بۇعان دەيىن ايجان ەسىمدى قىزدىڭ ءومىرىنىڭ ءۇزىندىسىن كەلتىرگەن بولاتىنبىز. سودان بەرى ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. ايجان تۇرمىستاعى ايەل، ەكى بالانىڭ اناسى. اۋىلدان كوكشەتاۋدىڭ وزىنە كوشىپ كەلگەلى دە ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. ايجاننىڭ ءوزى اۋىلداعى ءومىرىن جۇرەگىندەگى ءبىر اۋىرلىق سەزىمىمەن ەسكە الادى.

- بالالىق شاق... اۋىل دەگەندە كوز الدىما تۇسىنىكسىز جايتتار، جىلاعان ادامدار، جاقىنىن جوعالتقان جاندار ەلەستەيدى. سەبەبى اۋىلدا ادام ءولىمى جيىلەپ كەتتى. ساپ-ساۋ، دەنساۋلىعىندا كىناراتى جوق ادامدار ەرتەسى كۇنى ۇيقىسىنان ويانباي قالۋ مەن بەسىكتە جىلاپ جاتىپ ماڭگىگە ءۇنى وشكەن سابيلەردىڭ شەتىنەپ كەتكەن جاعدايلارى جيىلەگەن. ەڭ سوراقىسى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باسىنان قانداي قايعىلى جاعداي وتسە دە ايجان ونى الدىن-الا تۇسىندە كورەدى. باسىندا وعان ايجان ونشا ءمان بەرمەگەن ەدى. كەيىننەن تۇسىندە قۇدىقتى اينالعان 4 قىزدى كورسە اۋىلدا تاعى ءبىر تۇسىنىكسىز جاعداي ورىن الاتىنىن بايقادى.

ايەل كەيپىندەگى شايتان

ايجان تاڭ ەرتەڭ جۇرەگىندەگى اۋىرلىق سەزىممەن وياندى. سەبەبى تۇسىندە قايتا قۇدىقتى اينالىپ، ايجاندى الىستان قول بۇلعاپ شاقىرعان 4 قىزدى كوردى. تورتەۋى ايجاندى مازاق قىلعانداي قارقىلداپ كۇلەدى. ايجان بۇل ءتۇستى سوڭعى رەت جاڭا تۋىلعان ساپ-ساۋ ءسابيدىڭ بەسىكتە جاتىپ شەتىنەپ كەتكەننىڭ الدىندا كورگەن ەدى. ەندى قانداي جاعداي بولادى ەكەن دەپ ويلادى ايجان. وسى ءتۇستى كورسەم بەي سانالى تۇردە قايعىلى جاعداي ورىن الادى دەپ ءوزىمدى سەندىرەتىن بولارمىن دەپ تەك جاقسى نارسەلەردى ويلاۋعا بەكىندى. راسىمەن دە كەشكە دەيىن بارلىعى تىنىش، ادەتتەگىدەي اۋىل ءوز تىنىس-تىرشىلىگىمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتتى. الايدا سول كۇنى كەشكىسىن اۋىل تۇرعىندارىن ەسەڭگىرەتىپ جىبەرگەن جاعداي بولدى.

كەشقۇرىم شاقتا ەربول ەسىمدى اۋىل تۇرعىنى جۇمىستان ۇيگە كەلسە، ايەلى ۇيىندە جوق. پەشتە ەت قايناپ جاتىر، داستارحاندا تولىق جايىلىپ بىتپەگەن قامىر تۇر. تەلەديدار قوسۋلى. ەربولدىڭ جۇرەگى الدەنەنى سەزگەندەي ايەلىن شارق ۇرىپ ىزدەدى. قوراعا كىرىپ كەلسە ايەلى اسىلىپ تۇر ەكەن. ابىروي بولعاندا ەربول دەر كەزىندە جەتتى. ايەلىن قۇتقارىپ الا الدى. ەربول دا ايەلى الما دا ەسىن جيعاننان كەيىن، ەربول ايەلىن سۇراقتىڭ استىنا الدى. ەكەۋىنىڭ وتباسىن قۇرعانىنا كوپ ۋاقىت بولعان جوق. ەكەۋى شىنايى ماحابباتپەن ۇيلەندى. جاقىندا الما جۇكتى ەكەنىن ءبىلىپ، ەربول مەن المانىڭ باقىتتارى ەسەلەنە تۇسكەن ەدى. سوندىقتان المانىڭ بۇگىنگى ارەكەتى ەربول ءۇشىن مۇلدە تۇسىنىكسىز.

«مۇمكىن مەن قاتەلىك جىبەرگەن شىعارمىن. سەنى بايقاۋسىزدا رەنجىتىپ قويعان بولارمىن؟» دەدى الماعا.

الما ۇزاق ۋاقىت ءۇنسىز وتىردى دا جىلاپ جىبەردى.

— ەربول، جوق سەن مەنى رەنجىتپەدىڭ. مەن بىلمەيمىن...بىلمەيمىن... ءتىپتى نە ايتارىمدى بىلمەيمىن. بۇل جاعدايدىڭ قالاي بولعانىن ءوزىم دە تۇسىنبەي قالدىم، شىن ءسوزىم. ادەتتەگىدەي كەشكى اس دايىنداپ جاتقانمىن. ءبىر ۋاقىتتا ۇيگە بەيتانىس ايەل كىرىپ كەلدى. دالادا يت بوساپ كەتكەنىن ايتتى. «كوشەدەگى ادامدارعا باس سالىپ، كوشەدە ويناپ جۇرگەن بالالاردىڭ ابدەن مازاسىن الدى» دەدى الگى ايەل. مەن سىرتقا شىقسام راسىمەن دە يت بوساپ كەتىپ ادامدارعا الارىپ تۇردى. قارعىباۋى قورادا ەكەن. قوراعا كىرىپ ءيتتى بايلاعانداي بولعان ەدىم. سويتسەم...سويتسەم... دەپ جىلاپ جىبەردى الما.

بەلگىسىز ماقۇلىق

وسى جايتتان كەيىن اۋىل تۇرعىندارىن قورقىنىش باستى. كەشقۇرىم شاقتا جانە تۇندە ادامدار بەت الدى كوشەدە جۇرمەيتىن بولدى. وزگە اۋىلدارعا دا بولعان جايتتەر كوپ ۇزاماي تۇرلەنىپ، بولماعان جاعدايلار قوسىلىپ جەتىپ جاتتى. حالىق ول اۋىلدى «شايتان جايلاعان جەر» دەپ اتاپ كەتتى. اۋىل تۇرعىندارى باسقا جەرگە كوشەيىن دەسە اقشالارى جوق. ۇيلەرىن ساتقىسى كەلسە دە «شايتان جايلاعان جەر» اتانىپ كەتكەن اۋىلدان ەشكىمنىڭ ءۇي ساتىپ العىسى جوق ەدى. اۋىل تۇرعىندارى قورقىنىش پەن ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمسىزدىكپەن ارى قاراي ءومىر ءسۇرىپ جاتتى.

ءتۇن... دالا جاپ-جارىق. ايجان مەن ءسىڭلىسى سالتانات كوپكە دەيىن ۇيىقتاي المادى. ءار نارسەنى ءسوز قىلىپ جاتقاندا كەنەتتەن تەرەزەنى بىرەۋ قاقتى. ارعى بولمەدەن «ۇيىقتاڭدار. ءمان بەرمەڭدەر» دەدى اكەسى. سەبەبى تۇندە دالادا تەك ماسكۇنەمدەر عانا جۇرەتىن ەدى. ءبىراق الگى ادام تەرەزەنى ۇرۋدى توقتاتپادى. ءبىر ۋاقىتتا تەرەزەنىڭ تۇبىندە جاتقان سالتانات پەردەنى اشىپ قالعاندا تەرەزەگە جابىسىپ تۇرعان بەتىن ءجۇن باسقان ماقۇلىقتى كوردى. ەكەۋى قورىققاننان شىڭعىرىپ جىبەردى. الگى ماقۇلىق بىردەن سەكىرىپ ءتۇستى. بويى ءبىر قارىس ەكەن.

اكەسى سىرتقا شىعىپ ءۇيدى اينالىپ شىقتى. ەشكىم جوق. كوشەدە دە ءتىرى جان جوق. ەمىس-ەمىس ءيتتىڭ ۇرگەنى عانا ەستىلەدى. ايمان قىزدارىنىڭ جانىنا جاتتى. ايجان مەن سالتاناتتىڭ كوز الدىنا بەتىن ءجۇن باسقان ماقۇلىقتىڭ بەت بەينەسى كەلەدى دە تۇردى. ەكەۋى تاڭدى كوزبەن اتىردى.

سيىر ساۋۋعا شىققان ايمان قىزدارىن داۋىستاپ شاقىردى. داۋىسىنان الدەنەگە تاڭعالعاندىعىن بايقاۋعا بولادى. تۇندە بولعان جاعدايدان كەيىن قورقىپ قالعان ايجان مەن سالتانات وسى جولى نە بولۋى مۇمكىن دەگەن ويمەن اتىپ تۇرىپ اناسىنا قاراي جۇگىرىپ باردى.

ايجان مەن سالتانات اناسىنىڭ قولىنداعى الىپ اياق كيىمدى بايقادى. ولار ومىرىندە مۇنداي ۇلكەن اياق كيىمدى كورگەن ەمەس. سەبەبى ادامنىڭ اياعى مۇنشالىقتى ۇلكەن بولۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. ايمان «مىنانى قاراڭدار» دەدى تاڭعالىپ. كەشە تۇندە تەرەزەنى ۇرعان بەلگىسىز جان ۇيگە كىرمەك بولعان كورىنەدى. ول ءۇشىن ەسىكتەگى ىلگەكتى اياق كيىمىمەن اشپاق بولعان، ءبىراق ول ۇيگە ءتۇسىپ كەتىپ ونى قايتا الا الماعان سياقتى. سەبەبى ەسىك ىلگەگى جوعارىعا قاراي تارتىلىپ تۇر. ايجاننىڭ وتباسى وسىنداي ۇيعارىمعا كەلدى. اكەسى تۇندە ماقۇلىقتى كورگەنىن دە، دالىزدە جاتقان اياق كيىم تۋرالى دا ەشكىمگە ءتىس جارىپ ايتپاۋدى بۇيىردى. اۋىلداعى بولىپ جاتقان تۇسىنىكسىز جاعدايلارعا قاراماستان اكەسى حالىق ولاردى جىندى دەگەن ويلاۋى مۇمكىن دەپ قورىقتى. ال اياق كيىمدى پەشكە جاعىپ جىبەردى.

اۋىل اقساقالدارى تۇرعىنداردى جيناپ جينالىس اشتى. حالىق ءبىر اۋىزدان قۇداي تاماق جاسايمىز، اۋىلعا مەشىت سالدىرامىز دەپ شەشىم قابىلدايدى. كوڭىلدەرىنە كىربىڭ تۇسكەن تۇرعىنداردا ءۇمىت وتى جىلت ەتكەندەي بولدى. ەڭ الدىمەن قۇداي تاماق جاسادى، قۇران وقىلدى، جەتى شەلپەك ءپىسىرىلدى. اۋىل تۇرعىندارى اقشا جيناپ كىشىگىرىم مەشىت سالدى. بۇعان دەيىن مەشىتتىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ كورمەگەندەر جۇمادان قالمايتىن بولدى. اۋىلدا بەس ۋاقىت ازان شاقىرىلىپ تۇردى.

جاستارعا اقىل ايتىپ جول كورسەتۋدىڭ ورنىنا ولارمەن جارىسىپ ىشىمدىك ىشەتىن اقساقالدار نامازعا جىعىلدى. جۇمىسسىزدىق جايلاعان اۋىلدا ەرى دە ايەلى دە قولدارى قالت ەتسە جينالىپ ىشىمدىك ىشەتىن. باستان وتكەرگەن ءتۇرلى سۇمدىقتان كەيىن ولار دا جامان ادەتتەرىنە ارىلا باستادى. كوشەدەن قايتا بالالاردىڭ سىڭعىرلاعان داۋىسى، ادامداردىڭ كۇلكىسى ەستىلە باستادى. ۇزاققا سوزىلعان قارا تۇننەن كەيىن تاڭ اتقانداي بولدى.

ايجان جامان حاباردىڭ جارشىسى سەكىلدى ءتۇسىن كورمەگەنىنە ءبىراز جىل بولدى. ەندى ەشقاشان كورمەيمىن دەپ ۇمىتتەنەدى. ايجان وتباسىمەن اۋىلدان كوشىپ كەتكەلى دە ءبىراز جىل ءوتتى. "جىن شايتاننىڭ بارلىعى" ول اۋىلدان قوسا كوشىپ كەتكەندەي" دەپ قالجىڭدايدى تاعى. ايجان وتباسىمەن اۋىلداعى تانىستارىنا بارىپ تۇرادى. اۋىل تۇرعىندارى ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي ءتاتۋ-تاتتى. بۇرىنعىداي تۇسىنىكسىز جاعدايلار دا بولمايتىنىن ايتادى. 

اسەم المۇحانبەت