تاعدىر تاۋقىمەتىن كورىپ، قيىندىعىنا مويىماعان قايسار جاندار ومىردە بارشىلىق. الايدا وزگەنىڭ ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرىپ، دەندەگەن دەرتتى جەڭۋگە بولاتىنىن دالەلدەگەندەرى بىرەن-ساران عانا. وسىدان 14 جىل بۇرىن 56 جاسىندا قاتتى سىرقاتتانىپ،  دارىگەرلەر «دەرتىڭىز ۇيقى بەزى قاتەرلى ىسىگىنىڭ ءتورتىنشى ساتىسى. التى ايلىق  عانا عۇمىرىڭىز قالدى، حيمياتەراپيا الۋعا دا مۇمكىندىگىڭىز جوق. سوندىقتان ۇيدەن كۇتىنىڭىز» دەپ ونكولوگيالىق اۋرۋحانادان شىعارىپ جىبەرگەندە، جاقسىلىق جۇمابايەۆ اعامىز جەڭگەيمەن لاعىل تويىن (وتاۋ قۇرعاندارىنا 40 جىل) تويلايمىن دەپ ويلاماسا دا  كەرەك. تاپ وسى ماقالادا مەڭدەگەن قاتەرلى دەرتتى جەڭىپ، جۇبايى مارجان شارىپقىزىمەن باقىتتى عۇمىر كەشىپ وتىرعان جانۇيا  تۋرالى اڭگىمەلەمەكپىز.

 جاقسىلىق جۇمابايەۆ بۇرىنعى فۋرمانوۆ اۋدانىنا قاراستى قاراسۋ اۋىلدىق كەڭەسىنىڭ اۋماعىنداعى قاشقار ەلدى مەكەنىندە جارىق دۇنيەگە كورىنگەن. وتباسىنداعى ءۇش اعايىندى جىگىتتىڭ كەنجەسى. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان اكەلەرى ومىردەن ەرتە وتكەن. ول كەزدە كەيىپكەرىمىز ءتورتىنشى سىنىپتا، ورتانشى اعاسى ونىنشىدا، ال ۇلكەنى اسكەردە بولعان ەكەن. ولار قاراسۋداعى مەكتەپتە سەگىزىنشى سىنىپقا دەيىن ءبىلىم الىپ، 11-سىنىپتى تالدىقۇدىق اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتەن ءتامامدايدى. ەلدە قالعان ەكى اعايىندى جىگىت انالارىمەن بىرگە كۇنكورىس قامى ءۇشىن جۇمىستىڭ اۋىر-جەڭىلىن تاڭداماستان ەڭبەك ەتەدى. سودان اسكەردەن اعالارى كەلىپ، كولحوزعا شوپىر بولىپ تۇراقتى جۇمىسقا كىرىسەدى. الايدا جاڭادان ەتەك-جەڭىن جيناپ، تۇرمىس تاۋقىمەتىن ارتقا تاستاپ، ءبىرقالىپتى كۇي كەشە باستاعاندا، ۇلكەن اعاسى ناۋقاستانىپ، قايتىس بولادى. بۇل جۇمابايەۆتار اۋلەتى ءۇشىن ورنى تولماس قايعى ەدى. ۋاقىت ءبىر ورىندا توقتاپ قالمايتىنى بەلگىلى. كەيىن جاقسىلىق اعامىزدىڭ ءوزى اسكەر قاتارىنا الىنادى. 1969 جىلى ەلگە ورالىسىمەن، ورتانشى اعاسى اسقار ءالمۇحانوۆ پروراب بولىپ قىزمەت اتقاراتىن جۇلدىز سوۆحوزىندا كينومەحانيك بولىپ، ءبىراز تاجىريبە جينايدى. جۇمىس جاساي ءجۇرىپ كەيىپكەرىمىز بالا كۇنىنەن ارمانداعان زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا وقۋعا تاپسىرماق بولادى. الايدا بۇل ماماندىققا جولى بولماي، 1971 جىلى الماتى قالاسىنداعى گيدرومەليوراتيۆتىك تەحنيكۋمعا وقۋعا ءتۇسىپ، 1975 جىلى تەحنيكۋمدى ۇزدىك ءبىتىرىپ، ەڭبەك جولىن ايدارحان سۋ قويماسىندا ينجەنەرلىك قىزمەتتەن باستايدى. سول اۋىلداعى مەكتەپتە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرەتىن مارجان حايرۋللينامەن شاڭىراق كوتەرەدى. جاس جانۇيا ەكى پەرزەنت سۇيگەن سوڭ قالاعا كوشۋگە قام جاسايدى.

– بىردە جۇمىس بارىسىمەن قالاعا كەلگەندە، مەنەن ءبىر سىنىپ تومەن وقىعان تەمىرەش يسكاكوۆ ەسىمدى ازاماتتى كەزدەستىردىم. ول «ورال قۇرىلىس كومبيناتىندا» باسشىلىق قىزمەت اتقارادى ەكەن.ماعان جۇمىسقا ورنالاسۋعا كومەكتەسەتىنىن ايتىپ، قالاعا كوشىپ كەلۋگە ۇسىنىس جاسادى. جاستىقتىڭ قىزۋى شىعار، اۋىلعا كەلە سالا جۇبايىم ەكەۋمىز دۇنيە-مۇلكىمىزدى ساتىپ، جۇمىستان شىعىپ، تاۋەكەل ەتىپ قالاعا كوشىپ كەلدىك. ماقساتىمىز – بالالارعا قالادا ءبىلىم بەرىپ، قالانىڭ ومىرىنە ەرتە ۇيرەتۋ، قالاعا تۇراقتاندىرۋ بولاتىن. تەمىرەشتىڭ ارقاسىندا سول مەكەمەگە پروراب بولىپ قىزمەتكە تۇرىپ، ەكى بولمەلى قىزمەتتىك ءۇي الدىق. ول ءۇي بىزگە حان سارايىنداي ەدى. سول ۇيگە ءبىر تويدىڭ قوناعىن قارسىلايتىن ەدىك قوي، شىركىن! اۋىلداعى اعايىن، كورشى-كولەمنىڭ بارلىعى بىزگە كەلەتىن. مەنىڭ قالاعا تۇراقتاپ قالۋىما تەمىرەش جولداسىمنىڭ ۇلەسى زور بولدى. سول مەكەمەدە تاپجىلماستان جەتى جىل قىزمەت اتقارعان سوڭ «تۇرعىن ءۇي – 1991» مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا ءتورتىنشى شاعىناۋداننان ءتورت بولمەلى پاتەر الدىق. ول كەزدەگى قۋانىشىمىزدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. بولمەلەرى كەڭ، بالالار اسىر سالىپ وينايتىن بولدى. سول كەزدە ءتورت بولمەلى پاتەردىڭ ىشىنە قوياتىن ءبىزدىڭ جيھازىمىز دا جوق. ءبىراق باقىتتىمىز. ءبىز كوشىپ كەلگەن سوڭ 1990 جىلى ءۇيىمىزدىڭ الدىنا №24 مەكتەپ سالىندى. جۇبايىم سول مەكتەپكە ءمۇعالىم بولىپ قىزمەتكە كىرىسىپ، زەينەتكەرلىككە دەيىن ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى. ەكەۋمىز تاڭنان كەشكە دەيىن جۇمىستا بولعاندىقتان، ەكى ۇلىمىز ءۇيدىڭ ىشكى-سىرتقى جۇمىستارىنىڭ بارلىعىن وزدەرى اتقاراتىن. بالالارىمدى ەكى نارسەدەن قاشىق ەتىپ تاربيەلەدىم. ءبىرىنشىسى، وتىرىك ايتپاۋ، ەكىنشىسى، ۇرلىق جاساماۋ بولاتىن. ەكەۋىنىڭ دە ارتى ءبىر-اق تۇتام ەكەنىن ءتۇ-سىندىردىم. ولارعا «ەگەر وتىرىك ايتساڭدار قاشان دا بولماسىن ونىڭ اقيقاتى بەلگىلى بولادى. سول كەزدە ارالاساتىن دوس-جاراندارىڭ، جۇمىستاستارىڭ سەنبەيدى جانە ادال سوزدەرىڭ زايا كەتەدى» دەپ قۇلاقتارىنا ءجيى قۇيا بەردىم. اللاعا شۇكىر، ءقازىر ولار دا ەسەيدى، وزدەرىنىڭ وتباسىلارى بار. مەنى اكە رەتىندە ۇيالتاتىنداي ارەكەتكە بارىپ كورگەن جوق، – دەيدى اقساقال.

كەيىن 2003 جىلى 56 جاسقا كەلگەندە جاقسىلىق اعا قاتتى ناۋقاستانىپ، اۋرۋحاناعا تۇسەدى. اۋرۋحانادا دارىگەرلەر قاتەرلى ىسىك دياگنوزىن قويىپ، وعان ەشقانداي ەم اسەر ەتپەيتىنىن، التى، ءارى كەتكەندە سەگىز ايلىق عۇمىرى قالعانىن ايتىپ شىعارىپ سالادى.

– بۇل دەرت اتاۋىنىڭ ءوزى ادامعا ۇلكەن پسيحولوگيالىق سوققى بەرەتىنىن اتالمىش دياگنوز قويىلعان جاندار جاقسى بىلەدى. بۇل دەرتتى جەڭەمىن دەگەن ادام، ەڭ ءبىرىنشى، رۋحاني سىنباۋى كەرەك. اۋرۋعا بەرىلمەۋ قاجەت. جۇبايىم، بالالارىم، تۋىسقاندارىم بارلىعى كوز جاستارىنا ەرىك بەرىپ، ەندى نە ىستەيمىز دەپ ۋايىمداعاندا، مەن ءوزىمدى سابىرلى ۇستادىم. ويتكەنى اجالىڭ تۋرا كەلسە، قانداي جاعدايدا دا الىپ تىنادى. ۇيقى بەزى قاتەرلى دەرتىمەن ناۋقاستانعان ميلليونەرلەردىڭ ءوزى يزرايلعا، امەريكاعا بارىپ ەم السا دا، قورقىتتىڭ كورىنەن قۇتىلماعان. مەن حالىقتىق ەم ارقىلى ەمدەلدىم. كەنجە ۇلىم قايرات تانىستارىنان رەسەيلىك ونەرتاپقىش نيكولاي شيەۆچەنكونىڭ «مەتود لەچەنيا «نەيزلەچيمىح» بولەزنەي» اتتى كىتابىن الىپ كەلدى. وندا راك، باۋىر سيرروزى، گەپاتيت، پانكرەاتيت، ديابەت، ارتريت، استما سەكىلدى ءار ءتۇرلى قاتەرلى اۋرۋلاردان ەمدەلۋدىڭ جولى جازىلعان. مەن سونىڭ ىشىندەگى قايناتىلماعان شاعۋ مايدى اراققا قوسىپ دايىندايتىن تۇنباسىن كەستە بويىنشا اش قارىنعا ەكى جىل قاتارىنان ءىشتىم. جۇبايىم مارجان سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋ تۋرالى «زوج» جۋرنالىنىڭ بۇرىنعى تىگىندىلەرىن تاۋىپ، سوندا جازىلعان تۇنبالاردى دايىنداپ بەردى. الدىما اكەلگەن تۇنبانى تاڭداماي ىشە بەردىم. تۇنبانى ىشكەن وڭاي-اۋ، الايدا ارنايى ديەتا ۇستاۋى قيىن بولدى. سۇتكە، سۋعا پىسكەن كۇرىش، بوتقا، قۇمىقپەن تاماقتاندىم. ەسىمدە قالعانى اۋىرعان ءبىرىنشى جىلى قىزىلشانى كۇن سايىن جەيتىن ەدىم. قىزىلشا – وتە پايدالى كوكونىس. ادام ءبىر نارسەنى شەكتەن شىعا جەگەندە ول تاماقتان شىعىپ كەتەدى ەكەن. ءقازىر قىزىلشانى جەگىم كەلمەيدى. سوسىن اۋرۋىمنان ساۋىعۋىما ادامداردان العان العىسىمنىڭ دا ۇلەسى زور بولدى دەپ ويلايمىن.

جاستار بىلمەيتىن شىعار، 1980-90 جىلدارى ۇساق بۇزاقىلىقتارى ءۇشىن ءىستى بولعان ادامداردى تۇرمەگە تۇسىرمەي، قالاداعى قارا جۇمىسقا، ياعني سول كەزدە «حيمياعا» جىبەرۋشى ەدى. «ورال قۇرىلىس كومبيناتىندا» قىزمەت اتقارعان كەزدە قول استىمدا سونداي جاستار كوپ بولدى. ولارعا اراقتى اۋىزدارىنا تاتىپ الماۋ تۋرالى تالابىمدى قويىپ، مامان بولىپ كەتۋىنە اقىلىمدى ايتىپ، بىلگەنىمدى ۇيرەتتىم. جۇمىستان سۇرانعان كەزدەرى بوساتتىم. كومەك قاجەت بولسا، قولۇشىن بەرۋگە دايار بولدىم. سولاردان العىستى ءجيى ەستيتىن ەدىم. العان العىسىم، وتباسىمنىڭ كوز جاسى مەن جۇبايىمنىڭ قامقورلىعى اجال تىرناعىنان امان قالۋىما سەبەپشى بولدى، – دەيدى كەيىپكەرىمىز.

جاقسىلىق اعايدى بالاداي كۇتكەن مارجان جەڭگەي ءۇشىن وتاعاسىنىڭ ءار ءسوزى زاڭ ىسپەتتەس. ويتكەنى وسى كەزگە دەيىن ايەل بولىپ قارسى ءبىر ءسوز ايتىپ كورمەگەن. ايتا كەتسەك، مارجان ءشارىپ قىزى عۇمىرىنىڭ 35 جىلىن ءبىلىم سالاسىنا ارناپ، بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىرعان باقىتتى اجە. گۇل باپتاعاندى جاقسى كورەتىن ول اۋلانىڭ ءىشىن گۇلباققا اينالدىرعان. سونداي-اق ەكى ۇلدان تاراعان بەس نەمەرەسىنە سەنبى-جەكسەنبى سايىن ءتاتتى توقاشتارىن ءپىسىرىپ كۇتىپ وتىرادى.

جانۇيانىڭ جاراستىعى ءۇشىن سەنىم، تۇسىنىستىك جانە سابىر ساقتاۋدىڭ الار ورنى زور ەكەنىن بالا-كەلىندەرىنىڭ قۇلاعىنا ءجيى قۇيىپ وتىراتىن اتا مەن اجە – اۋلەتتىڭ بايلىعى، بالا كەلىندەرىنىڭ اسقار تاۋى، نەمەرەلەرىنىڭ قامقور-قورعانى. جۇزدەرىنەن مەيىرىم توگىلگەن باقىتتى وتباسىنىڭ اسقار تاۋلارىنا ءبىز دە ءسۇيسىنىپ، باياندى عۇمىر تىلەدىك.

گۇلىم اقاپ،

باتىس قازاقستان وبلىسى