نۇرسۇلتان نازابايەۆ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقوردا باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

قازاقستان پرەزيدەنتى وتىرىسقا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ بۇگىنگى باسقوسۋىنىڭ شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى تاريحىنداعى ماڭىزدى داتالار تۇرعىسىنان زور ءمانى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– جۇڭگو، رەسەي، قازاقستان، قىرعىزستان جانە تاجىكستان كوشباسشىلارىنىڭ 20 جىل بۇرىنعى كەزدەسۋى كوپتاراپتى وڭىرلىك جاڭا ديالوگتى باستاپ بەردى. 2001 جىلى شىۇ-نى قۇرۋ تۋرالى دەكلاراسيانى قابىلداۋ ححI عاسىرداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا جولدارىن ىزدەۋ بارىسىنداعى سىندارلى ستراتەگيالىق قادام بولدى، – دەدى ەلباسى.

مەملەكەت باسشىسى بارلىق قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردى شىۇ-نىڭ 15 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاپ، ۇيىمنىڭ مەرەيتويلىق ءسامميتى جاھاندىق سىن-قاتەرلەر مەن ءقاۋىپتىڭ كوبەيگەن كەزىندە ءوتىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە 2016-2018 جىلدارعا ارنالعان «ءۇش زۇلمات قاتەرىمەن» كۇرەس جولىندا ىنتىماقتاسۋ باعدارلاماسىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ شىۇ-نىڭ قازىرگى سىن-قاتەرلەرگە لايىقتى جاۋابى بولا الاتىنىن ايتتى.

– ءبىز شىۇ-نىڭ حالىقارالىق تەرروريزمگە بىرلەسە قارسى تۇرۋ تۋرالى مالىمدەمەسىن ازىرلەپ، قابىلداۋدى ۇسىنامىز. شىۇ-نىڭ ەكسترەميزممەن كۇرەس جونىندەگى كونۆەنسياسىن ازىرلەۋ جانە قابىلداۋدى وزەكتى قادام دەپ بىلەمىز. ءدىني ەكسترەميزمدى بەيبىتشىل يسلاممەن جانە باسقا دا دىندەرمەن شاتاستىرماۋ قاجەت. بيىلعى مامىردا قازاقستان نيۋ-يوركتە بۇۇ اياسىندا «ءدىن بەيبىتشىلىك ءۇشىن» دەگەن تاقىرىپتاعى جوعارى دەڭگەيلى ديالوگقا باستاماشىلىق جاساپ، استانادا «ءدىن تەرروريزمگە قارسى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنسيا وتكىزدى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

بۇدان بولەك، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 2017-2022 جىلدارعا ارنالعان شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ستراتەگياسىنىڭ جانە ونىڭ ءىس-قيمىل باعدارلاماسىنىڭ قابىلدانۋىنا قولداۋ ءبىلدىردى.

– شىۇ مەن ورتا ازيالىق وڭىرلىك اقپاراتتىق ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنىڭ «ەسىرتكىگە بىرلەسە قارسى تۇرامىز» اتتى بىرلەسكەن پروفيلاكتيكالىق اكسياسىن وتكىزۋدى ۇسىنامىز، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

ەلباسى شىۇ-عا ءۇندىستان مەن پاكىستاننىڭ كىرۋى ۇيىم دامۋىنىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىنىڭ، ونىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلى مەن ءرولى ارتتا تۇسكەندىگىنىڭ كورسەتكىشى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– بولاشاقتا شىۇ قاتارىنا يراننىڭ قابىلدانۋ ىقتيمالدىعى ءبىزدىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل مۇمكىندىكتەرىمىزدىڭ اياسىن كەڭەيتەدى. ەلدەردىڭ جاڭادان مۇشەلىككە كىرەتىنىن ەسكەرسەك، شىۇ ەۋرازيانىڭ 60 پايىزدان استام اۋماعىن، جەر شارى تۇرعىندارىنىڭ 45 پايىزىن، الەمدەگى 19 پايىزدان استام ىشكى جالپى ءونىمدى قامتيدى. ءبىر جىلدان اسا ۋاقىت بۇرىن عانا مەن ءبىرىڭعاي ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋ باستاماسىن كوتەرگەن ەدىم. مۇنداعى نەگىزگى ەلەمەنت – ەۋرازيانىڭ توراپتىق ورتالىقتارىن جىبەك جولىنىڭ تاريحي باعدارلارىن قايتا جاڭعىرتۋ ارقىلى ينفراقۇرىلىمدىق تۇرعىدان توعىستىرۋ، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

بۇل رەتتە قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىرقاتار باعىتتار بويىنشا شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋدى، ونىڭ ىشىندە ەاەو جانە قىتايدىڭ «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلبەۋى» جوباسىن ۇشتاستىرۋدى ۇسىندى.

– شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر مەن بايقاۋشى مەملەكەتتەردى بىرىكتىرەتىن ەۋرازيالىق ترانزيت-كولىك حابىن قۇرۋدى ۇسىنامىن. قازاقستان ءوز تاراپىنان «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلبەۋىن» ۇيلەسىمدى تۇردە تولىقتىراتىن «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. ءبىز قۇرعان «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ الەۋەتىن بەلسەندى تۇردە پايدالاناتىن كەز كەلدى دەپ سانايمىز. ول تاۋەلسىز قۇقىقتىق جۇيە مەن جەڭىلدەتىلگەن سالىق رەجىمى بار وڭىرلىك قارجىلىق-ينۆەستيسيالىق حاب بولۋعا ءتيىس. ءوڭىردىڭ ماكروەكونوميكالىق دامۋىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيسيالار بانكىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ ماڭىزدى. ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق-ينۆەستيسيالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ بولاشاقتا شىۇ اياسىندا ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعداي قالىپتاستىرادى، – دەدى ەلباسى.

سونىمەن قاتار، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ وتىرىسقا قاتىسۋشىلاردى قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى شىۇ ىنتىماقتاستىعىنىڭ تۇجىرىمداماسى جوباسىن جانە ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەۋ باعىتىندا كۇش-جىگەردى ەسەلەي تۇسۋگە شاقىردى.

– ححI عاسىرداعى جاھاندىق ترەند «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ بولىپ وتىر. بۇل سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا كەلەسى جىلدىڭ جازىندا استانادا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتاۋىمەن وتەتىن «ەكسپو-2017» حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى قۋاتتى سەرپىن بەرەتىن بولادى.  وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ، بارلىق قاتىسۋشىلار مەن سامميت قوناقتارىن استانا قالاسىندا وتەتىن «ەكسپو-2017» كورمەسىنە شاقىرامىن، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماسەلەلەرگە توقتالا كەلىپ، شىۇ-نىڭ سىرتقى شەكاراسى بويىندا شيەلەنىس وشاقتارى ساقتالىپ وتىرعانىن ايتتى.

– وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە اۋعانستانداعى تۇراقتىلىقتى قولداۋدىڭ زور ماڭىزى بار. كابۋلدىڭ جالپىۇلتتىق ديالوگتى رەتتەۋ جانە ساياسي رەفورمالار جۇرگىزۋ جونىندەگى شارالارىن قۇپتايمىز. قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى كەلىسىمگە قاتىسۋشى ەل رەتىندە كحدر-نىڭ يادرولىق باعدارلاماسى جونىندەگى التى تاراپتىق كەلىسسوزدى جاڭعىرتۋدى جاقتايدى. جالپى، قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى  لاۋازىمىنا سايلانعان جاعدايدا، قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن بەلسەندى تۇردە ىلگەرىلەتۋگە نيەتتى، – دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

ەلباسى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ءتوراعالىق ەتۋ سىندى جوعارى ميسسيانى قازاقستاننىڭ زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قابىلدايتىنىن اتاپ ءوتتى.

– ءبىز وسى جىلدارى وزبەك تاراپى جۇرگىزگەن وراسان اۋقىمدى جۇمىستى جالعاستىرىپ، شىۇ-نى دامىتۋ مەن نىعايتۋ، سونداي-اق ونىڭ الەمدەگى ءرولى مەن بەدەلىن ارتتىرۋ ىسىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋ نيەتىندەمىز. قازاقستان ءتوراعالىعىنىڭ باسىمدىعى بار باعىتتارى – وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ، ترانزيت-كولىك الەۋەتىن ىسكە اسىرۋ، مادەني جانە گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ىلگەرىلەتۋ. استانادا 2017 جىلعى 8-9 ماۋسىمدا وتەتىن شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى قورىتىندى ءىس-شارا بولادى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سوڭىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ جينالعان بارلىق مەملەكەتتەر باسشىلارىن، قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردى كەلەسى جىلى قازاقستانعا شاقىردى.

***

وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا تومەندەگىدەي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:

– شىۇ-نىڭ 15 جىلدىعىنىڭ تاشكەنت دەكلاراسياسى؛

– شىۇ-نى 2050 جىلعا دەيىنگى دامىتۋ ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان ىس-ارەكەت جوسپارىن بەكىتۋ تۋرالى شىۇ مبك شەشىمى؛

– شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەت مارتەبەسىن الۋ ماقساتىنداعى ءۇندىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مىندەتتەمەلەرى تۋرالى مەموراندۋمعا قويۋ جونىندەگى شىۇ مبك شەشىمى؛

– شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەت مارتەبەسىن الۋ ماقساتىنداعى پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ مىندەتتەمەلەرى تۋرالى مەموراندۋمعا قويۋ جونىندەگى شىۇ مبك شەشىمى؛

– شىۇ-نىڭ 2015 جىلعى شىلدەدەن 2016 جىلعى ماۋسىمعا دەيىنگى كەزەڭدەگى جۇمىسى تۋرالى ۇيىمنىڭ باس حاتشىسىنىڭ بايانداماسىن بەكىتۋ جونىندەگى شىۇ مبك شەشىمى؛

– شىۇ-نىڭ وڭىرلىك انتيتەررورلىق قۇرىلىمى كەڭەسىنىڭ (واقك)  2015 جىلعى جۇمىسى تۋرالى واقك بايانداماسىن بەكىتۋ جونىندەگى شىۇ مبك شەشىمى؛

– شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر كەڭەسىنىڭ وتىرىسىن وتكىزۋ مەرزىمدەرى تۋرالى شىۇ مبك شەشىمى؛

– شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەت مارتەبەسىن الۋ ماقساتىنداعى ءۇندىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مىندەتتەمەلەرى تۋرالى مەموراندۋم؛

– شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەت مارتەبەسىن الۋ ماقساتىنداعى  پاكىستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ مىندەتتەمەلەرى تۋرالى مەموراندۋم؛

– شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋ جونىندەگى باعدارلاما.

سونىمەن قاتار، شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى تۋرالى اقپاراتتىق حابارلاما قابىلداندى.