شەتەلدە جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ءبىرى ازامات سارسەمبايەۆ اقش-تىڭ سان-فرانسيسكو قالاسىندا تۇرادى.

وقۋشى كەزىندە ماتەماتيكا پانىنەن حالىقارالىق وليمپيادادا جۇلدە الىپ، سونىڭ ارقاسىندا ۇلىبريتانياداعى لوندون ەكونوميكالىق مەكتەبىنە تۇسكەن، كەيىن اقش-تاعى ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان ازامات سارسەمبايەۆ وقۋىن بىتىرگەن سوڭ قازاقستانعا ورالعان. ءبىراق كوپ تۇراقتاي الماعان. «شەتەلدە العان ءبىلىمىمدى قازاقستاندا عىلىمي تۇرعىدا پايدالانا المادىم. قازاقستاندا عىلىمي ءبىلىمىمدى قىزمەتپەن ۇشتاستىرۋعا مۇمكىندىك بولمادى. 2004 جىلى اقش-قا جۇمىسقا كەتتىم» دەيدى ول. شەتەلدە جۇمىس ىستەيتىن قازاق عالىمدارى بىلىمدەرىن قازاقستان وقۋشىلارى مەن

 ستۋدەنتتەرىنە دە ۇيرەتكىسى كەلەتىنىن ايتقان ازامات سارسەمبايەۆ «ول ءۇشىن عالىمدار مەن جاس مامانداردىڭ جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرىپ، عىلىمي جاڭالىقتار اشۋىنا سەپتەسەتىن ورتالىق اشۋ كەرەك» دەپ بىلەدى.

قازاقستاندا زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن جاعداي بارىنا كۇماندانىپ، شەتەلدە عىلىممەن اينالىسىپ جۇرگەنىن ايتقان جاستاردىڭ ەندى ءبىرى – اسەم ساپارحانوۆا. «وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتىنىڭ گرانتىن جەڭىپ الىپ، وسى ەلدە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرانى وقىدىم. وقۋ بىتىرگەن سوڭ جاقسى جالاقىسى بار جۇمىس ۇسىندى. ءقازىر جەكە عىلىمي زەرتتەۋىمدى جۇرگىزىپ جاتىرمىن. ەگەر قازاقستاندا بولعاندا قازىرگى عىلىمي زەرتتەۋىمدى جۇرگىزە الماس ەدىم. سەبەبى وندا مەنىڭ زەرتتەۋىمە كەرەكتى لابوراتوريا جوق» دەيدى ول. ءۇش جىلدان بەرى سەۋل قالاسىنداعى گەنەتيكالىق ينستيتۋتتا جۇمىس ىستەيتىن اسەم ساپارحانوۆا قازاقستاننان شاقىرتۋ كەلسە دە ەلگە قايتپاعانىن ايتادى. «توقىراۋدان قورقادى» تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اسان حاميتوۆتىڭ پىكىرىنشە، شەتەلدە جۇرگەن قازاق عالىمدارىنىڭ قازاقستانعا قايتقىسى كەلمەۋىنىڭ ماتەريالدىق يگىلىكتەن گورى ماڭىزدى سەبەبى بار. «كوبى ەلگە قايتقىسى كەلەدى. ولارعا شەتەلدە تاپقان قارجىسىن قازاقستان دا بەرە الادى. ءبىراق ولاردىڭ كوبى «قازاقستاندا شىعارماشىلىق-عىلىمي تۇرعىدان توقىراپ قالامىز» دەپ قاۋىپتەنەدى. ولار قازاقستانداعى عىلىم دەڭگەيىنىڭ

باتىستان تومەن ەكەنىن بىلەدى. ەشقايسىسى مەملەكەتتىك گرانتتار مەن تاپسىرىسقا قاراپ وتىرعىسى كەلمەيدى. ءقازىر قۋات ەسەنوۆ، نۇرجاس ماكىشيەۆ جانە الما قۇنانبايەۆا سىندى مىقتى قازاقستاندىق عالىمدار باسقا ەلدەردە ءجۇر» دەيدى اسان حاميتوۆ.

قۋات ەسەنوۆ وقۋشى كەزىندە ەكى رەت ماتەماتيكا پانىنەن دۇنيەجۇزىلىك وليمپيادادا التىن مەدال العان. 2004 جىلى اقش-تاعى ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە قابىلدانىپ، وقۋىن PhD اكادەميالىق دارەجەسىمەن ءتامامداعان. ەسەنوۆ ءقازىر سول ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي قىزمەت اتقارادى. نۇرجاس ماكىشيەۆ تە – 2004 جىلى ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گرانتىن جەڭىپ العان جاستاردىڭ ءبىرى. 2008 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى ەكونوميكا ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك ءتامامداعان ول ءقازىر كاليفورنياداعى Oracle كومپانياسىندا ينجەنەر جانە مەنەدجەر قىزمەتىن اتقارادى. ال تاريحشى الما قۇنانبايەۆا – اقش-تاعى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە پروفەسسور. ول ستۋدەنتتەرگە ەۋرازيالىق كوشپەندىلەر تاريحى جايلى، ورتالىق ازيا مادەنيەتى تۋرالى ءدارىس وقيدى. ەسەنوۆ، ماكىشيەۆ، قۇنانبايەۆا ۇشەۋى دە 2009 جىلى سول كەزدەگى عىلىم جانە ءبىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ قازاقستانعا قايتارۋعا شاقىرعان 125 عالىمنىڭ تىزىمىندە بار. مينيستر «ول عالىمدار وتاندارىنا قايتىپ كەلسە، قازاقستان جۇمىسپەن، جاقسى جالاقىمەن، باسپانامەن قامتاماسىز ەتەتىنىن» ايتقان. «28 عالىم قايتتى» ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى عىلىم كوميتەتىنىڭ ازاتتىققا بەرگەن رەسمي جاۋابىنا قاراعاندا، ءقازىر قازاقستاندىق 232 عالىم شەتەلدە جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ 61ء-ى – رەسەيدە، 59-ى – اقش-تا، 10-ى – يزرايلدە، 10-ى – كانادادا، توعىزى – ۇلىبريتانيادا، سەگىزى – قىتايدا، جەتەۋى – جاپونيادا، جەتەۋى – بەلارۋستە، التاۋى – اۆستراليادا، بەسەۋى – فرانسيادا، بەسەۋى – چەحيادا، تورتەۋى – شۆەيساريادا، ۇشەۋى – وڭتۇستىك كورەيادا. ازەربايجان، ۆەنگريا، ليتۆا، شۆەسيا، اۆستراليا، گەرمانيا، يتاليادا دا قازاقستاندىق عالىمدار بار.

ازاتتىق بۇرىنعى مينيستر وسى باستامانى كوتەرگەن بەس جىلدان بەرى قانشا عالىمنىڭ قازاقستانعا ورالعانىن دا سۇراعان ەدى، ءبىراق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ناقتى اقپارات بەرە المادى. مينيسترلىك «2013-2014 جىلدارى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ بىتىرگەن 28 عىلىم دوكتورى قازاقستانعا كەلىپ، جۇمىس ىستەپ جاتقانىن» عانا ءمالىم ەتتى.

رۋسلان  مەدەلبەك

ازاتتىق راديوسى