەن ارتىق ءىس-شارالار وتكىزىلدى. بۇل جۇمىستارعا بارلىعى 50 مىڭداي ادام اتسالىستى.
ەكسپەديسيا ناتيجەسى بويىنشا، ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرى عىلىمي ورتالىقتارمەن بىرلەسە وتىرىپ، بۇرىنعى جانە جاڭادان جيناقتالعان ماتەريالداردى قورىتىپ، قۇندى مالىمەتتەردى زەرتتەپ-زەردەلەۋدى ءبىر جۇيەگە تۇسىرەدى»، – دەدى ن.شاياحمەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، «ۇلى دالا ەلى» ەكسپەديسياسى ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ سان قىرلى باعىتتارىن اشۋعا، مادەني-تانىمدىق جانە ەتنوەكولوگيالىق باعىتتاعى ىشكى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى.
سونداي-اق، ول بۇل ەكسپەديسيانىڭ «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىۇلتتىق جوباسىنىڭ مازمۇنىن ساپالىق تۇرعىدا تولىقتىرا تۇسەتىنىن دە اتاپ ءوتتى.
مەن قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىل­دىعىنا ارنالعان «ۇلى دالا ەلى» ەكس­پەديسياسىنا قاتىسقانىما وتە قۋا­نىشتىمىن. ءبىزدىڭ قازاق گەوگرا­فيالىق قوعامى قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسىمەن بىرلەسىپ، كوپتەگەن جوبالارعا قاتىسىپ كەلەمىز. ءبىز ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىن ارالاپ شىقتىق. وسى ساپاردا جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەستىك. تاريحي ورىنداردا بولدىق. ءبىز جاقىندا ەڭ ۇلكەن اۋقات – ەت جاسادىق استانادا. ول گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بىرلەسىپ جاسادىق. ءساۋىر ايىندا بىزدە كوپ مۇمكىندىكتەر بار. تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دا­مى­تۋعا مۇمكىندىكتەر بار. تۋريستىك كلاس­تەردى دامىتۋعا مۇمكىندىكتەر بار.
ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ ورنى بولەك
ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىن ءجۇ­زەگە اسىرۋدا قازاقستان حالقى اس­سام­بلەياسىمەن بىرلەسىپ قازاق گەوگرافيالىق قوعامى دا بار مۇمكىندىگىنشە اتسالىسىپ كەلەدى. اسىرەسە، بيىلعى جىلى اتالعان قوعام كوپتەگەن يگى جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاستى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا، «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىۇلتتىق جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە اتقارىلعان تاريحي-مادەني، رۋحاني يگىلىكتى ىستەردىڭ ناتيجەلى جۇرگىزىلۋىنە بۇل قوعام دا زور ۇلەسىن قوستى.
وسى ورايدا قازاق گەوگرافيالىق قوعامى ءتورالقاسىنىڭ مۇشەسى ماع­جان ساعىمبايەۆ پرەزيدەنت جانىن­داعى ورتالىق كوممۋنيكاسيا­لار قىز­مەتىندە وتكەن بريفينگتە اتالعان ۇيىم­نىڭ سوڭعى ۋاقىتتاردا اتقارعان جۇمىستارىن بىلايشا اتاپ كورسەتتى.
«ءبىزدىڭ قوعام قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن قولعا الىنعان جوبالارعا ۇنەمى اسقان قىزىعۋشىلىقپەن بەلسەنە ارالاسىپ كەلەدى. ماسەلەن، ءبىز بيىل «ۇلى دالا ەلى» رەسپۋبليكالىق تاريحي-مادەني ەكسپەديسياسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلۋىنا قىزۋ قولداۋ بىلدىرگەنىمىزدى ماقتانىشپەن ايتا الامىز. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن، بۇل ەكسپەديسيا 2015 جىلدىڭ 11 قىر­كۇيەگىندە استانا، اقتاۋ، پاۆلودار قالالارىنان ءبىر مەزگىلدە باستاۋ الىپ، وسى جىلدىڭ 7 قازانىندا تاراز قالاسىندا اياقتالدى. ەكسپەديسيانىڭ تارازدا اياقتالۋىنىڭ سىرى وزدەرىڭىزگە بەلگىلى. ويتكەنى، بۇل قالادا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان بارلىق شارالاردىڭ ەلباسى قاتىسقان قورىتىندى جيىنى بولدى.
ەكسپەديسيا ءتورت باعىت بويىنشا بارلىعى 30 مىڭعا جۋىق شاقىرىمدى ءجۇرىپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ شالعايداعى وڭىرلەرىندە بولدى. ونداعى حالىقپەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. اسىرەسە، حال­قى­مىزدىڭ وتكەن تاريحىنان سىر شەرتەتىن شەجىرەلى ورىنداردا بولۋىمىز ءبىزدىڭ ەكسپەديسيانىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. ەكسپەديسيا قۇرامىندا بولعان تاريحشىلار، عالىمدار، ولكەتانۋشىلار تالاي-تالاي قۇندى دەرەكتەر تاۋىپ، مول ماعلۇماتتار الدى. مۇنىڭ بارلىعى الداعى ۋاقىتتا ءبىر ورتالىقتا سارالانىپ، زەرتتەلىپ، ورتاق تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە سەپتىگىن تيگىزەرى ءسوزسىز»، – دەدى ماعجان ساعىمبايەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، ەكسپەديسيا جۇ­مى­سىنا جەرگىلىكتى تۇرعىندار كەڭى­نەن قولداۋ كورسەتكەن. بۇل بارشا حال­قى­مىزدىڭ تاريحىمىزعا قىزىعاتىنىن، ونىڭ جابۋلى جاتقان بەتتەرىنىڭ اشىلۋىنا مۇددەلى ەكەنىن بىلدىرەدى.
سونداي-اق، ول ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ مول قورى جازيرالى دالامىزدا ءالى دە جاسىرىنىپ جاتقانىن، ولاردى ۇر­پاق قاجەتىنە جاراتىپ، جارقىراتىپ كور­سە­تۋدە وسىنداي ەكسپەديسيانىڭ پايداسى زور ەكەنىن جەتكىزدى.
«جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي، كەڭ اۋقىمدا ۇيىمداستىرىلعان ەكسپەديسيا تالاي تاريحتىڭ بەتىن اشتى. ۇڭىلە تۇسسەك، تاريحىمىزدىڭ بەلگىسىز تۇستارى اشىلا بەرمەك. سوندىقتان، بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسىن تابا تۇسسە، قانەكي»، – دەدى قازاق گەوگرافيالىق قوعامى ءتورالقاسىنىڭ مۇشەسى.

دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان