200 ميلليون اقش دوللارى. بۇل جىل سايىن وتانداستارىمىزدىڭ ەم ىزدەپ بارىپ، شەتەل مەديسيناسىنا قۇياتىن قارجىسى. ياكي قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قۇيىلۋى دا مۇمكىن بولعان 68 ملرد تەڭگە.

ەلباسى 2017 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا 

«ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى دە وزگەرۋگە ءتيىس.

بيىلعى 1 شىلدەدەن مەملەكەتتىڭ، جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ، ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى (ممسج) ەنگىزىلە باستايدى. بۇل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى الەمدىك تاجىريبە ارقىلى دالەلدەنگەن.

مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشىلارعا كەڭ اۋقىمداعى مەديسينالىق قىزمەتتەر ۇسىنىلادى. وعان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارىنىڭ قاتىسۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى.

ۇكىمەت قاجەتتى دەڭگەيدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن اقپاراتتاندىرۋى كەرەك. باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ءۇشىن جەكە مەنشىكتەگى مەديسينا مەكەمەلەرىنە ممسج جۇيەسى اياسىندا تەڭ جاعداي تۋعىزۋ كەرەك.

ۇكىمەتكە جانە اكىمدەرگە كەڭ اۋقىمدى ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن.»، - دەپ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ەدى.

جالپى، ەلىمىز دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا ءىجو-نىڭ 2،7%-ىن عانا جۇمسايدى. ال دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ تالابى ەڭ كەمى 5% بولۋىن كوزدەيدى. بۇگىنگى مىندەتتى مەديسينالىق-الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋدىڭ ءبىر سەبەبى دە — قارجىلاندىرۋدى سول الەمدىك مەجەگە جەتكىزۋ. بۇل تۋرالى «حابار» تەلەارناسىنىڭ ەفيرىنەن شىعاتىن «ءبىلۋ ماڭىزدى» حابارىندا بەكسۇلتان تۇتقىشيەۆ مىرزا ايتقان بولاتىن. حالىقتىڭ قالتاسىنان قازىناعا تۇسەتىن قارجى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشە الا ما؟ ستاتيستيكانى سويلەتىپ كورەيىك. مىندەتتى مەديسينالىق-الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى جۇمىسىن باستاعالى شىلدە-قازانداعى 4 ايدا تۇسىمدەردىڭ جالپى سوماسى 18،6 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. ياعني 1 جىلدا 60 ملرد اينالاسىندا اقشا جينالماق. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بيۋدجەتى ءۇشىن بۇل ءتۇسىم بولعانىمەن، قوعام قالتاسىنا – شىعىن. وعان ايتىپ وتكەن 68 ملرد-تى تاعى قوسىڭىز. سەبەبى مىندەتتى مەديسينالىق ساقتاندىرۋعا اقشا تولەگەنمەن، بارلىعى ءوز ەلىمىزدە ەمدەلەتىن بولادى دەگەن ءسوز ەمەس. نيەتى بولعان جاعدايدىڭ وزىندە كەي ناۋقاستار شەتتەن شيپا ىزدەۋگە ءماجبۇر. ەگەر ەلىمىزدەگى مەديسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى جوعارى بولسا، سىرتقى مەديسينالىق تۋريزمگە كەتكەن قاراجات ءوز كلينيكالارىمىزعا قوسىمشا كاپيتال بولار ەدى دە، ەلدەن الار الىم دا ازايار ەدى. ودان بولەك ءبىزدىڭ دارىگەرلەردى ىزدەپ كەلەر شەتەلدىكتەردىڭ قاتارى دا كوبەيەر ەدى. ال ەكونوميكا ءۇشىن ءار پاسيەنت – تابىس كوزى. مەديسينالىق قىزمەتتى ەكسپورتتاۋدىڭ مۇمكىندىگى وراسان. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، مەديسينالىق ءتۋريزمنىڭ الەمدىك نارىعى 2022 جىلعا قاراي $143،8 ميللياردقا جەتەدى. 2015 جىلدىڭ وزىندە بۇل كورسەتكىش 43 ملرد دوللاردى قۇراعان. وسى نارىقتان ءار ەل ءوز ۇلەسىن الۋدا. ماسەلەن، مەديسينالىق ءتۋريزمنىڭ ءداستۇرلى كوشباسشىلارى گەرمانيا جىلىنا 70 مىڭداي، يزرايل – 30 مىڭعا جۋىق ەمدەلۋشىنى قابىلداسا، بۇل نارىققا كەيىن قوسىلعان ءۇندىستان مەديسينالىق تۋريزمنەن 1 جىلدا 3 ملرد، تايلاند 2 ملرد دوللار تابىس تاپقان ەكەن. ال قازاقستان كلينيكالارىندا وتكەن جىلى 5 مىڭنان اسا شەتەلدىك ازامات مەديسينالىق كومەك العان. دەسەك تە بۇلاردىڭ ءبارى بىردەي ەلىمىزگە ەم ىزدەپ كەلگەندەر ەمەس، كوپشىلىگى رەسپۋبليكا اۋماعىندا قىزمەت بابىمەن جۇرگەندەر ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ەندەشە ءوز سۇرانىسىمىزدى تولىق يگەرە الماي وتىرىپ، وزگەلەردىڭ نازارىنان دامەتكەنىمىز قانشالىقتى ورىندى؟

قازاقستان كلينيكالارى — تمد ەلدەرى اراسىنداعى مەديسينالىق تەحنيكامەن جابدىقتالۋى مەيلىنشە جەتىك، قۇرال-جابدىقتارى جاڭا كلينيكالار. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بۇگىنگى جەتىستىگى دەپ – استانا قالاسىندا وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانىپ، الەمدىك ستاندارتتارعا ساي وپەراسيالار جاسايتىن ۇلتتىق ورتالىقتارى بار مەديسينالىق كلاستەردىڭ قۇرىلۋىن ايتۋعا بولادى. مەديسينالىق حولدينگتىڭ زاماناۋي كلينيكالارى امەريكاندىق بىرىككەن حالىقارالىق كوميسسيانىڭ – JCI  (Joint Commission International) اككرەديتتەۋىنەن وتكەن. مەديسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ جوعارى ساپاسىن كورسەتەتىن، الەمدەگى ەڭ ابىرويلى اككرەديتاسيانى پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ءبىرىنشى بوپ العان دا استاناداعى انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى بولاتىن. ەم ىزدەگەن تۋريستەر كوپ باراتىن كوشباسشى ەلدەردىڭ ءبارى بىردەي مۇنداي اككرەديتاسيامەن ماقتانا المايدى. سويتە تۇرا، ءوز ازاماتتارىمىز كورشىلەس وزبەك ەلىنەن ەم ىزدەپ، قالتاسى قالىڭداۋ بولسا - ءۇندىستان، تۇركيا، وڭتۇستىك كورەيا، جۇڭگو، سينگاپۋرعا ساپار شەگىپ، جاعدايى جاقسىلارى دۋباي، يزرايل، گەرمانيا سەكىلدى ەلدەردى جاعالايتىنى جاسىرىن ەمەس. سونداعى سەبەپ نە؟

باستى سەبەپ – باعا مەن ساپانىڭ سايكەستىگىن ىزدەۋ. مەديسينالىق تۋريستەر اراسىنداعى ەڭ سۇرانىسقا يە قىزمەت ءتۇرى – تولىق بازالىق تەكسەرىس، checkup ەلىمىزدە 70 مىڭ تەڭگەدەن باستالسا، ءۇندىستاننىڭ ەڭ ۇزدىك كلينيكالارىندا 100-300$، وڭتۇستىك كورەيادا 1500-5000$ شاماسىندا. ال ەلىمىزدەگى ۇلتتىق ورتالىقتار بولماسا، كوپ مەديسينالىق مەكەمەلەردىڭ قىزمەت ساپاسى كوڭىل كونشىتپەيتىنى جاسىرىن جاي ەمەس. كەزەك كۇتىپ سارىلاتىنىمىز جانە بار.

ەكىنشى سەبەپ – مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى. ەلىمىزدىڭ كارديوحيرۋرگيا، نەيروحيرۋرگيا، ونكولوگيا، ترانسپلانتولوگيا سالالارى الەمدىك قاۋىمداستىق الدىندا مويىندالىپ ۇلگەردى. بۇرىن شەتەل كلينيكالارىنا جولداۋعا ءماجبۇر بولعان پاسيەنتتەر ءقازىر ءوز ەلىمىزدە-اق تولىققاندى ەم الا الادى. ماسەلەن، 2016 جىلى وسى ماقساتقا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 2،5 ملرد تەڭگە بولىنسە، بيىل بۇل سومانىڭ 30%-عا ازايىپ، شەتەلدە ەمدەلۋگە جاتاتىن سىرقاتتار ءتىزىمىنىڭ قىسقارعانى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى. دەسەك تە، ەل مەديسيناسىنىڭ قاۋقارى جەتپەيتىن جاعدايلار ءالى دە بار. بۇعان ايماقتارداعى دارىگەرلىك كادرلاردىڭ كاسىبي بىلىگىنىڭ ءالى دە كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانى دا از ىقپال ەتىپ جاتقان جوق.

سونداي-اق، ءارى ەم الىپ، ءارى دەم الىپ قايتۋدى قالايتىندار مەن شەتەل كلينيكالارىن قولايلى كورەتىن ەليتالىق توپتار دا بار. وكىنىشكە وراي، قازاقستان قوعامى شەتەلدە ەم قابىلداۋدى الەۋمەتتىك ستاتۋس پەن ابىروي سانايتىن سانادان ءالى ارىلعان جوق. ايتپەسە، ەل مەديسيناسى تۇرالاپ قالعان جوق. مەديسينالىق حولدينگتىڭ 7 بىردەي كلينيكاسىنا JCI سەرتيفيكاتى ەش ساراپتاۋسىز بەرىلە سالمادى. جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي، مەديسينالىق تۋريزمنەن وراسان زور تابىس تاۋىپ وتىرعان ەلدەردىڭ وسى اككرەديتتەۋدەن وتكەن كلينيكالارى ساناۋلى. مۇنداي مەديسينالىق مەكەمەلەردىڭ ەڭ كوپ سانى تۇركيادا شوعىرلانعان – 49. ال گەرمانيادا – نەبارى 4، يزرايلدە 6 كلينيكا JCI سەرتيفيكاتىن العان. ەندەشە قازاقستان مەديسيناسىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى نەگە ءالسىز؟

اعىمداعى جىلدىڭ قازان ايىندا ءۇندىستاننىڭ كرەمنيي اڭعارى اتالعان بانگالور قالاسىندا ساۋدا جانە يندۋستريا مينيسترلىگى، FICCI كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن مەديسينالىق تۋريزم تاقىرىبىندا حالىقارالىق سامميت ءوتتى. الەمنىڭ 70 ەلىنەن 600 دەلەگات قاتىسقان شارادان بايقاعانىم – قازاقستاننىڭ مەديسينالىق قىزمەتتى ەكسپورتتاۋشى ەل رەتىندەگى ناسيحاتى اقساپ جاتىر. تۋريست تارتۋ ءۇشىن مەديسينالىق قاۋىمداستىقتى بىلاي قويعاندا، كەز كەلگەن ورتادا اقپارات جەتكىلىكتى جانە قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس. ماسەلەن، رەسەيلىك ءبىر بەلدى مەديسينالىق باسىلىمنىڭ باسشىسى قازاقستاندا ترانسپلانتولوگيا پراكتيكاسى اتىمەن جوق دەگەن پىكىردە ءجۇر ەكەن. دەمەك، ورىس جانە شەتەل تىلدەرىندەگى ناسيحاتتى كۇشەيتۋ كەرەك جانە ول كەز كەلگەن ستەرەوتيپتىك كوزقاراستى جوققا شىعاراتىنداي دالەلدى بولۋى ءتيىس. بۇعان قوسا، كلينيكالار، ىشكى مەديسينالىق تۋريزم نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارى الەمدىك نارىقتىڭ وزگەرىستەرىن، كورشىلەس ەلدەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتاردى ءجىتى باقىلاپ، سوعان ساي ستراتەگيا قۇرعانى ءجون. مىسالى، وزبەكستاندا ەكومەن ۇرىقتاندىرۋعا تىيىم سالىنعالى كورشىلەرىمىز ءۇندىستان مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى ەكەن. ال بۇل قىزمەت ءتۇرى ەل مەديسيناسىنىڭ ەڭ ءسۇيىنىشتى سالاسىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.

تاعى ءبىر تەجەۋشى فاكتور - تۋريستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ قالىپتاسپاعانى. شەتەلدىك كلينيكالاردىڭ ىشىندە ەم الۋعا كەلگەندەر مەن ونىڭ جانىنداعى سۇيەمەلدەۋشى ادامدار ورنالاساتىن قوناق جايلار قاراستىرىلعان نەمەسە كلينيكاعا جاقىن ماڭدا باعا دياپازونى ءارتۇرلى قوناق ۇيلەر شوعىرلانعان. وعان قوسا، شەتەلدىك قوناقتارمەن بايلانىس جاسايتىن بولىمدەرى اۋەجايدان كۇتىپ-شىعارىپ سالاتىن ترانسفەردى، اۋدارماشىلارمەن قامتاماسىز ەتۋدى، جالپى سەرۆيستى جاقسى جولعا قويعان. ال ەلىمىزدەگى اۋە تاسىمالداۋشىلارىنىڭ، قوناق ۇيلەر مەن مەيرامحانالاردىڭ باعاسى جوعارى، كەي جاعدايدا سەرۆيسكە سىن ايتۋعا كەلمەي جاتادى. «Medical travel» جۋرنالىنىڭ دەرەكتەرىنە سەنسەك، جىلىنا مەديسينالىق تۋريزم بويىنشا 30 ملن-داي ساپار ۇيىمداستىرىلادى ەكەن. ەم الۋ ءۇشىن اتتانعان ءتۋريستىڭ جالعىز جۇرمەيتىنى بەلگىلى. دەمەك، ەلگە كەلگەن ەمدەلۋشىنىڭ ءار لوكاسياسى، العان اسەرى ايتا جۇرەرلىكتەي جاعىمدى بولۋى ءتيىس.

سونداي-اق، قىرۋار قارجى اينالىپ جاتقان الەمدىك مەديسينالىق تۋريزم نارىعىندا ەلىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن ىشكى نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ قاجەت. مۇنىڭ ءبىر جولى – شەت ەل ينۆەستورلارىن تارتىپ، الەمدىك مويىندالعان كلينيكالاردىڭ فيليالدارىن اشۋ. سينگاپۋر، جۇڭگو، ءۇندىستان، وڭتۇستىك كورەيا، ت.ب وسى تاجىريبەنى ۇتىمدى پايدالانىپ وتىر. اتالعان ەلدەردەگى نەمىس، فرانسۋز، جاپون كلينيكالارى ەل مەديسيناسىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. الايدا، ءقازاقستان-ۇندىستان ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ بىرلەسكەن ءتوراعاسى اجمات ءالىموۆتىڭ ايتۋىنشا، «وسى باعىتتا قازاقستانعا ينۆەستيسيا تارتۋعا، ەكى ەل اراسىنداعى بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ تىعىز جۇمىس جاساۋىنا ءبىرقاتار كەدەرگىلەر بار. سونىڭ ءبىرى – ىسكەر ازاماتتار ءۇشىن ەلىمىزدىڭ كوشى-قون زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن جەڭىلدەتۋ الدەنەشە رەت كۇن تارتىبىنە شىعارىلىپ كەلەدى. ازىرگە ناتيجە جوق.»

وسى ورايدا ءوزىمىزدىڭ تابيعي-تۋريستىك الەۋەتىمىزدى دە مەديسينالىق ماقساتقا جۇمىلدىرۋ ويعا ورالادى. ازيا نارىعىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – عىلىمعا نەگىزدەلگەن مەديسينالىق قىزمەتپەن قاتار ءداستۇرلى ەمدى نارىققا شىعارۋى. اسىرەسە، جۇڭگو مەديسيناسى مەن ءۇندىستاننىڭ ايۋرۆەداسى ءۇشىن ارنايى كەلەتىن ەمدەلۋشىلەر سانى جىل ساناپ ارتۋدا. سول سەكىلدى قاتون-قاراعايداعى پانتى ەمىن، بۋرابايدىڭ اۋاسى مەن سارىاعاشتىڭ سۋىن، الاكولدى جانە باسقا دا تولىپ جاتقان ەمگە ءدارۋ، جانعا شيپا بولاتىن تابيعي ورىنداردان جوعارى ستاندارتتارعا ساي ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارى اشىلسا ءجون ەدى. قازىرگى بار وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتى ساننان ساپاعا ءوتۋ ءۇشىن ءالى قىرۋار جۇمىس جاسالۋى كەرەك. ءبىراق، ينفلياسيا جوعارىلاپ، مەديسينانىڭ قۇنى كوتەرىلىپ، دەنساۋلىقتىڭ ءقادىرى وتكەن قوعام بۇگىندە پروفيلاكتيكاعا كوپ كوڭىل بولە باستاعانىن بايقاماۋ مۇمكىن ەمەس.

سودان دا بولار بۇرىن شەتەلدە ەم الۋ دەسە، الدىمەن اۋىزعا اقش پەن باتىس ەلدەرى تۇسسە، بۇگىنگى باعىت شىعىسقا ويىسقان. ولار جاڭادان پايدا بولعان جوق، بۇرىننان بار. تەك مەديسينالىق ءتۋريزمنىڭ دامۋى ايماقتىق سيپاتقا يە. بۇرىن اقش پەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ مەديسيناسى تەڭدەسسىز سانالسا، ءقازىر شىعىس ەلدەرى باسەكەگە قوسىلدى: ارزان ءارى ساپالى. قىمبات وپەراسيالار ءۇشىن امەريكاندىقتار مەن ەۋروپالىقتاردىڭ كوبىنە تايۆان، ءۇندىستان مەن تايلاندتى تاڭداۋى – ءبىز ءۇشىن قولايلى تەندەنسيا. ەكونوميكالىق قۋاتى وراسان مەديسينالىق تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ەل مەديسيناسىنىڭ ساپاسىن كوتەرىپ قانا قويماي، بۇكىل تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا اكەلىپ، ناتيجەسىندە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ول ءۇشىن مەديسينالىق ۇيىمداردىڭ، مەكەمەلەردىڭ جۇمىس ىستەۋى جەتكىلىكسىز، جەكە مەنشىك سەكتور دا ىسكە كىرىسۋى كەرەك.     

سالتانات  قۋانىشبايەۆا

جۋرناليست