ەسسە
شىرقىراعان تەلەفون داۋىسىنان ويانىپ كەتتىم. تاڭ قىلاڭ يەكتەپ اتىپ كەلەدى ەكەن. حالاتىمدى جەلبەگەي جامىلىپ قوناق بولمەسىندەگى تەلەفون ترۋبكاسىن ناراۋ كوتەردىم.
- اللو، قايىرلى تاڭ، قۇربان ايت قۇتتى بولسىن!
- بىرگە بولسىن-دەدىم ەسىنەي وتىرىپ.
- بۇل مەن، سەنىڭ بالا كۇنىڭدەگى قۇرداسىڭ، جاس كۇنىڭدەگى سىرلاسىڭ، وتىز جاسىڭدا دوسىڭ، قىرىق جاسىڭدا قاسىڭ بولعان انىق. مەن از-كەم ءۇنسىز قالدىم. ساڭقىلداعان داۋىسىنان انىق ەكەنىن تانىدىم.
- اۋ، قالەكە، نەگە ءۇنسىز قالدىڭ. بىلەم، ماعان دەگەن وكپەڭ قارا قازانداي ءارى ەسسىز ادامداي تاڭ اتپاستان قوڭىراۋ شالىپ مازاڭدى الىپ وتىرمىن. توسىرقاپ تۇرسىڭ سولاي عوي،ءا؟
- ءيا، انىق، سەنى تانىپ تۇرمىن. تىنىشتىق پا، ايتەۋ؟ - دەدىم ارناسىنان اسىپ كەلە جاتقان اشۋىمدى تەجەپ.
- مەن ءوز-وزىمدى قۇرباندىققا شالدىم. ونىڭ بۇل ءسوزى جۇرەگىمدى ءدىر ەتكىزدى.
- تاعى ءىشىپ العانسىڭ با؟ مەن تەلەفوندى قويامىن، سەنىمەن سويلەسىپ تۇرار جايىم جوق! - دەدىم سالماقتى ۇنمەن.
- جو، جوق، قالەكە ءسال ايال ەتشى، مەن ىشكەن جوقپىن. قاسيەتتى قۇربان ايتتا اراق ءىشىپ اقىماق بولار جايىم جوق. مەن شىنىمدى ايتىپ تۇرمىن. مەن بۇگىن ءوزىمدى قۇرباندىققا شالدىم.
- مۇمكىن ەسىڭ اۋىسقان شىعار، ەلدىڭ ورگە باسقانىن كورە المايتىن ءىشىڭ تولى ۋ مەن ءورت قاسكوي ەدىڭ، سول دەرتىڭ ميىڭا شاۋىپ مەرت ەتەيىن دەگەن بە؟ - دەدىم قاتقىل، اشۋلى ۇنمەن.
- جوق، اقىل-ەسىم ورنىندا. الايدا، سەنىڭ ايتقانىڭ ورىندى. كەزىندە پەندەلىكتىڭ قىزىل ءيتى ساناما سارىپ، ءبىراز ادامدارعا، ىشىندە ءوزىڭ دە بارسىڭ زالالىم ءتيدى. ول قىلىعىمدى قۋلىق، ىسكەرلىك، دانالىق سانادىم. وسى سوزدەردەن سوڭ انىق ءبىراز ءۇنسىز قالدى. ترۋبكانىڭ ار جاعىنان ونىڭ كەڭكىلدەپ جىلاپ تۇرعانىن سەزدىم دە، ەشتەڭە دەمەستەن ءسوزىن كۇتتىم.
- دوسىم، رامازان ايىنان بەرى اللانىڭ قالاۋىمەن رۋحاني دۇنيەلەردى وقىپ، كورىپ كوپ دۇنيەگە، ومىرگە، ادامدارعا دەگەن قارىم-قاتىناسىم مەن تانىمىمدى بىرتىندەپ وزگەرتتىم. ايتتىڭ ەكى كۇنىندە سول دۇنيەلەردى ويشا قورىتىپ، تۇيىندەدىم. ءسويتتىم دە جان-دۇنيەمدەگى بارلىق اۋىرۋلارىمدى: قىزعانشاقتىق، ماقتانشاقتىق، مانساپقۇمارلىق، دۇنيەقوڭىزدىق، جارامساقتىق، ەكىبەتكەيلىك ءبارى-بارىن ءبىر قارا قوشقاردىڭ بەينەسىنە جيىستىرىپ، ءبىر ءمىنىمدى كوزىنە، ءبىر ءمىنىمدى قۇلاعىنا، ەندى ءبىرىن اياعىنا، تاعى ءبىرىن تىلىنە شەندەستىرىپ، كەلتىردىم دە كوز الدىمدا، ويشا ەلەستەتىپ باۋىزدادىم. قىپ-قىزىل ەمەس، قاپ-قارا قان اقتى. سودان سانام سەرگىپ، جۇرەگىم ءجىبىپ سالا بەردى. العاش رەت نامازعا جىعىلدىم. تاڭ نامازىنان تۇرا سالا وزىڭنەن باستاپ بارلىق قيانات جاساعان، رەنجىتكەن ادامدارىمنىڭ بارلىعىنا قوڭىراۋ شالىپ كەشىرىم سۇراۋدى ءجون سانادىم. كەشىر دوسىم. انىقتىڭ جىلاعان داۋىسى ەندى تىپتەن انىق ەستىلدى. “الدىڭا كەلسە، اتاڭنىڭ قۇنىن كەش” - دەيتىن حالىقتىڭ بالاسىمىز عوي، مەنىڭ دە مۇز جۇرەگىم ەري باستاعانداي، ءبىراق كومەيىمە بىردەڭە كەپتەلگەندەي ەش ءسوز شىعار ەمەس.
- كەشىر قالەكە، دوسىم، مەنى باياعىداي قابىلداي الاسىڭ با؟
- ......
- دوسىم كەش مەنى. رۋحاني اۋرۋ ەكەنمىن، ەندى ەمدەلىپ، ساۋىعىپ وتىرمىن. اللا قالاسا، بۇگىن ايتتىڭ ءۇشىنشى كۇنى ءوزىم كوز الدىما اكەلىپ باۋىزداعان، ۇلكەن قارا قوشقارداي ءبىر قوشقار تاۋىپ، سونى قۇرباندىققا شالامىن. وزدەرىڭدى شاقىرامىن. ءۇي باياعى جەردە. كەلەتىن بولىڭدار، وتىنەمىن...
- جاقسى. بار ايتقانىم وسى بولدى. انىق تەلەفون تۇتقاسىن قويدى. ال مەن ەسەڭگىرەپ قالعان ادامداي ءۇنسىز وتىرمىن. جۇتقىنشاعىم بۇلكىلدەپ، كوزىمنەن ءبىر سىڭار تامشى سىرعىپ ءتۇستى. ءبىر نارسە ەسىمە ءتۇسىپ كەتتى دە ورنىمنان اتىپ تۇرىپ، كىتاپ سورەمدەگى “ابايعا” قول سوزدىم:
- ويعا ءتۇستىم، تولعاندىم،
ءوز ءمىنىمدى قولعا الدىم.
مىنەزىمە كوز سالدىم،
تەكسەرۋگە ويلاندىم.
وزىمە ءوزىم جاقپادىم،
ەندى قايدا سىيا الدىم؟
قالاپ العان كوپ مىنەز،
قالايشا قىلىپ تىيا الدىم؟
بويداعى ءمىندى ساناسام،
تاۋ تاسىنان از ەمەس.
جۇرەگىمدى بايقاسام،
ينەدەيىن تازا ەمەس.
ارشىپ الىپ تاستاۋعا،
اپانداعى ساز ەمەس.
ۇيقىم شايداي اشىلدى. وزىمنەن ءوزىم ۇيالىپ، وزىمە-وزىم ۇناماي وتىردىم دا قالدىم. قانشاما جاندى مەن دە رەنجىتتىم-اۋ، مەنىڭ دە جۇرەگىمنىڭ كىر شالماعان تۇسى بار ما ءوزى؟ - يماننىڭ شىنايى شۋاعىن قۇشىپ، ءدىننىڭ ءدىلىن ءتۇسىنىپ، قۇلشىلىقتىڭ قۇدىرەتىنە انىق بويلاپ ءجۇرمىن بە وسى؟ باسقا ەمەس، وسى قۇربان ايتتىڭ ءوزىن، ونىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن تەرەڭىنەن سەزدىم بە؟ ايت نامازىنا بارىپ، ودان سوڭ قۇرباندىق شالعان بولىپ، الدە كىمدەرگە سول ەتتەن ءبولىپ بەرىپ، الدە كىمدەردى ۇيگە شاقىرىپ، شاقىرعانداردىڭ ۇيىنە بارىپ، دۇنيەنىڭ تۇگەمەس جىرىن ايتىپ جۇرگەنىم وسى ۇلى مەرەكەنىڭ ماقساتى ما ەدى؟ -دەگەن سان سۇراق جان-القىمىمنان الىپ، جۇرەگىمدى ەزىپ بارادى. تاعى دا ابايعا جۇگىندىم:
- جۇرەكتىڭ كوزى اشىلسا،
حاقتىقتىڭ تۇسەر ساۋلەسى.
ىشتەگى كىردى قاشىرسا،
ادامنىڭ حيكمەت كەۋدەسى
ناداننىڭ كوڭىلىن باسىپ تۇر،
قاراڭعىلىق پەردەسى.
اقىلدان بويى قاشىق تۇر،
ويىندا ءبىر-اق شارۋاسى.
اۋ، اعايىن، ايتتىڭ مارتەبەسىن تىم تومەندەتىپ جىبەرگەن جوقپىز با؟ انىق سەكىلدى مىنەزىمىزدەگى اۋرۋلاردى ءار جىل سايىن “باۋىزداپ”، تازارتىپ وتىرساق جان-دۇنيەمىز جايقالىپ، قوعامىمىز قۇلپىرىپ كەتپەس پە ەدى؟ عاسىرلار بويى ميلليونداعان قويدى قۇرباندىققا شالساق تا، مىنەزىمىزدەگى تۇيىردەي ءمىنىمىزدى، ناداندىعىمىزدى “قۇرباندىققا شال الماي” جۇرگەندىگىمىزدەن كوكىرەگىمىزدىڭ كوزى اشىلماي، ىشتەگى شەمەن بولعان “كىرىمىز” ءبىزدىڭ العا باسار اياعىمىزدى كەرى تارتىپ، الەمدىك ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ، وركەنيەتتىڭ كوشىنە ىلەستىرمەي كەلە جاتقان جوق پا؟ سىزدەر قالاي ويلايسىزدار، اعايىن؟...
- اۋ ارداقتى دوسىم انىق، قايتا سەن مەنى كەشىرشى. سەنىڭ رۋحىڭ مەنەن ەرتە ويانىپ، مەنى دە ىزگىلىككە، شىنايى يمانعا باستادى. راحمەت ساعان دوسىم. اللا ءناسىپ ەتسە، ۇيىڭە اسىعا جەتەمىن.
قاستەر سارقىتقان
