حالىق جۇرەگىنە ەرەكشە قىمبات تۇلعالاردىڭ ءبىرى - ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ. ادەبيەتتىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان، قالامگەر جانە قوعامدىق-الەۋمەتتىك ىسكە بەلسەنە ارالاسقان قايراتكەر ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ بۇرىنعى تورعاي وبلىسىنىڭ جانگەلدين اۋدانىنداعى قىزبەل اتىرابىندا 1885 جىلى 25 قاراشادا دۇنيەگە كەلگەن.

اكەسى دۋلات ەسكىشە وقىعان، ءوز داۋلەتى وزىنە جەتەرلىك شارۋاسى بار، قولى شەبەر ادام بولعان. كىشى بالاسى ءمىرجاقىپتى اۋىل مولداسىنا وقۋعا بەرەدى. ەكى جىلدان كەيىن ول اۋىلدىق مەكتەپتە مۇقان توقتارباي ۇلى دەگەن مۇعالىمنەن ورىسشا ساباق الادى. ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ ءوزى جازعان ءومىربايانىندا «1897جىلى مەن ەكى سىنىپتىق ورىس-قازاق ۋچيليششەسىنە ءتۇستىم، ونى بىتىرگەننەن كەيىن وقىتۋشىلار كۋرسىندا وقىپ، اۋىل ءمۇعالىمى دەگەن ماماندىق الدىم. وسىمەن مەنىڭ وقۋ ورىندارىنان ءبىلىم الۋىم اياقتالدى. 1902 جىلدان باستاپ اۋىلدا مۇعالىمدىك قىزمەتىمدى اتقارا ءجۇرىپ، بوس ۋاقىتىمدى ءبىلىمدى جەتىلدىرۋگە جۇمسادىم» - دەپ جازادى.

ءاليحان باستاعان الاش مايدانىنىڭ الدىڭعى شەبىندە ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ جۇرگەنىن بۇگىنگى ۇرپاق جاقسى بىلەدى. الاشوردا ۇكىمەتى تاريحي ساحناعا شىققان 1917 جىلى ءمىرجاقىپ ۇكىمەتتىڭ بەلدى مۇشەسى بولعان. 1916 جىلى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس زاردابىن تارتىپ، قىرعىنعا ۇشىراعان ەلگە كومەكتەسۋ ماقساتىندا سەمەي «جانار» جاردەم قورىن قۇردى.

ءمىرجاقىپ وزگە دە الاش قايراتكەرلەرىندەي ءوز ءومىرى مەن اماندىعىنان بۇرىن، ەلدىڭ بوستاندىعىن، ۇلتتىڭ دەربەستىگىن ءبىرىنشى كەزەككە قويدى. حح عاسىردىڭ باسى - پاتشا ۇكىمەتىنىڭ قالىڭ ەلدى سۇلىكتەي سورىپ، قازاقتىڭ قىسىلتاياڭ شاققا تۇسكەن كەزى بولاتىن. بۇل احۋال سول تۇستاعى قازاقتىڭ بەتكەۇستار زيالى ازاماتتارىنىڭ نامىسىن قامشىلادى. قارۋ الىپ، الىپ يمپەرياعا قارسى شىعۋ جەڭىسكە جەتكىزبەيتىنىن الاش ارىستارى وتە جاقسى تۇسىنگەن ەدى. سول ءۇشىن رۋحانيات پەن ىزگىلىكتى قارۋىنا اينالدىرعان قايراتكەرلەر ۇلتتىق-دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرۋدىڭ جولىن قاراستىردى.

ءمىرجاقىپ دۋلات ۇلى — ادەبيەتتىڭ ءار ءتۇرلى جانرىنا قالام تارتقان قالامگەر. العاشقى كىتابى — "ويان، قازاق!" دەگەن اتپەن پەتەربۋرگ قالاسىنداعى جارىق كورگەن ولەڭ جيناعى. ودان كەيىن 1913 جىلى ورنبوردا "ازامات"، ال 1915 جىلى "تەرمە" اتتى ولەڭدەر كىتاپتارى باسىلىپ شىعادى. اقىن ولەڭدەرىنىڭ باستى تاكىرىبى—ەل تاعدىرى بولدى. العاشقى كىتابى "ويان، قازاق!" جۇرتشىلىق اراسىندا اۋىزدان-اۋىزعا، قولدان-قولعا تەز تاراپ كەتەدى. قايتا باسىلادى. كىتاپتىڭ نeriزگi مازمۇنى حالىقتى وياتۋعا، ادىلەتسىزدىكپەن كۇرەسۋگە شاقىرعان ولەڭدەر قۇرادى. سول سەبەپتى دە كىتاپ تۇتقىندالىپ، اۆتورى قۋعىنعا ۇشىرايدى. الاش ارىسى ءمىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ ۇلتقا دەگەن جاناشىرلىعىن كەڭەستىك «قىلمىسكەر» ۇكىمەت مويىنداي دا، كەشىرگەن دە جوق. 

1928 جىلى ول قاماۋعا الىنىپ، ەكى جىلدان كەيىن اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. كەيىن سوت ۇكىمى ون جىل اباقتى جازاسىمەن اۋىستىرىلدى. بەلومور-بالتىق ارناسىنداعى لاگەردە جازاسىن وتەگەن ءمىرجاقىپ دۋلات ۇلى 1935 جىلى اۋىر ناۋقاستان كوز جۇمدى

ومىردەن وتسە دە، ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ رۋحقا تولى جالىن جىرلارى ەل ەسىندە ماڭگى جاڭعىرا بەرمەك.