كەزەكتى قازاقستان ءدىنتانۋشىلارىنىڭ بەسىنشى فورۋمى ءوز دەڭگەيىندە ءوتتى عوي دەگەن وي ءتۇيدىم. سەبەبى، بىلتىرعى قوزعالعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى بولماسا دا ىسكە اسىرىلعانى جانە سول ءۇشىن ءبىراز جۇمىس اتقارىلعانى دا كورىنىپ تۇر. دەگەنمەن دە، ءالى دە ءدىن سالاسى بويىنشا جەتىلدىرىلەتىن ماسەلەلەردە جوق ەمەس. فورۋمدا ءسوز العان بايانداماشىلاردىڭ دەنى وسى جەتىلمەي جاتقان ماسەلەلەر بويىنشا وي قوزعاپ، ونىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى ءوز ۇسىنىستارىن ايتسا، بىردە ءدىن پروبلەمالارىنىڭ الدىن الۋ ىستەرىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن سىندار دا ايتىلىپ جاتتى. اسىرەسە، بايانداماشى بەلگىلى ءدىنتانۋشى-تاريحشى ز. جانداربەكتىڭ ءدىني باسقارما قىزمەتكەرلەرىنە ايتىلعان سىندارىنىڭ كەيبىر تۇستارىمەن كەلىسۋگە بولادى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا ءدىني باسقارما ماماندارىنا تەك تەولوگيالىق بىلىمدەرىن عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە، قوعامدىق-ساياسي بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋ مىندەتتى. ولاي بولماعان كۇندە يمامدار ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى تۇرۋ بىلاي تۇرسىن، ولاردىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ، سويىلىن سوعۋعا بەيىم تۇرادى. سونىڭ سالدارىنان ەلىمىزدە سالافيزم باعىتىن ۇستانۋشىلاردىڭ سانى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ بارادى ەكەن. بۇنىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس. راسىندا، كەيىنگى كەزدەرى جاستار اراسىندا سالافيلىك تەندەنسيا ارتىپ بارا جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس ەكەنى زەرتتەپ جۇرگەن مامانعا بۇل ايقىن. بۇل جەردە ءدىني باسقارما ماماندارىن تۇبەگەيلى جامان دەپ ايتۋدان اۋلاقپىز. تەك مۇندا شەشىلمەگەن بىرنەشە ماسەلەلەر بار. بىرىنشىدەن ەلىمىزدە شەت ەلدە ءبىلىم العان ءدىن ماماندارىن قايتا دايارلاۋدان وتكىزەتىن بەيىمدەۋ ورتالىقتارى جوق بولعاندىقتان بۇل ولقىلىقتاردىڭ ورنىن باسقا ۇيىمدار ءوز ءدىني تانىمدارى ارقىلى تولتىرىپ وتىرعانى بەلگىلى. ەكىنشىدەن ەكسترەميستىك توپتاردىڭ ءتۇرلى (ساياسي-الەۋمەتتىك جانە پسيحولوگيالىق) قىسپاقتار كورسەتۋىنىڭ ناتيجەسىندە ءوز ماقساتتارىن ءدىني باسقارما ارقىلى ىسكە اسىرۋعا تىرىسۋدا. وسىدان-اق باعامداۋعا بولاتىن شىعار كىمنىڭ ۇتىلىپ، كىم ۇتىپ وتىرعانىن.
سونىمەن قوسا، بەلگىلى ءدىنتانۋشى عالىم ا. ءابدىراسىل قىزىنىڭ قوعامدا داۋعا اينالعان حيجاپ ماسەلەسى مەن ا.ياساۋي بابامىزدىڭ ىلىمىنە اسىرەسە وڭتۇستىك وڭىرىندە كەرى پىكىرلەردىڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى كەڭىنەن توقتالۋى مىنا ءجايلاردى اڭعارتادى. اۋەلى ءداستۇرلى ءدىني تانىمدىق تۇسىنىكتەردى جويۋ ءۇشىن جاسالىنىپ جاتقان مۇددەلى توپتاردىڭ كەرى ارەكەتتەرى ەكەنى ءمالىم. ءبىراق، ءبىز ءۇشىن باستى پروبلەما بۇل ەمەس. ەڭ باستىسى تەك ءدىننىڭ فورمالىق جاعىن باسا ايتىپ، ونىڭ ءمانى مەن مازمۇنىنا تەرەڭ بويلاي الماۋىمىزدان، كەلەسى ماسەلە ءدىن عالىمدارى مەن مامانداردىڭ ءدىني قۇندىلىقتاردى جالقى تۇردە ەمەس، جالپى تۇردە ناسيحاتتاۋىندا جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا وسى سانادان ورىن العان جاعىمسىز اقپارتتاردان قۇتىلۋ ءۇشىن ءبىز جالپىدان جالقىعا (يندۋكسيادان دەدۋكسياعا) ءوتۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. بۇل ۋاقىت تالابى.
وسى تۇستا عالىم-پروفەسسور ا.پ.ابۋوۆ اعامىزدىڭ: «ياساۋي قازاق ساناسىنان وشەتىن بولسا، وندا يمامدار دا، ءمۇفتيات تا، قازاقستان دا جوق بولاتىنىڭ ۇمىتپاڭدار!»،-دەگەن ويى ۇلتتىق رۋحىمىزعا قۋات، شابىتىمىزعا قانات بەرەتىن ءسوز بولدى. ەگەر ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن بولسىن دەسەك، وتكەنىمىزدى ۇمىتتىرۋعا ەمەس، جاڭعىرتىپ ودان ءارى دامىتۋعا ءىس قىلايىق.
فورۋمدا ءار وبلىستان كەلگەن باسقارما باسشىلارى، عالىمدار مەن مامانداردىڭ جاساعان باياندامالارىندا اركىم ءوز وڭىرلەرىندە جاقسى ىستەر اتقارىپ جاتقاندارىمەن ءبولىستى. ءبىر وبلىس ءتۇرلى ساحنالىق قويىلىمدار ازىرلەپ حالىققا تارتۋ جاساسا، بىرەۋلەرى بەينە روليكتەرمەن كوپ سەريالى فيلمدەر شىعارىپتى. بۇل وتە جاقسى قۇپتارلىق ءارى دامىتاتىن ءۇردىس. ءبىراق، بۇل ساحنالىق قويىلىمدا، فيلمدەردە ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋداعى باستى اتقارىلعان ءىس دەپ عانا ەمەس، ءدىني ساۋاتتىلىقتى ارتتۋدىڭ قوسىمشا قۇرالى رەتىندە قاراۋىمىز كەرەك سەكىلدى. وسى ورايدا، ءار وڭىرلەردەن كەلگەن مامانداردىڭ ويلارى مەن پىكىرلەرىن جيناقتاپ، زەرتتەپ ءارى تالداي وتىرىپ ءدىني ەكسترەميزممەن كۇرەسۋدە ءدىن ىستەرى كوميتەتى ورتاق ءبىر عىلىمي جۇيە جاساپ ۇسىنسا دۇرىس بولادى دەپ ويلايمىن. سونىمەن قوسا، ەلىمىزدەگى ايماقتاردىڭ ءبىر بىرىنە ۇقسامايتىن ءار-تۇرلى دەڭگەيدەگى ەرەكشەلىكتەرىن دە ەسكەرۋ كەرەك.
مەملەكەتىمىزدىڭ باستى بايلىعى ادام رەسۋرسى بولعاندىقتان ءارى ادام جەكە - ينديۆيد. وكىنىشكە وراي، كەيدە ادامنىڭ وسى تۇلعالىق قاسيەتتەرى ەسكەرىلمەي كەتەتىن تۇستارى دا جوق ەمەس. ماسەلەن، ءبىزدىڭ ەلدە ءداستۇرلى ەمەس ءدىني قوزعالىستار مەن كەرى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتكەن ازاماتتاردى اراشالاپ الىپ، قالىپتى ومىرگە بەيىمدەۋدەن بۇرىن ونى قارالاۋ باسىم ءتۇسىپ جاتادى. قانداي جاعداي بولسا دا ول ادام مەملەكەتىمىزدىڭ ازاماتى، بايلىعى ونى سىرتقى يتەرىپ تاستاي المايمىز. ال، ول ازاماتتى قالىپتى ومىرگە بەيىمدەۋ ءار ماماننىڭ مىندەتى دەپ بىلەمىن. وسى ەكسترەميستىك ءدىني توپتاردىڭ الداۋىنا ءتۇسىپ، ولاردىڭ جاندى قۋىرشاعىنا اينالعان ادامدى قالىپتى جاعدايعا كەلتىرۋ تەك ءدىنتانۋشى تەولوگتىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس ەمەس ءارى مۇنداي ازاماتتاردى تەك ءدىني ۋاعىز ايتىپ قالىپتى جاعدايعا ءتۇسىرۋ جەتكىلىكسىز ءتىپتى كەيبىر جاعدايلاردا مۇمكىن دە ەمەس. سەبەبى مۇنداي ەكسترەميستىك توپتار ءوز قۇرباندارىن ەكىزجۇزدىلىككە بەيىمدەپ تاربيەلەيدى. ءوزىنىڭ السىزدىگىن سەزىنگەن جاعدايدا مەملەكەتتى مويىنداي سالادى بولماسا، زاڭعا قارسى ارەكەت جاسامايمىن دەگەن الداۋلارمەن ءوز ارەكەتىن جاسىرىن تۇردە ىسكە اسىرا بەرۋى دە مۇمكىن. ونى ءبىز وسىنشا ۋاقىتتاعى جيناقتاعان تاجىريبەمىزدەن بىلەمىز. ولارعا ءتۇرلى دەڭگەيدە گيپنوزدار جاساۋ ارقىلى ونىڭ ساناسىن ءتۇرلى پسيحولوگيالىق ادىستەرمەن جانشىپ، ءوز ەركىنە ايىرىپ، قوعامدا ءوز ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋعا پايدالانادى. بۇل بۇرىس باعىتتا جۇرگەن ازاماتتى تولىق قالىپتى جاعدايعا ءتۇستى دەپ ايتۋ ەرتەرەك. كەرى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە جۇرگەن ازاماتتى تۇبەگەيلى قالىپتى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىنا بەيىمدە ءۇشىن پسيحولوگتار مەن پسيحوتەراپيەۆتاردىڭ دا كومەگىنە جۇگىنۋ كەرەك. نەمەسە دىنتانۋشى-تەولوگ ماماندارعا قوسىمشا پسيحولوگيالىق بىلىمدەرىن جەتىلدىرۋ جولدارىن قاراستىرۋدا بۇگىنگى زامان تالابى دەپ ويلايمىن.
ءتوراعانىڭ: «ءبىز زايىرلى مەملەكەتپىز سوندىقتان ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءبىر ءدىندى باسا ناسيحاتتاماۋىمىز كەرەك»،- دەگەن ءسوزى قۋاتتاي وتىرا قوعامداعى ءدىن قۇبىلىسىنا جان-جاقتى زەرتتەۋلەر جاساپ، حالقىمىزدىڭ ءدىني ساۋاتتىلىعىن ارتتىرىپ جانە جاستارىمىزدى قوعامدا تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا ايانباي ەڭبەك ەتەيىك.
ال، جىل سايىن ءوتتىن ءدىنتانۋشىلار فورۋمى ەلىمىزدەگى شەشىمىن تاپپاي جۇرگەن ءدىني ماسەلەردى كوتەرىپ، تالقىلايتىن عىلىمي باس قوسۋدىڭ ورداسىنا اينالسا ەكەن دەگەن تىلەگىم بار.
تاڭجارىق تۇرعانقۇلوۆ
ءدىنتانۋشى
