قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى وتكىزەتىن ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءداستۇرلى كونفەرەنسياعا قاتىسقان جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى حانحۋەي چجان قىتايدىڭ ورتالىق ازياداعى مۇددەلەرى ەشقانداي دا پايداكۇنەمدىككە نەگىزدەلمەگەنىن، ورتاق ماقساتتارعا بىرلەسىپ جەتۋدى عانا كوزدەيتىنىن ايتقان.

اتاپ ايتقاندا، شىعىستاعى كورشىمىز تەرروريزممەن كۇرەستە ايماق ەلدەرىنە تيگىزەر كومەگىمىز كوپ دەپ سانايتىن كورىنەدى.

«تەرروريزم – ادامزاتتىڭ ورتاق جاۋى جانە وعان ەكى ءتۇرلى ستاندارتتار قولدانۋعا بولمايدى. تەررورريزممەن كۇرەستى مۇددەلى ەلدىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپاي، ەگەمەندىگىنە نۇقسان كەلتىرمەي جۇرگىزۋ قاجەت. ءبىزدىڭ (ورتالىق ازيادا) ىقپال ەتۋ ايماعىن قۇرۋ نيەتىمىز جوق. ءبىز بۇل ايماققا ىقپال ەتۋگە تالاسپايمىز. ءبىز پايدا قۋمايمىز. بارلىق ارىپتەستىك ءوزارا ءتيىمدى نەگىزدە، وسى ەلدەردىڭ مۇددەلەرىن ساقتاي وتىرىپ جاسالادى. ءبىز وسى ايماققا قاتىستى بەيبىتشىلىك ساياساتىن دا وسىلاي جۇرگىزەتىن بولامىز»، - دەيدى حانحۋەي چجان.

ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك، تەرروريزممەن كۇرەس ماسەلەلەرىن ءسوز ەتە وتىرىپ جۇڭگو ەلشىسىنىڭ ءوز ەلىن اقتاي سويلەۋى تەگىن ەمەس. وسى كۇنگە دەيىن جەر رەفورماسىنا نارازىلىق شارالارى بارىسىندا جۇڭگو ەكسپانسياسى، شىعىستان تونگەن ءقاۋىپ جايى وتە كوپ ايتىلدى. جەر شەتەلگە بەرىلەدى دەگەن باستاما دەرەۋ قىتايعا بەرىلەدى دەپ ءتۇسىنىلدى جانە ول نەگىزسىز دە ەمەس ەدى. ەل ىشىندەگى ساياسي-قوعامدىق احۋالدى مۇقيات قاداعالاپ وتىرعان جۇڭگو تاراپى وسى رەتتە رەسمي مىنبەردى پايدالانىپ اقتالىپ قالۋدى، قازاقستاندىقتار اراسىنداعى ۇرەيلى كۇدىكتى سەيىلتۋگە تىرىسىپ قالاتىنى تۇسىنىكتى.

جيىندى ۇيىمداستىرۋشى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى ەرلان قارين دە جۇڭگو ەلشىسىنىڭ سوزىنە دەم بەرىپ، قازاقستان حالقىنىڭ شىعىستاعى كورشىسىنەن قورقاۋىەنا نەگىز جوق دەگەندەي سوزدەر ايتىپتى.

«ۇزاق ۋاقىت بويى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ەنەرگەتيكا جانە رەسۋرستار ءوندىرۋ سالاسىندا ارىپتەستىك ورناتىپ كەلدى. ءقازىر قىتايلىق كاسىپورىنداردى قازاقستان اۋماعىنا كوشىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا 51 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇلاردىڭ دەنى ەكونوميكانىڭ وڭدەۋشى سالالارىنا قاتىستى»، - دەگەن ە. قارين قىتايدان «كوشىرىلەتىن» كاسىپورىنداردىڭ شىن مانىندە جاڭادان ىسكە قوسىلاتىن جوبالار ەكەنىن ايتادى.

«ەكى جاقتى ارىپتەستىكتىڭ ارتۋىنا بايلانىستى جۇڭگو بيزنەسىنىڭ ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا اۋماعىنا ەنۋى ۇلعايۋدا. ءبىراق، ونىڭ كولەمى قاۋىپتەنەتىندەي نەمەسە قانداي دا ءبىر ەكسپانسيا تۋرالى ايتاتىنداي دەڭگەيدە ەمەس»، - دەيدى ەرلان قارين.

ودان ءارى ساياساتتانۋشى ءقازىر قازاقستاندا 2016 جىلدىڭ باسىندا قىتايدىڭ قاتىسى بار 2500 كومپانيانىڭ بولعانىن، ونىڭ 500ء-ى قازاق-قىتاي بىرىككەن كاسىپورىندارى ەكەنىن، جالپى شىعىس كورشىمىزدىڭ ەلدەگى قىزمەت ەتەتىن شەتەلدىك كومپانيالار ىشىندە بەسىنشى ورىن الاتىنىن ايتقان.

ءقاريننىڭ پايىمداۋىنشا، قىتايعا قاتىستى ەل اراسىنداعى كوڭىل-كۇي كوپ ماعلۇمات بىلمەگەندىكتەن قالىپتاسىپ وتىرعان كورىنەدى.

«ورتالىق ازيا ەلدەرىندە ايماقتانۋدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. كوپ ساراپشىلار قىتايدىڭ ورتالىق ازياداعى ءرولى تۋرالى ايتا كەلە ونىڭ ەكونوميكالىق پوزيسياسى جاڭا اكتيۆتەر تارتۋ، ەنەرگەتيكا سالاسىندا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە نىعايىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. ءبىز بۇل پروسەستى «ورتالىق ازياداعى ەڭبەكتى ءبولىسۋ سەنارييى» دەپ اتادىق. مۇندا رەسەي قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەر السا، جۇڭگو قارجىلىق دونور جانە ينۆەستور رولىندە كورىنەدى. بۇل – ايماقتاعى گەوساياسي ترەنتەردى بارىنشا قاراپايىم ءتۇسىندىرۋ»، - دەپتى ە. قارين.

قازاقستاننىڭ باس ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى باسشىسىنىڭ بۇل سوزدەرى وتان مۇددەسى تۇرعىسىنان الدەبىر ساياسي ماقسات كوزدەپ ايتىلعان بولسا ەشتەڭە ەمەس. ال، ەگەر بيلىكتىڭ جەر رەفورماسى، قىتايلىق كومپانيالاردىڭ ەل ىشىنە دەندەپ ەنىپ، ءوز زاڭدارىن ورناتۋى سىندى ءبىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر وزەگىن ورتەگەن حالىققا كەزەكتى «ءتۇسىندىرۋ» جۇمىسىنىڭ كورىنىسى بولسا، قايتەمىز؟