ەلەمدەگى 100 بەدەلدى تۇلعانىڭ ءبىرى، تانىمال ەكونوميست، گارۆاردتىڭ فيلوسوفيا دوكتورى، كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتى جەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ كەدەيلىكپەن كۇرەس جونىندەگى ارنايى كەڭەسشىسى دجەففري ديەۆيد ساكس سيرياداعى ازاماتتىق سوعىس پلانەتاداعى ەڭ ءقاۋىپتى داعدارىس دەپ بىلەدى. ول بۇل جايىندا «Project Syndicate» پورتالىنا جازعان ماقالاسىندا ايتقان، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz.

2011 جىلدىڭ باسىنان بەرى سيريادا جۇزدەگەن مىڭ ادام قازا تاۋىپتى. ون ميلليونعا جۋىق سيريالىق بوتەن ەلگە كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. دجەففري ديەۆيد ساكستىڭ پىكىرىنشە، باراك وباما اقش-تىڭ شىنايى ءرولىن امەريكا حالقىنان جانە الەمدىك قاۋىمداستىقتان جاسىرۋ ارقىلى اتالمىش ءقاۋىپتى كۇشەيتىپ وتىر. سيريادا سوعىس اياقتالۋ ءۇشىن اقش شىنايى ەسەپ بەرۋى كەرەك. ايتپەسە 2011 جىلدان بەرى بۇل سوعىستى كىم قارجىلاندىرىپ، كىم قارۋلاندىرادى؟ بۇل قۇپيا.

ساراپشىنىڭ ويىنشا، وباما اقش-تى سيرياداعى سوعىسقا ارالاسۋدان ساقتاپ قالدى دەگەن قاتە پىكىر. قاڭتار ايىندا New York Times باسىلىمى 2013 جىلى پرەزيدەنتتىڭ ورتالىق بارلاۋ قىزمەتىنە سيرياداعى كوتەرىلىسشىلەردى قارۋلاندىرۋ تۋرالى جاسىرىن بۇيرىق بەرگەنى تۋرالى ماقالا جاريالادى. ماقالادا، سونداي-اق ساۋد اراۆياسى قارۋلاندىرۋعا قوماقتى قارجى بولگەنىن، ال ورتالىق بارلاۋ قىزمەتى وبامانىڭ امىرىمەن وقىتۋ مەن قولداۋ كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋمەن اينالىسقانى تۋرالى جازىلعان.

وباما امەريكا حالقىنا سيريا جەرىنە ءبىزدىڭ اسكەرلەر اياق باسپايدى دەپ ونداعان رەت ۋادە بەرىپتى. الايدا سيريادا اقش-تىڭ اسكەرى كەڭىنەن ورنىققانى جۇرتقا ايان. «ءبىز امەريكانىڭ اسادتى تاقتان تايدىرىپ، «يسلام مەملەكەتىن» جەڭۋ ءۇشىن بەلسەندى سوعىس جۇرگىزىپ جاتقانىن بىلەمىز» دەيدى ساراپشى. اسادپەن سوعىستا امەريكانىڭ جاقتاستارى ساۋد اراۆياسى، تۇركيا، كاتار جانە ايماقتاعى باسقا دا ەلدەر.

امەريكانىڭ سيرياداعى سوعىسقا جۇمساعان قارجىسى ميللياردتاعان دوللارمەن ەسەپتەلەدى. ناقتى كولەمى اشىق ايتىلماۋدا. «امەريكا حالقىنا بەيبىتشىلىك قاجەت» دەگەن پىكىرمەن ماقالاسىن تۇيىندەيدى دجەففري ديەۆيد ساكس.

دانا قامشىبەك