اعىلشىن تىلىندەگى پاندەردىڭ مۇعالىمدەرىنە 25% ۇستەمە جالاقى تولەنەتىنى جايلى 26 شىلدە كۇنى ۇكىمەت ۇيىندە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ الەۋمەتتىك جانە ءبىلىم سالالارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ارنالعان بريفينگتە ق ر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعادييەۆ مالىمدەگەن بولاتىن.

سونىمەن قاتار، 2019 جىلدان باستاپ 10-11 سىنىپتاردا كەيبىر پاندەر اعىلشىن تىلىندە وقىتىلاتىنى حابارلاندى. سول سەبەپتى قازىردەن باستاپ اعىلشىن تىلىندە وقىتىلاتىن پاندەردىڭ  مۇعالىمدەرى تىلدىك كۋرستاردا وقىپ جاتقانى دا مالىمدەلدى. الداعى جىلدارى بىرنەشە ءپاننىڭ اعىلشىن تىلىندە وقىتىلاتىن نەگىزگە الا وتىرىپ Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ءجۋرناليسى عىلىم جانە ءبىلىم مينيسترلىگىنە رەسمي حات جولداعان بولاتىن.

الدىمەن قاي پاندەر جوعارعى سىنىپتاردا اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەتىنىن ناقتىلاپ الساق. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جوعارى سىنىپتارىندا (10-11 سىنىپ) جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى حيميا، فيزيكا، بيولوگيا، ينفورماتيكا پاندەرى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلاتىن بولادى. ال اتالعان پاندەردى وقىتاتىن مۇعالىمدەرگە كەلەر بولساق، اعىلشىن تىلىندە مۇعالىمدەردى وقىتۋ ءۇشىن ءتىل كۋرستارى ۇيىمداستىرىلىپ جاتقانى مالىمدەلدى. كۋرستار ءتىلدى نولدىك دەڭگەيدە مەڭگەرگەن، سونداي-اق دەڭگەيلەرى بار ورتا  جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ ينفورماتيكا، فيزيكا، حيميا جانە بيولوگيا پاندەرىنىڭ مۇعالىمدەرىنە ارنالعان.

كۋرستاردىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ءمينيستردىڭ 2016 جىلعى 14 قىركۇيەكتەگى №558، 2017 جىلعى 27 قاڭتارداعى №32 بۇيرىقتارىمەن بەكىتىلگەن.

ەندى كۋرستاردىڭ مىندەتتەرى: جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتىنداعى وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن، ساباقتى جوسپارلاۋدى، اقپاراتتىق كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالاردى قولدانۋ بويىنشا قۇزىرەتتىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ، ءپاندى وقىتۋدىڭ قاجەتتى دەڭگەيىنە دەيىن اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن جەتىلدىرۋ.

ال ءقازىردىڭ وزىندە «ورلەۋ» باۇو» اق نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى، نزم دبب، «USTAZ Professional Development centre» ج ش س وندىرىستەن قول ءۇزىپ جانە ۇزبەي تىلدىك كۋرستاردى وتكىزۋدە.

ال اعىلشىن تىلىنە وقىتاتىن كۋرستاردىڭ ۇزاقتىعى 2-10 اي ارالىعىندا بولماق. وقۋ ۇزاقتىعى ءتىلدى مەڭگەرۋ دەڭگەيى مەن وقىتۋدىڭ قارقىندىلىعىنا بايلانىستى. كۋرس اياقتالعاننان كەيىن ءاربىر تىڭداۋشى اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن جانە كاسىبي قۇزىرەتتىلىكتى باعالايتىن EMI (English as a medium of instruction) حالىقارالىق سەرتەفيكاتتاۋدان وتەدى. بۇل كۋرستار 2017-2018 جىلدارى جالعاساتىن بولادى. ال ءتيىستى قاراجات رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن دەپ مالىمدەدى بعم باسپا ءسوز قىزمەتى.

كۋرستاردىڭ قالاي جۇرگىزىلەتىنى جايلى ايتىلدى. الايدا ەلىمىزدەگى ءبىلىم وشاقتارىندا ودان دا بولەك تاعى ءبىر كولەمدى ماسەلە بار. اۋىلدىق جەرلەردە بەلگىلى ءبىر پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ بىلاي تۇرسىن اعىلشىن ءتىلىنىڭ وقىتىلۋ دەڭگەيى تومەن، ماماندار تاپشى. اۋىلداردى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ نەمەسە ءپان مۇعالىمدەرىنە اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ جاعى قالاي بولماق؟  

بعم جاۋابىنا سايكەس قازىرگى ۋاقىتتا مينيسترلىك ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ تاجىريبەسى بويىنشا جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىن ەنگىزۋ جونىندە جۇمىس جۇرگىزۋدە. جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىن ەنگىزۋ ناتيجەسىندە اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى جويۋ كوزدەلگەن.

سونىمەن قاتار، 2016 جىلى اۋىلداعى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ بىردەي قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «BilimLand» ءبىلىم بەرۋ» سيفرلىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنىڭ جۇيەسىنە 4000 مەكتەپ قوسىلعان.

كومپيۋتەر، پروەكسيالىق ەكرانمەن 1440 اۋىل مەكتەبى، ونىڭ ىشىندە شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەر جابدىقتالعان. 2017-2018 جىلدارى 3161 ءشجم-دى جابدىقتاۋ جوسپارلانعان.

ايتا كەتسەك، رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىندە 2016-2017 وقۋ جىلىندا 18 899 اعىلشىن ءتىلى ءمۇعالىمى قىزمەت ەتۋدە.

رەسپۋبليكامىزدا قىزمەت ەتىپ جاتقان اعىلشىن ءتىلىنىڭ ماماندارىنان بولەك جوعارىدا اتالىپ وتكەن جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى پاندەردىڭ مۇعالىمدەردى اعىلشىن ءتىلىن قالاي مەڭگەرىپ جاتىر؟

مينيسترلىك 2017 جىلى ءۇشتىلدى وقىتۋعا كەزەڭ بويىنشا كوشۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا ساباق بەرەتىن ءپان مۇعالىمدەرىنە اعىلشىن جانە ءپاندى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ ادىستەمەسىن وقىتۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2017 جىلى ءتىل كۋرستارىندا جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىندا نولدىك دەڭگەيمەن جانە ءتىلدى بارىنشا جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرگەن جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردەگى ينفورماتيكا، فيزيكا، حيميا، بيولوگيا پاندەرىنىڭ 12 602 ءمۇعالىمى ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدە.

بعم مالىمدەۋىنشە، اتالعان 12 602 ءمۇعالىمنىڭ 4356 پەداگوگى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى، نزم دبب، «USTAZ Professional Development سentre» ج ش س، «ورلەۋ» ۇباو بازاسىندا وندىرىستەن قول ۇزبەي جانە قول ءۇزىپ وقۋدى جالعاستىرۋدا. جىل سوڭىنا دەيىن جوسپارلانعان بارلىق مۇعالىمدەر كۋرستان وتەدى.

مۇعالىمدەردىڭ ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ وردالارىندا كۋرستاردان وتەتىنىن بىلدىك. ال وقۋشىلاردىڭ جايى نە بولماق؟ بىرنەشە ءپاننىڭ اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلۋىنە ەلىمىزدىڭ وقۋشىلارى دايىن با؟

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وقۋشىلار اعىلشىن تىلىندە بىرنەشە ءپاندى يگەرۋى ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ىشىندە 2013 جىلدان باستاپ اعىلشىن ءتىلىن 1-سىنىپتان باستاپ وقىتۋ ەنگىزىلگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. جالپىعا مىندەتتى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا وزگەرىس ەنگىلمەك. وندا 5-11 سىنىپتارداعى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اپتالىق وقۋ جۇكتەمەسىنە اعىلشىن تىلىنە 1 ساعات قوسىلماق.

قازىرگى ۋاقىتتا كوپتىلدى وقىتۋ 100 ناقتى قادام ۇلت جوسپارىنىڭ 79-قادامى جانە ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2015-2020 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى نەگىزىندە كەزەڭ بويىنشا جۇرگىزىلۋدە.

جاقىندا مەملەكەتتىك گرانتتىڭ ءتىزىم شىققانى بارشامىزعا بەلگىلى. بيىل جوعارعى وقۋ ورىندارىنا 34 مىڭ 165 گرانت ءبولىندى. ونىڭ 5 مىڭ 864 ورنى پەدوگوگيكالىق ماماندىقتارعا ءبولىنىپ وتىر. ەندىگى تۋىندايتىن ساۋال ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرىندە ءۇش تىلدە وقىتۋ قولعا الىنىپ، ءبىر جولعا قويىلۋ بارىسىندا جوو-داعى پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا اعىلشىن ءتىلى ەنگىزىلدى مە؟  

2012 جىلدان باستاپ 42 جوو-دا اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن ارنايى بولىمدەر جۇمىس ىستەۋدە. 2393 ارنايى توپتا 18 006 ادام ءبىلىم الۋدا: باكالاۆرياتتا- 16 121، ماگيستراتۋرادا – 1 662، دوكتارانتۋرادا – 223 ادام. ونىڭ ىشىندە 4 749 ادام: باكالاۆرياتتا – 4581، ماگيستراتۋرادا – 153، دوكتورانتۋرادا – 15 ادام پەدوگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الۋدا.

ونىڭ ىشىندە فيزيكا، حيميا، ينفورماتيكا، بيولوگيا، تاريح سىندى پەدوگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا 1 710 ادام ءبىلىم الۋدا. جىل سايىنعى بىتىۋشىلەر سانى شامامەن 427 ادامدى قۇراپ وتىر.

2016-2017 وقۋ جىلىنان باستاپ جوو-لار ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن ءۇش تىلدە جۇرگىزىپ كەلەدى، بۇل مجمببس-دا بەكىتىلگەن. بۇل رەتتە وقۋ پاندەرىنىڭ 50 پايىزىن وقىتۋ تىلىندە(قازاق جانە ورىس) ، 20 پايىزىن ەكىنشى تىلدە(تيىسىنشە ورىس نەمەسە قازاق) جانە 30 پايىزىن اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ قاراستىرىلعان. بۇدان باسقا، «اقپاراتتىق-كوممۋنيكاسيالىق تەحنولوگيالار» ءپانى باكالاۆرياتتىڭ بارلىق ماماندىقتارىندا اعىلشىن تىلىندەگى نەگىزگى وقۋلىقتى قولدانۋ ارقىلى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلادى.

نەگىزگى وقۋلىق بويىنشا اعىلشىن تىلىندە ساباق جۇرگىزىلەتىنى اتالىپ ءوتتى. ال الداعى 2 جىل ىشىندە اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەتىن پاندەردىڭ وقۋلىقتارى دايىن بولادى ما؟

اعىلشىن تىلىندەگى وقۋلىقتاردى نزم دببۇ اعىلشىن تىلىندەگى جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى سيكلىنىڭ وقۋلىقتارى مەن واك ازىرلەۋدە. قازىرگى ۋاقىتتا «ءبىلىم-يننوۆاسيا» ليسەيلەرىندە وقىتىلاتىن «استانا-كىتاپ» باسپاسىنىڭ وقۋلىقتارى قولدانىلادى جانە مەكتەپتەردە قولدانىلاتىن وقۋلىقتار تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن. Cambridge University Press، Pearson Longman بريتاندىق باسپاسىنىڭ بيولوگيا، فيزيكا، حيميا وقۋلىقتارى قوسىمشا وقۋلىقتار جانە واك ق ر ممبس-نا بەيىمدەلگەن جانە جاراتىلىستانۋ پاندەرى بويىنشا ساراپتامادان وتكەن.

ايگەرىم تاۋباي