داۆاودان مانيلاعا دەيىن

ءيا، ول ەڭ الدىمەن فيليپپين پرەزيدەنتى. جۋىردا حالىقارالىق جيىندا اقش پرەزيدەنتىن «جەزوكشەنىڭ ۇلى»، ال بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋندى «اقىماق» دەپ اتاعان رودريگو دۋتەرتە پرەزيدەنت لاۋازىمىنا قالاي جەتتى؟ ەندى سوعان توقتالايىق.

رودريگو دۋتەرتە 1945 جىلى تۋعان. اكەسى داۆاو پروۆينسياسىنىڭ  گۋبەرناتورى، اناسى مەكتەپ ءمۇعالىمى ءارى قوعام قايراتكەرى بولعان.  رودريگو دۋتەرتەنىڭ ماماندىعى زاڭگەر، داۆاو قالاسىنىڭ مەرى قىزمەتىن 22 جىل بويى اتقارعان. ول سونداي-اق فيليپپين كونگرەسىنىڭ دە مۇشەسى بولعان. ول 2015 جىلدىڭ 21 قاراشاسىندا ءوزىن پرەزيدەنت لاۋازىمىنا ۇسىنىپ، 2016 جىلى سايلاۋدا جەڭىپ شىققان.

رودريگو دۋتەرتە 1968 جىلى مانيلادا فيليپپين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ونەر ليسەيىندە باكالاۆر دارەجەسىن الادى. ودان كەيىن زاڭ كوللەدجىندە وقيدى. قىزمەتتىك ساتىلاردان بىرتىندەپ وسكەن رودريگو دۋتەرتە داۆاو قالاسى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن دە اتقارعان. 1986 جىلعى «سارى ريەۆوليۋسيادان» كەيىن دۋتەرتە داۆاو قالاسىنىڭ ۆيسە مەرى بولىپ تاعايىندالادى. ەكى جىلدان سوڭ مەر قىزمەتىنە كىرىسەدى. ول قالا بيۋدجەتىنەن 12 ميلليون پەسونى ناشاعا تاۋەلدىلەردى ەمدەۋ ورتالىعىن سالۋعا جۇمساعان.

ءتارتىپ بۇزعان تۋريستكە تەمەكى جۇتقىزعان

دۋتەرتەنى اينالاسىنداعىلار وتە قاتال، قاراپايىم جانە ەڭبەكقور ادام رەتىندە بىلەدى. 2015 جىلى مىناداي وقيعا بولعان ەكەن. قىركۇيەك ايىندا ءبىر تۋريست داۆاوداعى باردا تەمەكى ءتۇتىنىن بۇرقىراتىپ وتىرىپ الادى. تەمەكىنى ءسوندىرۋ تۋرالى بار يەسىنىڭ وتىنىشىنە قۇلاق اسپايدى. ال بۇل داۆاونىڭ تەمەكىگە قارسى زاڭىن بۇزۋ ەكەنى ءسوزسىز. بار يەسى قالا مەرىنە تەلەفون شالىپ، ءتۋريستىڭ بەيادەپ ارەكەتى تۋرالى باياندايدى. بارعا دەرەۋ جەتكەن دۋتەرتە ءتۋريستى تەمەكىنى جۇتۋعا ماجبۇرلەيدى. وسى قاتالدىعى ءۇشىن دۋتەرتە فيليپپيندىك ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ سىنىنا ۇشىراعان.

سىيلىقتاردان باس تارتقان

رودريگو دۋتەرتە 2014 جىلى حالىقارالىق كوميسسيا ۇسىنعان كورنەكتى قالا باسشىلارىنا بەرىلەتىن World Mayor Prize سىيلىعىن الۋدان باس تارتىپ، «مەن جاي عانا ءوز مىندەتتەرىمدى ورىندادىم» دەگەن ەكەن. وعان قوسا امەريكا ونكولوگيالىق قوعامى ۇسىنعان ماراپات پەن 2010 جىلى سينگاپۋردە بەرىلگەن تەمەكىگە قارسى ماراپات بەلگىسىن الماي قويعان.

حالىقارالىق ساراپشىلار قىلمىسكەرلەردى سوتسىز ءولىم جازاسىنا كەسۋ تۋرالى شەشىمى ءۇشىن دۋتەرتەنى ءالى كۇنگە دەيىن سىناۋ ۇستىندە. 2005 جىلعى قىلمىسپەن كۇرەسكە ارنالعان سامميتتە دۋتەرتە «جەدەل ءولىم جازاسى ۇرلاۋ مەن ناشا ساۋداسىمەن كۇرەستىڭ ەڭ ءتيىمدى ءتۇرى» دەگەن.

«ناركوديلەرلەر — جەزوكشەنىڭ ۇلدارى»

مانيلادا وتكەن يناۋگۋراسياسىندا دۋتەرتە بىلاي دەگەن: «ناركوديلەرلەر — جەزوكشەنىڭ ۇلدارى، ءبىزدىڭ بالالارىمىزدىڭ تۇبىنە جەتۋدە. مەن سىزگە ەسكەرتەمىن، بۇل ىسكە (ناشا ساۋداسى) ارالاسپاڭىز، ءسىز ءتىپتى پوليسەي بولساڭىز دا مەن ءسىزدى ولتىرەمىن».

رودريگو دۋتەرتە پرەزيدەنت تاعىنا وتىرعاننان باستاپ ناشا ساۋداسىمەن اينالىسقاندار جاپپاي ءولتىرىلدى. 2016 جىلدىڭ تامىز ايىندا فيليپپيندە 900 ناركوديلەر ولتىرىلگەن. ال بريفينگتىڭ بىرىندە دۋتەرتە، جۇزدەگەن ساياساتكەر، اسكەريلەر مەن پوليسەيلەردىڭ اتتارىن اتاپ، ولاردىڭ ناشا ساۋداسىنان ۇلكەن تابىس ءتۇسىرىپ وتىرعاندىعىن ايتىپ، بەرىلۋگە ءامىر ەتتى. 2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە فيليپپيندە 2400 ناشا ساۋداگەرى ولتىرىلگەن.

بۇۇ-نان دا ارتىق حالىقارالىق ۇيىم قۇرماق

 21 تامىزدا رودريگو دۋتەرتە ەلدىڭ بۇۇ-نان شىعۋى تۋرالى ۇسىنىس ايتتى. فيليپپين پرەزيدەنتى بۇۇ-نىڭ الەمدەگى اشتىقتى، تەرروريزمدى، جانە سيريا مەن يراكتاعى اسكەري قاقتىعىستى توقتاتا المايتىنىن ايتىپ، باتىل تۇردە سىناپ تاستادى. ول سونداي-اق، قۇرامىنا فيليپپين، جۇڭگو، ءبىرقاتار افريكا ەلدەرى كىرەتىن، بۇۇ-نان دا ارتىق حالىقارالىق ۇيىم قۇرۋدى ويلاستىرىپ جاتقانىن مالىمدەدى.

ال 5 تامىزدا اسەان ءسامميتى الدىنداعى پرەسس-كونفەرەنسيادا  ءفيليپپيننىڭ كولونيا ەمەس، دەربەس مەملەكەت ەكەنىن ەسكە سالعان ول باراك وبامانى «جەزوكشەنىڭ ۇلى» دەپ اتادى. ارتىنان كەشىرىم سۇراعانى دا بەلگىلى. ال 9 قىركۇيەكتە بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسىن «اقىماق» دەپ اتادى. پان گي مۋن ونى ەلدەگى ادام قۇقىقتارىن بۇزعانى تۋرالى ەسكەرتۋ جاساعان بولاتىن.

قوعام  رودريگو دۋتەرتەنىڭ ايتقاندارىن ءارتۇرلى قابىلدادى. ءبىرى تىم دورەكى دەپ ايىپتاسا، ەندى ءبىرى ءوز ۇلتىنىڭ نامىسىن بيىك ۇستاعان ناعىز ازامات دەپ ماقتاۋدا.

دانا قامشىبەك