ەۋروپاعا تەرروريزم تولقىنى 2015 جىلى كەلگەن سوڭ، ۇلىبريتانيا دا ونىڭ قۇربانىنا اينالعانداي..
سوڭعى جاڭالىقتارعا سايكەس، اۋەل باستا جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولىندا ادامداردى قاعىپ ولتىرگەن كولىك جۇرگىزۋشىسىنىڭ جەكە باسى تۋرالى مالىمەتتەر بەلگىسىز بولسا، قازىرگى ۋاقىتتا The Independent گازەتىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا شابۋىلدى ءبىر ادام جاساعان. ونىڭ ەسەمى ابۋ يززادين (تريەۆور برۋكس دەپ تانىلعان)، وسىعان دەيىن ول تەرروريستەردى قارجىلاندىرۋ مەن ەكسترەميستىك يدەيالاردى اقتاۋ ءۇشىن تۇرمەدە جازا وتەگەن. الايدا، اۆس تەلەكانالى ءيززاديننىڭ قورعاۋشىسىنىڭ سوزىنە سىلتەمە جاساي وتىرا «ءيززاديننىڭ ءالى دە قاماۋدا ەكەنىن جانە ول شابۋىلداعان ادام بولۋى مۇمكىن ەمەس» دەپ جەتكىزەدى.
ءبىر قىزىعى بۇل قاندى شابۋىل ورىن العان كۇن بريۋسسەلدەگى العاشقى جارىلىس بولعان كۇنمەن سايكەس. سونىمەن بىرگە، ۆاشينگتتونداعى انتيتەرروريزم كونفەرەنسياسىنىڭ اشىلۋ كۇنىمەن دە سايكەس. سوندا گاپ قايدا جاتىر..
بريتانياداعى شيەلەنىس
لوندون سوڭعى 12 جىلدا مۇلدەم تەرروريستىك ارەكەتتەر ورىن الماعان قالا. سوڭعى رەت ءىرى كولەمدەگى شابۋىل 2005 جىلدىڭ 7 شىلدەسىندە ورىن العان. تەرروريستىك ارەكەت ناتيجەسىندە 52 ادام قازا بولدى. بۇل بىرىككەن كورولدىك تاريحىنداعى ەڭ ۇلكەن تەرراكت بولدى جانە ونى «ال-كايدا» ۇيىمداستىردى دەپ ايتىلعان بولاتىن. وسى جىلى وسى سياقتى تاعى ءبىر تەرروريستىك ارەكەت جاسالدى، الايدا بومبالار جارىلماي قالىپ ەشكىم زارداپ شەككەن جوق.
وسى ارەكەتتەردەن سوڭ ۇلىبريتانياداعى قاۋىپسىزدىك شارالارى نىعايدى. تاعى ءبىر شابۋىل 2013 جىلدىڭ 22 مامىرىندا لوندوننىڭ وڭتۇستىگىندە ورىن الدى. وندا ەكى اعايىندى مايكل ادەبولادجو مەن مايكل ادەبوۆالە ماچەتە قىلىشىمەن اسكەري بارابانشى لي ريگبيدى باۋىزداپ، ۆيدەوارناۋ جاساعان. بۇل ءولىم قالا تۇرعىندارى مەن ۇلتجاندىلاردى البەتتە بەيجاي قالدىرعان جوق.
لوندونداعى سوڭعى ورىن العان تەرروريستىك وقيعالارعا 2016 جىلدىڭ 3 تامىزىندا بولعان قىلمىستى اتاۋعا بولادى. راسسەل سكۆەر دەيتىن جەردە ايەل باۋىزدالىپ، تاعى بەس ادام جاراقات العان بولاتىن. ونى جاساعان 19 جاسار شىعۋ تەگى سومالييلىك نورۆەگيا ازاماتى بولدى.
«لوندوندا قارۋ جۇمساۋ، اتۋ وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس، سوندىقتان پوليسەيلەر قارۋ جاراق قۇرالدارىن وزدەرىمەن بىرگە الىپ جۇرمەيدى».
ۇلىبريتانيا بيلىگى 22 ناۋرىزدا ورىن العان تەرروريستىك شابۋىل جايىندا پىكىرلەرىن وزدەرىنىڭ ىشىندە ساقتاپ، جاق اشپاي وتىر، الايدا ساراپشى ماماندار كەشەگى لوندوندا ورىن العان قاندى وقيعانى بريۋسسەلدەگى جارىلىسپەن بايلانىستىرىپ، سايكەستەندىرىپ وتىر. وندا 32 ادام قايتىس بولعان بولاتىن.
«تەرروريستەر قاۋىپسىزدىك شارالارىنا قۇددى ءبىر كوڭىل بولمەي، سايران قۇرىپ، وزدەرىنىڭ ارەكەتتەرىن ەۋروپانىڭ كەز كەلگەن جەرىندە ىسكە اسىرا الاتىندىقتارىن دالەلەدەگىلەرى كەلەدى».
بريتاندىق اسكەري كۇش ورگاندارى الەمدەگى ەڭ ەففەكتيۆتى، مىقتى ۇيىمداردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. «يسلام مەملەكەتىنىڭ» پايدا بولعالى بەرى بۇل ورگانداردىڭ جۇمىستارى كوبەيگەن سىڭايلى. بريتان مۇسىلماندارى ىشىندە تاياۋ شىعىسقا كەتىپ جاتقاندار سانى بۇگىندە ون مىڭعا جەتكەن.
قۇقىققورعاۋ ورگاندارى مۇنداي ارەكەتتەرگە جول بەرمەۋگە تىرىسادى. ماسەلەن، وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا لوندوندا تاياۋ شىعىسقا بارىپ سوعىسپاقشى بولعان نيەتپەن بريتانيادا تەرراكت جاساماقشى بولعان بەس بىردەي جەتكىنشەكتەر ۇستالدى.
نە دەگەنمەن، بىرىككەن كورولدىك ەۋروپانىڭ باسقا مەملەكەتتەرىنە قاراعاندا الدەقايدا قورعالعان، قاۋىپسىزدەندىرىلگەن بولىپ كورىنەدى. الايدا، كەشەگى بولىپ وتكەن تەرراكت جاڭا تراگەديالاردىڭ باستاماسى بولماسىنا كىم كەپىل؟
حالىقارالىق ماسەلەلەر بويىنشا مەملەكەتتىك دۋمانىڭ مۇشەسى سەرگەي جەلەزنياك بۇل تۋرالى بىلاي دەيدى:
«الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى تەرروريستەر ادامدار اراسىندا قورقىنىش پەن دۇربەلەڭ ورناتقىلارى كەلەدى» دەيدى. ونىڭ ويىنشا، لوندونداعى تەرراكت قيسىنسىز ساياساتتىڭ جاڭعىرىعى ىسپەتتى. ەۋروپاداعى ءاربىر قاندى قاقتىعىس سايىن كوكەيدە سول باياعى سۇراق تۋىندايدى: لوندوندا، پاريجدا، بەرليندە، بريۋسسەلدە تاعى قانشا ادام ءولۋى ءتيىس؟ بارلىعى بىرىگىپ كۇش جۇمساۋ قاجەت ەكەنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن تاعى قانشا ادام اجال قۇشۋى ءتيىس؟» .
ەۋروپاداعى تەرروريزمنىڭ شيەلەنىسۋىن ساراپشىلار بىلاي تۇسىندىرەدى:
«ماسەلە تەك يگيل-دى ناسيحاتتاۋدا عانا ەمەس. ونىڭ سەبەبى تەرەڭدە جاتىر. ەۋروپا بەلگىسىز ءبىر جىلدامدىقپەن، ورشىلىسپەن دىنگە قارسى، ءدىني كوزقاراستارعا جات تارتىپتەردى، شارتتاردى قابىلدايدى. ماسەلەن ايتالىق، دۇرىس ەمەس وريەنتاسيالى ادامدارعا دەگەن تولەرانتتىلىق ماسەلەسى. وسىنىڭ ءبارىن مۇسىلماندارعا قابىلداۋ قيىنعا سوعادى. قابىلداي المايتىندار بۇل پروبلەمامەن وسىلاي كۇرەسكىسى كەلەدى» دەيدى ول.
بەلگياداعى قايعىلى جاعداي
وسىدان ءبىر جىل بۇرىن بەلگيانىڭ استاناسىنداعى اۋەجايدا «مالبەك» ستانسياسىندا تەرروريستىك شابۋىل ورىن الدى. ونى «يسلام مەملەكەتى» توبى ۇيىمداستىرعان. بۇل جەردەگى ايتىلاتىن نارسە، وسى وقيعا پاريجدەگى تەرروريستىك قيمىلداردان كەيىن بەلگيادا تەرروريزم ءقاۋپى اسا جوعارى دەڭگەيدە بولعانىنا قاراماستان ورىن العان.
ارادا جارتى جىل وتكەن سوڭ ادامدار بريۋسسەلگە ۇشۋعا، بريۋسسەلدەن ۇشۋعا قورقاتىن بولدى. بۇگىندە بريۋسسەل اەروپورتىندا اسا قاتال تەكسەرىس جۇرگىزىلەدى. بارلىق اۋەجاي جەرىندە قارۋلى اسكەري ادامدار كۇزەتەدى.
وسى جاعدايدان كەىن بەلگيا 30-عا تارتا جاڭا زاڭنامالار قابىلدادى. تەرروريزممەن كۇرەس ماسەلەسىنە €400 ملن ءبولىندى.
تاعى دا تەرراكت بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار جاسالۋدا. وسىعان بايلانىستى پوليسيا كۇنى-تۇنى كۇزەتتە بولىپ، اسكەري قىزمەتكەرلەر دە كومەكە كەلۋدە.
الايدا، اەروپورت پوليسەي قىزمەتكەرلەرى ءاربىر قابىلدانعان قاۋىپسىزدىك شاراسى جۇمىستى قىيىنداتادى، ونى تىم باياۋلاتاتىنىن جاسىرمايدى. سوندىقتان مۇنداي ۇزاق تەكسەرىستەن كوپ ادامدار وتكىسى كەلمەيدى.
اۋدارعان نازەركە مۇسا
