«الماتىلىقتار شەتەلدە ەمدەلۋگە 500 ميلليون دوللار جۇمسايدى. ولاردىڭ دەنى وڭتۇستىك كورەيا، يزرايل، گەرمانياعا بارادى. مەنىڭشە، ءبىزدىڭ مەديسينالىق مەكەمەلەردى وسىنداعى بىرەۋگە بەرە سالماي، سول برەندتەرگە بەرۋ قاجەت. ءبىز بارىپ ەمدەلەتىن برەندتەرگە بەرۋ كەرەك. ولارمەن وسىندا كەلىپ قىزمەت كورسەتۋ جاعىنان كەلىسۋ كەرەك. سوندا پاسيەنتتەر جاعى ارتادى. سەبەبى، ۆيزاعا، جولعا، ۇشاققا، سوندا تۇرۋعا اقشا جۇمسالادى. ونىمەن قاتار، ەمدەلۋگە ادام جالعىز بارمايدى. ءبىز اشىقتىقتى ساقتاي وتىرىپ، الماتىلىقتار سەنەتىن كومپانيالار وسىندا كەلەتىندەي جاعداي جاساعىمىز كەلەدى». بۇل الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەكتىڭ بيىلعى ەسەبىندە مەديسينا سالاسىنا ەرەكشە توقتالعان ءسوزى.
قازاقستاننان شەتەلگە ەمدەلۋگە كەتەتىندەر سانى جىلدان جىلعا كوبەيۋدە، ولاردىڭ بارىنە ەلىمىزدەگى مەديسينانىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە دامي الماۋى، ەمحانالاردىڭ، زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن مامانداردىڭ ساپالى قىزمەت كورسەتە الماۋى سەبەپ.
بۋىن ارۋلارىن ەمدەيتىن ەلىمىزدە ءبىر عانا مامانداندىرىلعان كاسىبي تۇردە كومەك كورسەتەتىن ورتالىق بار. وسى ورتالىقتىڭ قىزمەتى مەن سوڭعى جىلعى ەمدەلۋشەلەر ستاتيستيكاسىن ءبىلۋ ماقساتىندا قامشى اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى الماتى قالاسى ريەۆموتولوگيالىق ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى كۋلەمبايەۆا اناركۇل باكيروۆنامەن سۇحباتتاسىپ قايتقان ەدى.
جەتپىس جىلعا جۋىق تاريحى بار بۇل ورتالىق تەك 2008 جىلى قالالىق ريەۆموتولوگيالىق ورتالىق بولىپ اتاۋى وزگەرتىلگەن.
«قالالىق ريەۆموتلوگيالىق ورتالىق – قازاقستانداعى مامانداندىرىلعان جالعىز ورتالىق. ورتالىقتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ناۋقاستارعا كومەك كورسەتىپ، ولاردىڭ ەڭبەككە جارامدىلىعىن ارتتىرۋ» دەيدى ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى.
-ارينە، ريەۆموتولوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىققان ناۋقاستاردىڭ سانى جىلدان جىلعا كوبەيىپ كەلە جاتىر. ونى ءبىزدىڭ ستاتيستيكا كورسەتىپ وتىر. ناۋقاستاردىڭ ەرەكشەلىگى وكىنىشكە وراي كوبى ەڭبەككە جارامدى ازاماتتار جانە اتالعان ريەۆموتولوگيالىق اۋرۋلارعا ءجيى شالدىعادى. ناۋقاستاردىڭ بارلىعىندا مۇگەدەكتىككە شالدىعۋ دەڭگەيى وتە جوعارى. ەگەر دە ناۋقاستار دەر كەزىندە دارىگەرگە قارالىپ، ەم السا وندا ولاردى ەڭبەككە جارامدى ەتۋگە مۇمكىندىك بولادى.
-وسى ورايدا، ورتالىقتىڭ جەتىستىكتەرى رەتىندە نەنى ايتا الار ەدىڭىز؟ قانداي يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالاردى قولداناسىزدار؟ ورتالىقتىڭ باسقالاردان ارتىقشىلىعى نەدە؟
-ارينە، ءبىز ورتالىقتى باسقالارمەن سالىستىرا المايمىز. سەبەبى جوعارىدا ايتىلعانداي بۇل ەلىمىزدەگى مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتەتىن جالعىز ورتالىق. ءبىز قالا تۇرعىندارىنا عانا ەمەس، بۇكىل قازاقستان بويىنشا ريەۆموتولويالىق اۋرۋلارمەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا كومەك كورسەتەمىز. قازىرگى تاڭدا ورتالىعىمىزدىڭ شاعىندىعىنا بايلانىستى نەگىزىنەن قالا تۇرعىندارىنا كومەك كورسەتەمىز. ناۋقاستاردىڭ سانى ارتقان سەبەپتى، قالا تۇرعىندارى كۇندىزگى ستاسيوناردا ەمدەلەدى، ال تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن ستاسيوناردا بارلىق وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارى، اتاپ ايتقاندا الماتى وبلىسى، جامبىل وبلىسى، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان، استانادان كەلىپ ەمدەلەتىندەر بار.
-تەك قالا تۇرعىندارى عانا ەمەس، بارلىق وڭىردەن كەلىپ ەمدەلۋشىلەر بار دەدىڭىز. ورتالىقتا ەمدەلۋ ءۇشىن ناقتى قانداي قۇجاتتار قاجەت؟ قالا تۇرعىندارى مىندەتتى تۇردە تىركەۋدە بولۋى كەرەك پە؟ نەمەسە تەك پورتال ارقىلى تىركەلىپ ەمدەلەدى مە؟
-ەگەر ناۋقاس ءوزىنىڭ جەرگىلىكتى، تۇرعىلىقتى اۋرۋحاناسىنان وسى ريەۆموتولوگيا ورتالىعىنان ەمدەلۋگە رۇقسات السا، كورسەتكىشتەرى سايكەس كەلسە، تيىسىنشە ەمحانالاردىڭ دارىگەرلەرى پورتال ارقىلى تىركەيدى. كەزەگى كەلگەن ۋاقىتتا كەلىپ ەمدەلەدى. ەشقانداي توسقاۋىل، كەدەرگىلەر جوق. ءبىر وكىنىشتىسى، كەزەكتى كوپ كۇتىپ قالۋى مۇمكىن. ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ شاعىندىعىنا بايلانىستى ناۋقاستاردىڭ سانىنىڭ كوپتىگى دە ناۋقاستاردىڭ كەزەكتە كوپ تۇرىپ قالۋىنا سەبەپ بولادى.
جىلىنا 2500 ناۋقاسقا ستاسيونارلىق كومەك كورسەتەمىز، 16000-نان استام ناۋقاسقا ەمحانالىق كومەك كورسەتەمىز. ونىڭ ىشىنە ريەۆموتولوگ مامانداردىڭ كەڭەسى، كۇندىزگى ستاسيونار، فيزيوتەراپيالىق ەم شارالارى بار.
-يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالارعا قايتا ورالساق.. ورتالىق«حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي» دەگەن مارتەبەگە يە. اتاپ ايتقاندا قانداي تەحنولوگيالاردى ەم شارالارىندا قولداناسىزدار؟
-نەگىزى ءبىزدىڭ ورتالىقتا سوڭعى ۋاقىتتاردا ريەۆموتولوگيالىق كومەك ءبىرشاما جەتىلدىرىلىپ وتىر. ناۋقاستاردى ەمدەپ قانا قويماي، ومىرگە بەيىمدەۋگە ۇيرەتۋ ءۇشىن ارتريت مەكتەبىن اشتىق. وسىنداي بۋىن اۋرۋلارى مەكتەبىن اشىپ، وندا ناۋقاس نەگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك، جۇمىسقا قالاي بەيىمدەلۋ كەرەك، وز-وزىنە دۇرىس قاراپ، دەنساۋلىعىنا كوڭىل ءبولۋدى تاسىلدەرىن ۇيرەتىپ، مالىمەتتەر بەرەمىز. وندا ارنايى كاسىبي ماماندار ساباق جۇرگىزەدى، ايىنا ءبىر رەت جوسپارلى تۇردە وتكىزىلىپ وتىرادى.
سونىمەن بىرگە، قازىرگى تاڭدا گەندىك ينجەنەرلىك بيولوگيالىق پرەپاراتتاردى قولدانۋدى يننوۆاسيالىق تاسىلمەن ەنگىزدىك. الايدا، قازىرگى تاڭدا ول كوپ ادامدارعا قول جەتىمسىز.
-سوندا، كوپ ادامداردىڭ ول ارنايى پرەپاراتقا قالتاسى كوتەرە بەرمەيتىن بولىپ تۇر ما؟ اقىلى تۇردە قابىلدايتىن ءدارى دارمەك بولدى عوي؟
ء-يا. اقىلى تۇردە يەلەنۋگە بولاتىن گەندىك ينجەنەرلىك بيلوگيالىق پرەپارات.
-ناۋقاستارعا قانداي كومەكتەر تەگىن جانە اقىلى تۇردە كورسەتىلەدى؟
-بيۋدجەتتىك جانە اقىلى تۇردە كورسەتىلەدى. ستاسيونارلىق، كۇندىزگى ستاسيونارلىق بولىمدەر، سونىمەن قاتار تەكسەرىلۋلەر جۇزەگە اسىرىلادى.
سودان كەيىن ءبىزدىڭ ورتالىقتا مامانداندىرىلعان يممۋنولوگيالىق لابوروتوريا جۇمىس ىستەيدى. بۇل لابوروتوريا قالا بويىنشا بارلىق يممۋنولوگيا تاسلىمەن انىقتالاتىن اناليزدەردى جۇرگىزەدى. ول قازىرگى تاڭدا زاماناۋي تالاپتارعا ساي جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. لابوروتوريادا قالا بويىنشا ريەۆموتولوگيالىق اۋرۋلارمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ اناليزدەرى جۇرگىزىلىپ، سىرتقاتى مەن دەرتتەرىن انىقتاۋدا قولدانىلادى.
-ەمدەلۋشى ناۋقاستار تاراپىنانا قانداي دا ءبىر كوڭىل تولماۋشىلىق نەمەس شاعىمدار ءجيى ورىن الادى ما ؟ وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايلاردان قالاي شىعاسىزدار؟
-جالپى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا ناۋقاستار تاراپىنان ەشقانداي شاعىمدار تۇسكەن جوق. كوپشىلىگىنىڭ ايتاتىن وكىنىشى كەزەكتە ۇزاق كۇتىپ قالۋعا بايلانىستى. ۇزاق كۇتپەسەك دەگەن وتىنىشتەردى ءجيى ەستيمىز.
- دەمەك ناۋقاستار تاراپىنان ەشقانداي شاعىمدار بولمايدى عوي؟
-جالپى مەن ءوزىم ناۋقاستاردى اكىمشىلىك ارالاۋ جاساپ وتىرامىن. ناۋقاستاردىڭ كوپشىلىگى ءوز العىستارىن ءبىلدىرىپ جاتادى. بيىلعى جىلى شاعىمدار تىركەلگەن جوق.
-ءوز تاراپىڭىزدان ورتالىقتىڭ جۇمىسىنا، قىزمەتىنە، دامۋىنا قاتىستى جوسپارلارىڭىز بار ما؟
«جوسپارلاپ وتىرعان ارنايى دامىتۋ ستراتەگيامىز بار. وعان ەڭ ءبىرىنشى وسى عيماراتتى كەڭەيىپ، رەابيليتاسيالىق ءبولىم اشىلسا دەيمىز. ناۋقاستاردىڭ كوپشىلىگى مۇگەدەكتىككە شالىنعاندار. وسى ورايدا مۇگەدەكتىككە شالىنۋ دارەجەسىن تومەندەتۋگە، ەڭبەككە جارامدىلىعىن ارتتىرۋعا سەبەبىن تيگىزەتىن ءبولىم اشىلسا دەيمىز. سوندا عانا ءبىز ريەۆموتولوگيالىق دەرتتەرگە شالدىققان ناۋقاستارعا تولىعىمەن كومەك كورسەتە الار ەدىك. ستاسيونارلىق، ءدارى دارمەكپەن عانا ەمەس ناۋقاستاردىڭ بۋىندارىن جەتىلدىرىپ ەمدەۋگە سەپتىگىن تيگىزەر ەدى» دەيدى مامان.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، 2016 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا 92،1 ملرد. تەڭگە بولىنگەن بولاتىن، جىل ىشىندەگى ءوسىم 31،2%-دى قۇرادى. 2015 جىلمەن سالىستارعاندا 9 ەسە كوپ مەديسينالىق قوندىرعىلار الىندى. جالپى، مەديسينا ورىندارىنىڭ جاراقتانۋى 78،4% (قازاقستان بويىنشا – 72،3%).
وسى ورايدا ەلىمىزدەگى تاپشى قىزمەتتەر ۇسىناتىن ورتالىقتاردىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ مەديسيالىق قىزمەتتەرىن شەتەلدىك قىزمەتتەرگە جۇگىنبەيتىندەي، شىن مانىندە «حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي» بولاتىنداي جاعداي جاسالۋى كەرەك.
نازەركە مۇسا
