كەيدە الەمدە تۇرعىندار مەن عالىمداردىڭ ساناسىن مازالايتىن تۇسىنىكسىز زاتتار بولىپ تۇرادى. ميلليونداعان ادام تابيعاتتاعى تىلسىم وقيعالاردىڭ جاۋابىن ءبىلۋ ءۇشىن بارلىعىن بەرۋگە دايىن.

«Wow!» سيگنالى
«Wow!» سيگنالى نەمەسە رەسمي تۇردە «وگو-گو!». 1977 جىلى دجەرري ەيماننىڭ (Jerry R. Ehman)  SETI (جەردەن تىس وركەندەۋدى ىزدەيتىن جوبالاردىڭ جالپى اتاۋى ) جوباسىنىڭ اياسىندا تىركەگەن راديوسيگنالى.

عالىم بەلگىلەردى قىزىل قارىنداشپەن قورشاپ، جانىنا  «Wوw!» دەپ جازعان. عالىم تاڭدانىسىن جاسىرمادى. ويتكەنى، سيگنالدىڭ  سيپاتتامالارى  جەردەن تىس وركەندەۋدىڭ تەوريالىق سيگنالدارىمەن ناقتى سايكەس بولعان.

وكىنىشكە وراي، سيگنال قايتالانباعان. استرونومداردىڭ پايىمداۋىنشا، سيگنالدىڭ كوزى 266P/Christensen مەن P/2008 Y2 كومەتالارىنىڭ يادرولارىن قورشاعان سۋتەگى. الايدا بۇل بولجامدى دا تەستىلەۋدەن وتكىزۋ قاجەت.

ورىستەگى شەڭبەرلەر

تاريحتىڭ تاعى ءبىر جۇمباعى – ورىستەگى وسىمدىكتەردىڭ اسەرىنەن پايدا بولعان ءتۇرلى فيگۋرالار. سۋرەتتەر وتە ادەمى سالىنعان ءارى تۇتاس ءبىر پيكتوگراممالاردى بىلدىرەدى. الەمدە وسىنداي 9000-داي شەڭبەر بار، ونىڭ 90 پايىزى –انگليادا.

1991 جىلى بريتاندىق دەيۆ چورلي مەن داگ باۋەر ءجىپ پەن تاياقتىڭ كومەگىمەن جۇزدەگەن شەڭبەر جاساعاندارىن مويىندادى. ءقازىر ولاردىڭ ءىزىن جالعاستىرۋشىلار كوپ. قۇپيا اشىلعان سياقتى. ءبىراق، XIX عاسىرداعى شەڭبەرلەر جايلى نە ايتامىز؟  مىسالى، ولار جايلى ءبىرىنشى رەسمي مالىمەت 1678 جىلى «دياۆول-كوسار» كىتاپشاسىندا شىققان.

فيگۋرالاردىڭ شىعۋ تەگى وسىمدىكتەردەن بولاتىن كىشكەنە داۋىلدان دەگەن بولجام بار. بۇنداي داۋىلدار ۇلىبريتانيانىڭ تاۋلى ايماقتارىندا كوپ كەزدەسەدى.

«ماريا سەلەستا» جوعالعان كەمە ەكيپاجى

1872 جىلى گيبرالتاردان 400 شاقىرىم جەردە جەلكەندى كەمە تابىلعان. كەمە بورتىندا بىردە-بىر ادام بولماپتى. زاتتار، سۋ مەن كەرەك-جاراقتار قاز-قالپىندا تۇرعان.

باستى بولجامعا سەنسەك، اپاتتىڭ باستى سەبەبى سپيرت قۇيىلعان بوشكەلەردىڭ گەرمەتيكالىق بولماۋىندا. جابىق كەڭىستىكتە سپيرت بۋلارى جارىلىپ كەتكەن. كەزەكتى جارىلىستان قورىققان كاپيتان، ۋاقىتشا ەكيپاجعا كەمەمەن تروس ارقىلى بايلانىسىپ تۇرعان قايىققا ءمىنىپ، ءقاۋىپسىز اراقاشىقتىققا ءجۇزۋدى بۇيىرعان. كەمەدەن قايىققا وتىرۋ پروسەسىندە ادامدار اراسىندا داۋ-داماي بولعان كورىنەدى. بارلىعى قايىققا وتىرعان ساتتە، جەلدىڭ باعىتى وزگەرىپ، كەمەنىڭ جەلكەنىن اۋاعا تولتىرادى. كەمە جىلدامدىق الا باستايدى. ادامدارعا تولى قايىق ءوز ورنىندا قالعان. كەمە مەن قايىقتى بايلانىستىرىپ تۇرعان تروس ءۇزىلىپ كەتەدى. داۋىل ادامدار وتىرعان قايىقتاردى باتىرىپ تاستايدى.  

روانوك كولونياسىنىڭ عايىپ بولۋى

روانوك كولونياسى  ءى ەليزاۆەتا كوروليەۆا كەزىندە، سولتۇستىك امەريكادا اعىلشىننىڭ تۇراقتى قونىستارىنىڭ العاشقىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ قۇرالعان. ونىڭ ىشىندە 90 ەركەك، 17 ايەل مەن 11 بالا بولعان.

اعاشقا «كرواتوان» ءسوزىن جازىپ، كولونيا ءىزىم-عايىم جوق بولىپ كەتكەن. «كرواتوان» -سول جەردى مەكەن ەتكەن ءۇندى تايپالارىنىڭ ءبىرىنىڭ اتاۋى.

ەڭ لوگيكالىق بولجامعا ساي، كولونيا ادامدارى جابايى جەرلەردە قالاي تىرشىلىك ەتۋ كەرەكتىگىن جاقسى بىلەتىن ابوريگەندەرمەن  تانىسقان. سوندىقتان، كرواتواندىقتارعا قوسىلۋدى ءجون ساناعان. باسقا دەرەكتەرگە سەنسەك، كولونيا ادامدارىن جەرگىلىكتى تايپالار نەمەسە يسپاندىقتار تۇتقىنعا العان.

تۋنگۋسستىق مەتەوريتتىڭ قۇلاۋى

1908 جىلى 30 شىلدەدە ورتالىق ءسىبىردىڭ اسپانىنان جالىنداعان دەنە ۇشىپ وتكەن. ونىڭ ۇشۋى كوپتەگەن اۋىلداردا بايقالىپ، نايزاعاي تەكتەس داۋىستار ەستىلىپتى. كەيىن ول جارىلىپ كەتكەن. جارىلىستىڭ كۇشتى بولعانى سونشالىق، الەمدەگى بارلىق وبسەرۆاتوريالار جارىلىس تولقىنىن تىركەگەن. 2000 شارشى كم جەردەگى اعاشتار قۇلاپ، ەپيسەنتردەن  جۇزدەگەن كيلومەتر قاشىقتىقتاعى تەرەزەلەر سىنعان.

جارىلىس الدىندا 3 كۇن بۇرىن،  ەۋروپا مەن سىبىردە ەرەكشە اتموسفەرالىق قۇبىلىستار بايقالعان: كۇمىس تۇستەس بۇلتار، جارىق ءتۇن. ءبىراق، بىردە-بىر ەكسپەديسيا مەتەوريت قالدىقتارىن تاپپادى.

نەگىزگى بولجامدارعا سايكەس، جەرگە مۇزدى مەتەوريت نەمەسە اتموسفەرادا سىنىپ، مۇزدان تۇراتىن كومەتا يادروسى سوقتىعىسقان. بۇل ەلەكتروەنەرگيانى سىمسىز تاراتاتىن تەسلا ەكسپەريمەنتى دەگەن دە بولجام بار.

مايكل بوۋترايتتىڭ ءبىرتۇرلى وقيعاسى

2013 جىلى 61 جاستاعى فلوريدا تۇرعىنى مايكل بوۋترايت ەس-تۇسسىز كۇيىندە تابىلعان. ونىڭ قۇجاتتارى كىم ەكەنىن انىقتاۋعا كومەكتەسكەن، ءبىراق، مايكل ەسىن جيعان كەزدە، اينادان ءوزىن تانىماعان. ول شۆەد تىلىندە سويلەپ، ءوزىن يوحان ەك اتتى شۆەدپىن دەپ ساناعان. ول ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جوعالتىپ، اعىلشىن تىلىندە سويلەۋدى ۇمىتقان. كوبىسى مايكلعا كۇماندانا قاراپ، اعىلشىن ءتىلىن بىلەتىندىگىن جاسىرىپ ءجۇر دەگەن ويدا بولادى. ءبىراق، بوۋترايتتى ۇستاۋ ەشكىمنىڭ قولىنان كەلمەدى. ايتا كەتەرلىك ءجايت، ول بۇرىن دا ازداپ شۆەد ءتىلىن بىلگەن، ءبىراق امنەزيادان كەيىن، تىپتەن، تازا سويلەيتىن بولعان. بوۋترايتتىڭ كۇيى –ديسسوسياتيۆتىك فۋگا – ادام اتىن، ءوزى جايلى بارلىق اقپاراتتى كەنەتتەن ۇمىتىپ قالاتىن اۋرۋ. بۇنداي اۋرۋلار باسقا جەرگە كوشىپ، باسقا ەسىم مەن بيوگرافياسىن ويلاپ تاۋىپ، وزدەرىنىڭ اۋرۋ ەكەندەرىن بىلمەي ءومىر سۇرەدى. اۋرۋعا سەبەپ بولاتىن –پسيحيكالىق جاعداي . فۋگانىڭ قورعانىس سيپاتى بار، سەبەبى ول اۋىراتىن ادامنىڭ پروبلەمالارىن ۇمىتتىرادى. ءبىراق مايكلدىڭ شۆەد ءتىلىن قايدان جاتتاپ العانى بەلگىسىز...

ۆاشينگتوندىق كارۋسەل

نلو-نى بايقاۋداعى ەڭ جاقسى قۇجاتتاندىرىلعان جاعداي بولىپ سانالادى. 1952 جىلدىڭ 19 شىلدەسىندە ۆاشينگتوندىق اۋەجايدىڭ رادارى الاساپىران ۇشىپ جۇرگەن 7 وبەكتتى بايقاعان. ولار ساعاتىنا 2000 شاقىرىم جىلدامدىقپەن قيمىلداعان. مەملەكەت باسشىلىعى ولارعا قارسى توپتى جىبەرگەن. ولاردىڭ جاقىنداعان ساتىندە، نلو كوزدەن تاسا بولىپ، ولار كەتكەن كەزدە قايتا ورالعان.

كراتەر

كراتەر 1949 جىلى سىبىردە تابىلعان. جەرگىلىكتى تۇرعىندار ونى «جالىندى قىراننىڭ ۇياسى» دەپ اتايدى. سىرتقى كەلبەتى مەن كولەمىنە قاراي ول مەتەوريت سوقتىعىسىنان پايدا بولاتىن ايداعى كراتەردى ەسكە سالادى. ۇزىندىعى -40م. بۇل كراتەر جانارتاۋ بولۋى دا مۇمكىن، ءبىراق لاۆانىڭ بەلگىلەرى جوق.

دياتلوۆ توبىنىڭ  ءولىم قۇپياسى

تاريحتا ەڭ كوپ تالقىعا تۇسكەن وقيعالاردىڭ ءبىرى. ول 1959 جىلى كسرو-دا، قىستا ورىن العان. تاجىريبەلى تۋريستتەردەن تۇراتىن توپ تاۋدىڭ باسىندا تۇنەپ جاتقان كەزدە، بەلگىسىز سەبەپتەرمەن، جاتاتىن ورىندارىن ىشىنەن كەسىپ، اسىعىس شىعىپ كەتكەن. ادامدار جىلى كيىمدەرىن، ءتىپتى، اياق كيىمدەرىن كيمەستەن 1500 مەترلىك جەردەن تومەن ءتۇسىپ، مەرت بولعان. توپتاعى بىرنەشە ادام اۋىر جاراقاتتانعان. بولجامدار: كوشكىن سالدارى، توپتاعى ۇرىس-كەرىس، قۇپيالى قارۋدىڭ تەكسەرىلۋى نەمەسە جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن ۇرىس-كەرىس. ءبىراق، بولجامداردى دالەلدەيتىن زاتتار تابىلمادى.

دەرەككوز: www.adme.ru