Qazirgi tańda esirtkige táýeldi adamdy kópshiliktiń arasynan kózqarasynan, júris-turysynan jáne denesindegi erekshe izderi arqyly taný múmkin emes. Al búgingi kóleńkeli naryqtyń klıenti taza ári uqypty kıingen, qolynda sońǵy iPhone jáne qolynda shynyaıaq lattesi bar jas jigit bolýy múmkin. Bul álemde endi las shprıster men shekti páterler joq. Qandaı ózgerister oryn aldy? Zamanaýı nashaqordy qalaı tanımyz? Bul týraly aqparatty oqyrman nazaryna usynamyz.
Qazirgi nashaqordyń kelbeti
Qazir esirtki tasymaldaýshylar óz qurbandaryn ýnıversıtet qabyrǵalarynan, kovorkıng ortalyqtarynan izdeıtin bolǵan. Qazirgi zamanǵy psıhostımýlátorlyq preparattar ("jyldamdyq" — mefedron jáne olardyń týyndylary) kóbinese ónimdilik úshin "dopıng" retinde jasyrylady. Kóbinese jańadan bastaýshylar esin joǵaltýǵa, "erekshelikti" sezinýge emes, qosymsha resýrs alýǵa, kúnder boıy uıyqtamaýǵa jáne merzimderdi jabýǵa degen umtylysqa ıtermeleıdi.
Alaıda dárigerler munyń artynda ne jasyrylǵanyn kóre alady. Mamandar atap ótkendeı, áleýmettik mártebe endi táýeldilikten saqtandyrý bolyp tabylmaıdy.
"Buryn narkologıanyń ádettegi pasıenti — áleýmettik túbinen shyqqan adam. Biz qazirdiń ózinde shegine jetken adamdardy kezdestirdik: aýyr galúsınasıamen, sandyraqpen, aq ystyqpen. Búgin bári basqasha. Qabyldaýǵa kezekte kásipkerler, stýdentter, aıtıshnıkter nemese marketologtar turýy múmkin", deıdi psıhıatr-narkolog Marıam Ábiltaeva.
"Geroındi psıhostımýlátorlar almastyrdy. "Jyldamdyqtar" men mefedrondy ártúrli ortadan shyqqan adamdar paıdalanady. Qaýip - uzaq ýaqyt boıy olar múldem qalypty bolyp kórinedi, sıntetıka psıhıkany ishten buza bastaǵanǵa deıin áleýmettik fýnksıalardy saqtaıdy".
Esirtki zattarynyń jańa býynynyń opasyzdyǵy — olar opıattar sıaqty klasıkalyq maǵynada fızıkalyq buzylýlar bermeıdi. Táýeldi adam birneshe aı boıy óziniń kognıtıvti qabiletteriniń — este saqtaý, logıka, emosıonaldy baqylaýdyń qalaı tez nasharlaıtynyn baıqamaı, "azdap jumys istedi" jáne "mıdy azdap túsirdi" dep senýi múmkin.
Ýaqyt óte kele aýyr psıhoz kezeńi paıda bolady
Qazirgi zamanǵy esirtki naryǵy ólimge táýeldilikti yńǵaıly qyzmetke aınaldyrý úshin bárin jasady. Zańsyz qubylysty jasyratyn sandyq ekran jańa urpaqtyń ózin-ózi saqtaý ınstınktin joıady, biraq onyń artynda esirtkige táýeldi adamnyń ǵana emes, onyń otbasy músheleriniń de joıylǵan taǵdyrlary bar.
"Betbelgi oıyny" qoldanbadaǵy jańa deńgeımen emes, temir tordyń artynda naqty jyldarmen aıaqtalatynyn túsiný mańyzdy.
"Jaqsy otbasynan shyqqan stýdent" nemese "aqsha tabýdyń alǵashqy áreketi" mártebesi sot úshin jeńildetetin jaǵdaı emes.
Medısınalyq qaýipterge keletin bolsaq, esirtkige táýeldilik syrtqy túri boıynsha "taza" boldy, biraq máni boıynsha áldeqaıda qaýipti. "Sıntetıka" oılanýǵa ýaqyt bermeıdi — ol ıntellekt pen erik-jigerdi adam máseleni túsingennen góri tezirek alady. Zardap shekkenderdiń tarıhy men dárigerlerdiń tájirıbesi bir nárseni aıtady: rebrendıngten ótken nashaqorlyq qaýipsiz bolǵan joq. Burynǵydaı, bul álemde "qaýipsiz dozalar" nemese "baqylanatyn tutyný" joq.
