اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىندەگى قىتايدان كەلگەن قازاق ستۋدەنتتەرى وقۋعا تۇسەردە ۋادە ەتىلگەن جەڭىلدىككە قول جەتكىزە الماي وتىرعاندارىنا شاعىنادى. ولار كومەك سۇراپ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا حات جولداعان.
شەتەلدىك ستۋدەنتتەر حاتى
اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كۇندىزگى اقىلى بولىمىندە وقيتىن قىتايدان كەلگەن 32 قازاق ستۋدەنتى وقۋ اقىسىن جەڭىلدىكپەن تولەۋگە جاردەمدەسۋدى سۇراپ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا حات جازدى. حات كوشىرمەسىن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعادييەۆ پەن اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ءالي ابىشيەۆكە دە جولداعان.
حات اۆتورلارىنىڭ سوزىنشە، ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلدانعان 2015 جىلى ولارعا وقۋ اقىسىن تولەگەندە 25 پايىز كولەمىندە جەڭىلدىك جاسالعان. الايدا كەلەسى جىلدان باستاپ وقۋ ورنى ولارعا تولەمدى تولىق ەنگىزۋدى مىندەتتەگەن. شەتەلدىك ستۋدەنتتەر وقۋعا تۇسەردە وزدەرىنە جىبەرىلگەن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ قولى بار شاقىرتۋ قاعازىندا وقۋ اقىسىنا جەڭىلدىك جاسالاتىنى جايلى جازىلعان سوزگە سەنگەندەرىن ايتادى.
«ەكىنشى كۋرستان باستاپ وقۋ باعاسىن تولىق (347 مىڭ تەڭگە) تولەيسىڭدەر دەپ شەشىم شىعاردى. قاراستىرىلعان جەڭىلدىك ءتورت جىل بويى بەرىلەدى دەگەن سوڭ عانا 106 بالا اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تىركەلگەن ەدىك. ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ۋادەسىندە تۇرماعاندىقتان 40-قا جۋىق بالا وقۋدان شەگىنىپ كەتتى. ءقازىر 70 بالا قالدىق. بىزدە ءقازىر وقۋ اقىسىن تولەۋگە بايلانىستى قيىندىق تۋىنداپ وتىر. جول شىعىنى، ۆيزا اشتىرۋ، تاماق شىعىنى، ءتۇرلى قۇجات راسىمدەۋ شىعىنى اتا-انامىزعا ۇلكەن سالماق تۇسىرەدى. ءبىز وقۋ بىتىرگەن سوڭ اتىراۋدا قالىپ ەڭبەك ەتكىمىز كەلەدى. بىزگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىقتيار حاتى مەن ازاماتتىعىن الۋ اۋاداي قاجەت. بۇل جاعىنان ۋنيۆەرسيتەت بىزگە ەشقانداي كومەك كورسەتە الماي وتىر. سوندىقتان وسى ارىزىمىزعا مەملەكەت تاراپىنان قامقورلىق جاسالسا دەپ وتىنەمىز» دەپ جازعان ستۋدەنتتەر.
ىرگەسى 1959 جىلى قالانعان اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتى نەگىزىندە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 2016 جىلعى شىلدەنىڭ 25-ىندەگى قاۋلىسىمەن جارعىلىق كاپيتالى تولىقتاي مەملەكەت يەلىگىندەگى اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتى كوممەرسيالىق ەمەس اكسيونەرلىك قوعامى قۇرىلعان.
جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ جاتقان حات اۆتورلارىنىڭ قازىرگى جاعدايىمەن ازاتتىق ءتىلشىسى تانىسىپ قايتتى.
«ۋادەدەن نەگە اينىدى؟»
اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىندە قىتايدان كەلىپ وقىپ جاتقان قازاق جاستارى وقۋ كورپۋسىمەن ءبىر اۋماقتا ورنالاسقان ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىندا تۇرادى. وزدەرىن ەشكىمنىڭ ىزدەپ كەلمەيتىنىنە ەتتەرى ۇيرەنگەن ولار ازاتتىق ءتىلشىسىن قۋانا قارسى الدى. ستۋدەنتتەر قاي جەردەن ەكەندەرىن سۇراعان جۋرناليستكە قىتايدىڭ ىلە، التاي جانە تارباعاتاي ايماقتارىنان، قاراماي، قۇلجا، مايلىتاۋ، ءۇرىمجى، فۋكان قالالارى مەن وزگە ەلدى مەكەندەرىنەن كەلگەندەرىن ايتىپ جاتتى.
ولار 2015 جىلى قىتايداعى قازاقتار اراسىندا تانىمال سايتتاردا اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىنىڭ شەتەلدەگى قازاق جاستارىن وقۋعا شاقىرعان حابارلاندىرۋىن كورىپ، قازاقستاننىڭ باتىسىنداعى مۇنايلى وڭىردەگى جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋدى ۇيعارىپتى.
ازاتتىق تىلشىسىمەن اڭگىمەدە ستۋدەنتتەر قازاقستانعا العاش كەلگەندە كورگەن قيىندىقتارى تۋرالى دا ايتىپ بەردى.
- العاشقى لەكپەن 60 بالا كەلدىك. بارىمىزگە پويىزعا بيلەت تابىلمادى. ءبىز ءۇشىن قوسىمشا ۆاگون تىركەمەدى. ءبىزدى الىپ كەلە جاتقان جەتەكشىمىز اۆتوبۋس جالدادى. قازاقستان اۆتوبۋستارىندا اياق سوزىپ جاتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەن. ءۇش كۇن جول جۇردىك. قاسىمىزدا كەيبىرىمىزدىڭ اتا-انامىز بولدى. مۇندا ءبىزدى شاشۋمەن قارسى العاندا الگى شارشاعانىمىزدىڭ ءبارىن ۇمىتىپ كەتتىك، - دەيدى ەسحات بولاتبەك ەسىمدى ستۋدەنت.
ءوز ايتۋلارىنشا، قىتايدان كەلگەن جاستاردىڭ كەيبىرى ۆيزا راسىمدەۋ كەزىندە قۇجاتتارىن ۋاقتىلى وتكىزگەندەرىنە قاراماستان زاڭدا كورسەتىلگەن مەرزىمنەن كەشىكتىرگەنى ءۇشىن جازىقتى بولىپ قالعان.
- سول ءۇشىن اتىراۋ اباقتىسىندا ەكى كۇن جاتىپ شىقتىق، - دەپ كۇلەدى نايمان دانياروۆ ەسىمدى ستۋدەنت.
اتىراۋعا جەتكەندە ەركىن تاڭنۇرعا الىستان اڭساپ كەلگەن وقۋ ورنى ءوزى كۇتكەندەگىدەن قوراشتاۋ بوپ كورىنگەن.
- مەن مۇنى قىتايدىڭ جوعارى ۋنيۆەرسيتەتتەرى ءتارىزدى كۇشتى وقۋ ورنى شىعار دەپ ويلاعام. سويتسەم، ءتورت-اق ءبولىمى بار ەكەن، - دەيدى ەركىن تاڭنۇر.
ايتكەنمەن ول قازاقستانعا كەلگەنىنە ەش وكىنبەيتىنىن، كورگەن قيىندىقتاردىڭ بارىنە شىداۋعا تىرىسىپ جۇرگەنىن ايتادى. ەركىن تاڭنۇردىڭ سوزىنشە، اتا-اناسى بەرگەن 270 مىڭ تەڭگە قارجى ەكىنشى كۋرستا وقۋ اقىسىن تولەۋگە جەتپەگەن سوڭ ونى ەمتيحانعا كىرگىزبەپتى. كەيىن ول الگى پاندەردەن سىناقتى قايتا تاپسىرعانى ءۇشىن قوسىمشا 82 مىڭ تەڭگە تولەگەن.
قارجى فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى گۇلمان گۇمىش تە وقۋ اقىسىن 25 پايىزعا كەم تولەگەندىكتەن ەمتيحاندارعا كىرگىزىلمەي، كەيىن قايتا تاپسىرۋعا جيىنتىعى 112 مىڭ تەڭگە تولەۋگە ءماجبۇر بولعان.
- تۇرىسبەك قايدار دەگەن بالانىڭ وقۋ اقىسىن تولىق تولەۋىنە نەبارى 250 تەڭگەسى جەتپەي قالدى. سول ءۇشىن سىناققا كىرگىزبەگەن سوڭ ول وقىمايمىن دەپ كەتىپ قالدى، - دەيدى ەسحات بولاتبەك.
ستۋدەنتتەردىڭ سوزىنشە، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ولارمەن جاساسقان كەلىسىم-شارتىندا نە جازىلعانىن ەشكىم تۇسىندىرمەگەن.
- «مىنا جەرگە قول قوي» دەدى. ونىڭ ىشىندە نە جازىلعانىن، ول نە قاعاز ەكەنىن بىلمەيمىز. قول قويىپ بەردىك. سويتسەك ول كەلىسىم-شارت ەكەن، وندا جەڭىلدىك تۋرالى جازىلماپتى. نەگە وتىرىك ايتتى؟ - دەيدى ءمولدىر دۇيسەن.
قىتايلىق قازاق ستۋدەنتتەرى وقۋ اقىسىنا قاتىستى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ۋادە ەتكەن جەڭىلدىككە ءبىرىنشى كۋرستا ۇلكەن ايعاي-شۋمەن قول جەتكىزگەندەرىن ايتادى.
- قولىمىزعا تيگەن رەكتوردىڭ شاقىرتۋ قاعازىندا «شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىنا جەڭىلدىك بار» دەپ ناقتى جازىلعان. ءبىز سوعان سۇيەنىپ كەلدىك. مۇندا ەشقانداي جەڭىلدىك بەرىلمەيتىنىن ەستىگەندە نە ىستەرىمىزدى بىلمەدىك. ءبىزدى قىتايدان الىپ كەلگەن ءاليا تازابەكوۆاعا باردىق. ءبارىمىز بىرىگىپ وبلىس اكىمدىگىنە، «نۇر وتان» پارتياسىنا بارعان سوڭ ءبىرىنشى كۋرستا جەڭىلدىك بەردى، - دەيدى ستۋدەنتتەر.
شەتەلدىك ستۋدەنتتەر قازىرگى باستى پروبلەماسى – وقۋ اقىسى بولىپ وتىرعانىن قايتا-قايتا ايتا بەردى.
- قىتايداعى وتباسىمىزعا قيىنشىلىق ءتۇسىپ وتىر. ءبىز ولارعا «جەڭىلدىكتىڭ» الدامشى بولىپ شىققانىن ايتا المايمىز. سەبەبى، ولار مۇنى ەستىپ ۋايىمدايدى. سوندىقتان دەمالىستا ۇيگە بارعاندا تىنىم كورمەي جۇمىس ىستەپ، وقۋ اقىسىنىڭ تولىق تولەمىنە جەتەتىندەي قارجى جيناۋعا تىرىستىق، - دەيدى ايدىنگۇل ومىربەك.
ازاتتىق تىلشىسىمەن اڭگىمە كەزىندە ستۋدەنتتەر ءاربىرى اي سايىن 20 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە اقشا تولەپ تۇرىپ جاتقان جاتاقحانانىڭ جاعدايىنا دا كوڭىلدەرى تولمايتىنىن جاسىرمادى. ولارعا بەرىلگەن كەي بولمەلەردىڭ قابىرعالارى كوگەرىپ كەتكەن، سىز ءيىسى سەزىلەدى. ستۋدەنتتەر سۋىق بولمەدە مۇزداتقىشتى قاجەتسىنبەيتىنىن، ساتىپ العان ءسۇت-ايراندارى مۇلدە بۇزىلمايتىنىن ايتادى. بولمەدە ستۋدەنتتەر قوس قاباتتاپ قويىلعان ءتورت توسەكتە جاتادى ەكەن.
- كورىپ تۇرسىز عوي، قابىرعاسى كوگەرىپ كەتكەن. سۋىق بولعاندىقتان مىنا بولمەلەرگە جاتۋ مۇمكىن ەمەس، امالسىزدان باسقا بولمەدە ءبىر-بىرىمىزدىڭ قاسىمىزدا ۇيىقتاپ ءجۇرمىز، - دەيدى ستۋدەنتتەر.
سالامات راحمەت قازاقستانداعى تۇرمىسقا ەندى-ەندى ۇيرەنە باستاعانىن، ىڭعايى كەلسە وسىندا قالىپ، ەڭبەك ەتۋدى ارماندايتىنىن ايتادى.
- بۇل جاقتا جۇمىس ىستەپ، قوسىمشا تابىس تابۋدىڭ دا رەتى جوق. كيريلليسانى دا ەندى مەڭگەردىك. ءبىز وسىندا وتاۋ قۇرىپ، وسى ەلدە قالعىمىز كەلەدى. جۇمىس ىستەپ، جان سانىن كوبەيتكىمىز كەلەدى، - دەيدى ول.
تىلشىمەن اڭگىمەدەن سوڭ جاردەم سۇراعاندارى ءۇشىن قۋدالاۋعا تۇسەمىز بە دەپ قاۋىپتەنسە دە، ستۋدەنتتەر ءوز وتىنىش-تىلەگىن جەتكىزۋدىڭ باسقا امالى قالماعانىن ايتتى.
قىتايدان اتىراۋعا ستۋدەنت شاقىرۋ
اتىراۋعا قىتايلىق قازاق جاستاردى ۇيىمداستىرىپ الىپ كەلگەن نۇرباقىتت ءۋالىباي مەن ونىڭ جۇبايى ءاليا تازابەكوۆا ءاۋ باستا بۇل شارۋاعا اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ءالي ابىشيەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا كىرىسكەندەرىن ايتادى.
جۇڭگو ءتىلى مامانى نۇرباقىت ءۋالىبايدىڭ سوزىنشە، حالەل دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى بولىپ ىستەپ جۇرگەن ونى 2015 جىلى ابىشيەۆ ءوزى باسقاراتىن مۇناي جانە گاز ينستيتۋتى جانىنان ارنايى قۇرىلعان «جىبەك جولى» ورتالىعىنا جۇمىسقا شاقىرعان. ورتالىقتى باسقارۋعا سول ينستيتۋتتا جۇمىس ىستەيتىن ءاليا تازابەكوۆا تاعايىندالعان. رەكتور جاقىن بولاشاقتا ينستيتۋتتى ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن دا ايتقان.
- اتىراۋدا مۇناي-گاز سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان جۇڭگو كومپانيالارى كوپ. ءبىراق ولار جەرگىلىكتى مامانداردى جۇڭگو ءتىلىن بىلمەيدى دەپ جۇمىسقا المايدى. ال قىتايلىق قازاق ستۋدەنتتەرى وسى وقۋ ورنىن ءتامامداسا سول كومپانيالاردان ورىن الادى دەگەن ماقسات بولدى، - دەيدى نۇرباقىت ءۋالىباي.
ول 2015 جىلى اتىراۋ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتى رەكتورى ءالي ابىشيەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جينالىستا قىتايدان قازاق جاستارىن وقۋعا شاقىرتۋ، ولارعا وقۋ اقىسىنا 25 پايىزدىق جەڭىلدىك جانە جاتاقحانادان تەگىن ورىن بەرۋ تۋرالى كەلىسىم بولعانى تۋرالى ايتادى.
نۇرباقىت ءۋالىبايدىڭ سوزىنشە، اتىراۋداعى وقۋ ورنى شاقىرتىپ جاتقانىن ەستىگەن جۇڭگو قازاقتارى بالالارىن قازاقستانعا وقۋعا جىبەرۋگە ىنتا بىلدىرگەن.
- ءبىز رەكتوردىڭ قولى قويىلىپ، مەكەمەنىڭ ءمورى باسىلعان قۇجاتپەن باردىق. ەگەر وقۋ ورنى قولداۋ بىلدىرەتىن بولسا بالالارىمىز بارسىن دەپ اتا-انالارى ويلانباستان جىبەردى. ءبىراق بالالار مۇندا كەلگەن سوڭ ينستيتۋت باسشىلىعى سوزىنەن اينىپ قالدى، - دەيدى نۇرباقىت ءۋالىباي.
ءاليا تازابەكوۆا قىتايدان شاقىرىلعان ستۋدەنتتەردى ولاردىڭ قالاۋى بويىنشا ەمەس، بالا سانى جەتپەي تۇرعان قارجى، ەكونوميكا فاكۋلتەتتەرىنە قالاماسا دا ورنالاستىرعانىن، كەيىن اۋىساسىڭدار دەپ ۋادە بەرگەنىمەن، ولاردى تاڭداعان ماماندىقتارىنا سول كۇيى اۋىستىرماعانىن ايتادى.
- نارازىلىقتىڭ باسى سودان شىقتى. وعان كەيىن وقۋ اقىسى تولەمىنە جەڭىلدىك بولمايتىنى جانە قوسىلدى. ال ۆيزا مەن ىقتيار حاتتى راسىمدەۋدە كورگەن قيىندىقتارىمىز بولەك اڭگىمە، - دەيدى ول.
ونىڭ سوزىنشە، وقۋ اقىسىن الدىن الا تولەگەن، ءبىراق وتباسى جاعدايىندا بايلانىستى قازاقستانعا كەلە الماي قىتايدا قالعان بىرنەشە جاستىڭ الدىن الا تولەگەن اقشاسىن وقۋ ورنى قايتارماعان.
- اتىراۋعا وقۋعا كەلمەك بولعان سەگىز ادام – ەربول تۇنا، سىزات ءادىل، ءالبينا ماقسات، سەرىك ەرنار، كەنجەحان ورازباي، بۇلعىن ءابدۋلۇمىت، مالينا ماقسات، بالقاش ءابدىعاني وتباسىلىق جاعدايلارىنا بايلانىستى كەلە المادى. ءبىراق ولار الدىن الا كەلىسىپ، اقشالارىن بەرگەندىكتەن ولاردى وقۋعا قابىلداۋ تۋرالى بۇيرىق دەر كەزىندە شىعۋى ءۇشىن ءبىز سولاردىڭ وقۋ اقىسىن كۇنىبۇرىن تولەپ قويعانبىز. قولىمىزدا ول تۋرالى تۇبىرتەك تە بار. سول بالالاردىڭ اقشاسىن كەرى قايتارمادى ۋنيۆەرسيتەت، - دەيدى ءاليا تازابەكوۆا.
ول ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى «جىبەك جولى» ورتالىعى جابىلىپ، وقۋ ورنىنان «ءوز ەركىمەن» جۇمىستان كەتۋىنە تۋرا كەلگەنىن ايتادى.
- اتا-انالارى سەنىپ تاپسىرعان بالالاردى ورتا جولدا تاستاپ كەتە المادىق. سول سەبەپتى «جىبەك جولى» قوعامدىق بىرلەستىگىن قۇردىق. ولارعا قاجەتتى ىحتيار حات راسىمدەۋدى قولعا الدىق. ءقازىر بالالاردىڭ 14ء-ى ىحتيار حاتقا قول جەتكىزدى، - دەيدى ءاليا تازابەكوۆا.
«قۇشاق جايا قارسى الدىق»
اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورى ءالي ابىشيەۆ ازاتتىق تىلشىسىمەن سويلەسۋدەن باس تارتتى. ونىڭ كومەكشىسى باۋىرجان بايجىگىتوۆ رەكتور ءۇشىن جاۋاپتى وقۋ ورنىنىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى گۇلشارا دارىبايەۆانىڭ بەرەتىنىن ايتتى.
ۋنيۆەرسيتەت باسپا ءسوز حاتشىسى گۇلشارا دارىبايەۆا قازىرگى كەزدە جوعارى وقۋ ورنىندا قىتايدان كەلگەن 76 ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتقانىن، ولاردى 2015 جىلى قىتايدان اتىراۋعا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى ءاليا تازابەكوۆا باستاپ الىپ كەلگەنىن راستادى. ۋنيۆەرسيتەت وكىلىنەن شەتەلدىك قازاق جاستارىنىڭ وقۋ تولەمىنە قاتىستى جەڭىلدىك جايى قالاي ەكەنىن سۇرادىق.
- 25 پايىزدىق جەڭىلدىك تۋرالى ەشتەڭە ايتا المايمىن. ءبىز بالالاردى قۇشاق جايا قارسى الدىق. ولاردىڭ باستى ماقساتى – اتامەكەنگە ورالۋ بولىپ تابىلادى، - دەپ جاۋاپ بەردى دارىبايەۆا.
باسپا ءسوز حاتشىسى ۋنيۆەرسيتەتتە ارنايى كەڭەس بەكىتكەن شەشىمگە ساي ستۋدەنتتەر ءۇشىن 16 ءتۇرلى جەڭىلدىك قاراستىرىلعانىن ايتادى.
- ول جەڭىلدىكتەردى پايدالانۋ ءۇشىن ستۋدەنت وليمپيادا چەمپيونى يا ءبىلىم جەڭىمپازى نەمەسە جەتىم بالا ءتارىزدى جانە باسقا دا ىرىكتەلگەن ساناتتاردىڭ بىرىنە جاتۋى ءتيىس، - دەيدى ول.
جاتاقحانانىڭ جاعدايى تۋرالى سۇراققا گۇلشارا دارىبايەۆا ستۋدەنتتەردىڭ «كومەكتى باسقادان ەمەس، وزدەرىنەن سۇراعانى» ءجون بولاتىنىن ايتتى. قىتايدان اتىراۋعا وقۋعا كەلمەگەن، ءبىراق الدىن الا وقۋ اقىسىن تولەگەندەردىڭ اقشاسىنا قاتىستى ءجۋرناليستىڭ ساۋالىنا ۋنيۆەرسيتەت وكىلى «جاۋاپ بەرگىسى كەلمەيتىنىن» ايتتى.
اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ءتورت فاكۋلتەتتە كۇندىزگى، كەشكى جانە قاشىقتىقتان وقىتۋ بولىمدەرىندە بارلىعى 3646 ستۋدەنت ءبىلىم الادى.
