دىنمۇحامەد قونايەۆ دەگەندە كوز الدىڭىزعا نە ەلەستەيدى؟ مەن نۇرلى، كوزدەرىندە وتى جانىپ تۇرعان، جايساڭ مىنەزدى ءارى سۇستى، قاتال، جايدارى، اشىق، كوپتىڭ ورتاسىندا جارقىراپ تۇرعان اسىل بەينەنى كورەمىن. ەلدەگى قايناپ تۇرعان تىرشىلىك، الىپ قۇرىلىستار، ءزاۋلىم ءارى كورىكتى قالالار، تىڭ يگەرۋ ىستەرى تاعى بار. «ول كىم ەدى؟» دەپ جاتتان كەلگەن بىرەۋ سۇراسا، ويلانباستان ءوزى ءومىر سۇرگەن كۇردەلى ۋاقىتتىڭ ادال پەرزەنتى دەپ جاۋاپ قاتار ەدىم. راسىندا، قونايەۆ بيلىك باسىندا بولعان زامان قانداي كۇردەلى، الاساپىران بولسا دا، ەلدىڭ ەكونوميكاسىن، الەۋمەتتىك سالاسىن، عىلىمىن، ۇلتتىق مادەنيەتىن دامىتۋدا ايتۋلى ەڭبەك ەتكەن ۇلى ساياساتكەر.
قونايەۆتىڭ ءوز زامانىندا اتقارعان ىستەرىن ءار جىلدارى قايتالاپ ايتا بەرۋدەن جالىقپايمىز عوي. الايدا بۇگىن الەم ساياساتكەرلەرى مەن ەل ارداقتىلارىنىڭ باسشىمىز تۋرالى ايتقان پىكىرلەرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدى ءجون سانادىق.
قونايەۆ كىم؟
ءۇندى مەملەكەتىنىڭ بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترى، 1889-1964 جىلدار ارالىعىندا ءومىر سۇرگەن، قونايەۆتىڭ كوزىن كورگەن نەرۋ دجاۆاحارلال ءبۇي دەپتى:
«مەيىرىم شۋاعى مول، پەيىلى كەڭ حالىقتىڭ پەرزەنتى بولۋدان اسقان باقىت جوق. سول حالىق – قازاق حالقى. ەلىنىڭ وتكەنىن ۇمىتپاي، كەلەشەگى ءۇشىن قالتقىسىز ەڭبەك ەتكەن پەرزەنتى بار حالىق تا باقىتتى. سول پەرزەنت – دىنمۇحامەد قونايەۆ».
اسەرلى، قونايەۆتىڭ زامانىندا ءومىر سۇرگەن ءار قازاققا قىزىعا دا، قىزعانا دا قارادىم.
قازاقستان جازۋشىسى، مەملەكەتتىك جانە قوعام قايراتكەرى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ مىنا ءبىر پىكىرىن بەرمەسكە بولماس:
«... ونىڭ ءومىر جولى تەك ءبىر ادامزاتتىڭ عانا ەمەس، كۇللى ءبىر ۇلتتىڭ ءبىر عاسىرلىق ءومىربايانىنا اينالعانى مويىنداماسقا بولمايتىن شىندىق. قالايىق، قالامايىق الدەنەشە ون جىلدار بويى كوزىقاراقتى دۇنيە قونايەۆ اتالعان جەردە قازاقستان، ال قازاقستان اتالعان جەردە قونايەۆ بار دەپ ۇقتى».
ىبىراي جاقايەۆتىڭ مىنا ءبىر ءسوزىن قاراڭىزشى:
«جۇرتتىڭ ىشىندە پىشاق اينالمايدى، قونايەۆتىڭ ىشىندە ەرتتەۋلى ات اينالىپ جۇرە بەرەدى».
عاجاپ، نەتكەن ۇلىلىق، تەكتىلىك...
جازۋشى ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ دە پىكىرى بار:
«قاتارلاستارى ونى ديماش دەيتىن. وزگەلەرى، اسىرەسە جاسى كىشىلەرى ديمەكە دەپ قۇرمەتتەدى. ونىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىنەن مىنانى بايقايسىز: باقىتتى زاماندا ءومىر سۇرگىڭىز كەلسە، تالانت تۋعان زاماندا تۋساڭىز بولعانى...».
كوڭىلدە قالىپ قويعان، قالا بەرەتىن، سەبەبى ەندىگى ورىندالمايتىن ءبىر ارمانىم بار: دىنمۇحامەد قونايەۆپەن سۇحباتتاسۋ، جوق، دۇرىسى ەركىن اڭگىمەلەسۋ، سىرلاسۋ... ءبىراق ورىندالمايتىن ارمان جوق دەيدى عوي... ءسىرا، ەكىنشى قونايەۆ پايدا بولىپ، ارمانىمدى جۇزەگە اسىراتىن كۇن تۋار.
ابزال ازامات 1993 جىلى تامىزدىڭ 22-سىندە، 82 جاسقا قاراعان شاعىندا كەنەتتەن قايتىس بولدى. قازاق حالقىنىڭ ادال پەرزەنتىنەن ايىرىلعانىنا بۇگىن 25 جىل.
