كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيدەن شىققان ازامات ءليفتىنى شاقىردى. كۇتتى. ءمىندى. جان تاپسىردى. بۇل ونىڭ سوڭعى كۇنى، ساعاتى، مينۋتى، سەكۋندى ەدى.

الەمدە ەڭ العاش رەت ليفت 2012 جىلى تايلاندتا قۇلاپ، ءبىر ادام قايتىس بولعان. تايلاندتىق ازامات ليفت توقتاپ قالعان كەزدە ءوز كۇشىمەن اشپاق بولىپ، شاحتاعا قۇلاپ، مەرت بولدى.

ءيا، كۇندەلىكتى قولدانىپ جۇرگەن ءليفتتىڭ ادام ولىمىنە سەبەپشى بولاتىنىن بىلسەك تە، ءمان بەرمەي جاتامىز. بيىلدىڭ وزىندە قازاقستان بويىنشا ءليفتتىڭ كەسىرىنەن ءولىم قۇشقان ءبىر ەمەس بىرنەشە جايت ورىن الدى.

21 مامىر ساعات 23:30. اتىراۋ قالاسى الماگۇل ىقشاماۋدانىنداعى كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ 15 قابىتىنان  تومەن تۇسكىسى كەلگەن ەكى ءجاسوسپىرىم ءولىم پەرىشتەسىمەن كەزدەسەتىنىن بىلمەگەن دە شىعار. بۇل ولاردىڭ سوڭعى رەت ءليفتتى قولدانعان كەزى، سوڭعى كۇنى بولاتىن. ەكى ءجاسوسپىرىم مىنگەن ليفت 15-قاباتتان شاحتاعا قۇلاعان. 14 جاستاعى ءجاسوسپىرىم سول جەردە تىلگە كەلمەي قايتىس بولسا، ەكىنشىسى اۋرۋحانادا تۇنگى 01:08-دە جان تاپسىردى. ولىمگە سەبەپ بولعان − ىستەن شىققان ليفت.

4ء-ساۋىر اقتوبە قالاسى. جەرگىلىكتى جۋرناليست ايزات ءابدىسامات ءوزىنىڭ 3 جاسار قىزىمەن ليفتكە مىنبەك بولادى. الايدا ول تولىعىمەن ليفت كابيناسىنا كىرىپ ۇلگەرمەگەن. ليفت جىلدام تومەن ءتۇسىپ كەتىپ، ايزاتتىڭ اياعىن جۇلىپ اكەتكەن. 28 جاستاعى كەلىنشەك ءوزىنىڭ 3 جاسار قىزىنىڭ كوزىنشە جان تاپسىردى. ءالى كۇنگە دەيىن 3 جاسار قىز «ماما» دەپ ايتا المايدى.  تۇرعىنداردىڭ سوزىنشە ليفت وسىعان دەيىن دە بىرنەشە رەت ىستەن شىققان كورىنەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا ليفت ءالى جوندەلمەگەن. سەبەبى اتالمىش ءليفتىنى جوندەۋگە اكىمدىكتىڭ دە، تۇرعىنداردىڭ دا قاراجاتى جەتپەيدى ەكەن. وسىعان بايلانىستى «اقتوبە وبلىسى بويىنشا ليفتەرگە تەكسەرىس جۇرگىزىلدى مە؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپاقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپاربايەۆقا رەسمي حات جولدادىق.

اقتوبە وبلىسى اكىمدىگىنىڭ جاۋابى تومەندەگىدەي بولدى:

«اعىمداعى جىلى اقتوبە قالاسى بويىنشا 306 كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيدە ورنالاسقان 744 ليفتىلەرگە تەحنيكالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن كوميسسيا قۇرىلدى. بارلىق ليفتىلەر ءليفتىنىڭ يەلەرىنىڭ (پيك، پتب، كوندومينيۋم) مەنشىگى بولىپ تابىلادى. تەكسەرىس جۇرگىزۋ بارىسىندا 710 ءليفتىنىڭ پايدالانۋى اڭىقتالدى. جىل سايىنعى تەحنيكالىق كۋالاندىرۋدان 360 ءليفتى وتكەن، 384 ءليفتى جىل سايىنعى تەحنيكالىق كۋالاندىرۋدان وتكەن جوق. سونداي-اق، 23 زاڭدى تۇلعا ق ر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 298 بابىنا سايكەس اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. كودەكستىڭ 826 بابىنا سايكەس ليفت يەلەرىنە ليفتىلەردى پايدالانۋ كەزىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ تۋرالى ۇسىنىستار بەرىلدى.

سونىمەن بىرگە،  ينۆەستيسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ 2014 جىلعى 30 جەلتوقسانداعى №359 «جۇك كوتەرگىش مەحانيزمدەردى پايدالانۋ كەزىندە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعىنا سايكەس ءليفتىنىڭ يەسى اقاۋسىز قالپىندا ۇستاۋدى جانە ونىدىرىستىك باقىلاۋ جۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى ءقاۋىپسىز پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وندىرىستىك باقىلاۋ تۋرالى ەرەجەنى يەسى نەمەسە پايدالاناتىن ۇيىم باسشىسى بەكىتەدى.

وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قايتارىمدى تولەم نەگىزىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپ، اقتوبە قالاسىندا «تۇرعىن ءۇي قورىن كۇتىپ ۇستاۋ» تۋرالى بەكىتىلگەن. – ليفت قۇرال-جابدىقتارىن مودەرنيزاسيالاۋ ەرەجەسىنە ساي، توزىعى جەتكەن ليفتىلەردى اۋىستىرۋ جۇمىستارى باستالدى، – دەيدى اقتوبە اكىمىدىگى.

قازىرگى تاڭدا، 5 ءليفتىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالارى ازىرلەنىپ، رمك «مەمساراپتاما» جولداندى.

قوش، اقتوبە وبلىسىنداعى ليفت اكىمدىك تاراپىنان تەكسەرىستەن وتكەن. الايدا وبلىس بويىنشا بارلىق ليفتەر ساپالى دەپ ايتا الماسىمىز انىق. سەبەبى، بيىلعى جىلدىڭ وزىندە اقتوبە وبلىسى بويىنشا ولىمگە اكەلىپ سوقتىرعان ءبىر ەمەس ەكى جاعداي تىركەلگەن.

ال ليفتەگى ولىمگە كىم جاۋاپتى؟ دۇرىس جوندەي الماعان مەحانيك پە، الدە ءليفتتى جاساپ شىعارعان كومپانيا باسشىسى ما؟

ايزات قايتىس بولعان ءليفتتىڭ ەگەسى «جاڭابەكوۆ سەرۆيس» جشس-نىڭ نەگىزىن قالاۋشى كەنەن جاڭابەكوۆ پەن اقجان جارىلقاسىموۆقا سوت شەشىم شىعاردى. سوت ۇكىمىنە سايكەس، جاڭابەكوۆ شارتتى تۇردە 4 جىلعا سوتتالسا، مەحانيك اقجانوۆ 4 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. ول جازاسىن قاۋىپسىزدىك مەكەمەسىندە وتەيدى. اقجانوۆتى سوت زالىندا قاماۋعا الدى.

اتالمىش جايتتان كەيىن «جاڭابەكوۆ سەرۆيس» ج ش س جۇمىسىن جالعاستىرا بەرمەك. بۇل تۋرالى كومپانيا وكىلى ءبىزدىڭ  ساۋالامىزعا جاۋاپ بەردى.

– ءبىزدىڭ كومپانيا ءوز جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. ءقازىر وبلىس بويىنشا ءبىزدىڭ كومپانياعا تيەسىلى ليفتەردى قايتا تەكسەرىپ جاتىرمىز. سوت ۇكىمىنە سايكەس مەحانيك 4 جىلعا سوتتالىپ، كەنەن جاڭابەكوۆ شارتتى تۇردە جازالاندى، – دەدى كومپانيا وكىلى.

ال شارتتى جازاعا تارتىلعان كەنەن جاڭابەكوۆتىڭ وزىمەن سويلەسۋ مۇمكىن بولمادى. كومپانيا قىزمەتكەرىنىڭ ايتۋى بويىنشا، ول بولعان جاعدايدان كەيىن ءالى وز-وزىنە كەلە الماي جۇرگەن كورىنەدى.

ايتا كەتەر بولساق، كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيدەگى ىستەن شىققان ليفتەردى جوندەۋ ءۇشىن اكىمدىك قاراجات بولەدى. الايدا بەلگىلى ءبىر شارتتار بار. تۇرعىنداردىڭ 70 پايىزى ءليفتتى جوندەۋ ءۇشىن كومپانيا مەن اكىمدىك تاعايىنداعان قاراجاتتى ءوز قالتالارىنان شىعارىپ، جيناپ بەرۋى قاجەت. تۇرعىندار قاراجات جيناپ بەرگەننەن كەيىن قالعان قارجى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن تولىقتىرىلادى. ەگەر تۇرعىنداردىڭ 70 پايىزى بۇعان كەلىسپەگەن جاعدايدا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنبەيدى.

ال ايزات ءابدىساماتتىڭ ولىمىنە سەبەپكەر بولعان ءۇيدىڭ ءليفتى نەگە ءالى كۇنگە دەيىن جوندەلمەگەن؟

«جاڭابەكوۆ سەرۆيس» ج ش س وكىلى ايزات ءابدىساماتتىڭ ولىمىنەن كەيىنگى ءليفتىنىڭ نەگە ءالى كۇنگە دەيىن جوندەلمەگەنىنىڭ سەبەبىن بىلاي  ءتۇسىندىردى.

– ءبىز جينالىس جاساماق بولىپ، تۇرعىنداردى تۇگەل شاقىردىق. الايدا تۇرعىندار جيىنعا تۇگەل قاتىسپادى. سول سەبەپتى ءبىز ءار ۇيگە بارىپ، جاۋاپ الىپ، بارلىق تالاپ-شارتتاردى ءتۇسىندىرىپ جاتىرمىز. وكىنىشكە قاراي، تۇرعىندار بۇل تالاپتارعا ازىرگە كەلىسىم بەرگەن جوق، – دەيدى «جاڭابەكوۆ سەرۆيس» جشس-نىڭ وكىلى.

قاۋىپسىزدىك تۇرعىندارعا كەرەك پە، الدە كومپانيا يەسىنە مە؟

راسىندا دا وسىنداي كەزدە تۇرعىنداردىڭ سالعىرتتىعىنا، ءوز ومىرىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ جوقتىعىنا قايران قالاسىڭ. بارلىق جاعدايدا كومپانيا عانا جاۋاپتى بولا بەرمەيدى. سەبەبى، ءليفتىنىڭ 10 شاقتى جىلدان كەيىن ەسكىرەتىنى بەلگىلى. ال ونى قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋگە كومپانيا ءوز قالتاسىنان قاراجات شىعارسا، ولار شىعىنعا ۇشىرايتىنى لوگيكالىق تۇرعىدان تۇسىنىكتى دۇنيە. كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تۇرعىندارىندا ءليفتىنى كومپانيا جوندەۋگە مىندەتتى دەگەن تۇسىنىك بار. ءبىراق ولاي ەمەس. 10-15 جىلدان كەيىن  ليفت مىندەتتى تۇردە كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتۋى قاجەت. ال ءليفتىنى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن كومپانياعا قاراجات قاجەت. وسى كەزدە تۇرعىنداردىڭ كوبىسى ءوز ومىرلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن تولەۋ كەرەك اقشانى بەرۋدەن باس تارتىپ جاتادى. ءبىراق سول ليفتىدەن بىرەۋ-مىرەۋ زارداپ شەكسە، كومپانيا مەن اكىمدىكتى كىنالايدى. وكىنىشتىسى دە وسى...

بۇل وقيعا بۇرىنعىسىنان وزگەرەك...

قاڭتار ايى... 16 جاستاعى ءجاسوسپىرىم اقتوبە وبلىسى ليساكوۆسكتەگى ليفتتەردىڭ بىرىنە مىنگەن. كەنەتتەن ليفت توقتاپ قالادى. ءجاسوسپىرىم ءليفتىنى ءوز كۇشىمەن اشپاق بولعان كەزدە، كابينا شاحتاعا قۇلايدى. ءجاسوسپىرىم تىلگە كەلمەي قايتىس بولدى.

ەسىڭىزدە بولسىن، ەگەر ءسىز مىنگەن ليفت اياق استىنان ىستەن شىعىپ، توقتاپ قالسا، ەشۋاقىتتا «ءوز كۇشىممەن ءليفتىنى اشامىن» دەپ ويلاماڭىز.

بارلىق ليفت ارنايى ۇستاپ تۇراتىن مەحانيزممەن جابدىقتالادى. ليفت قالىپتاعى جىلدامدىقتان ارتىق قوزعالىسقا تۇسسە، مەحانيزم ونى اۆتوماتتى تۇردە تەجەيدى.

ەگەر ءسىز ءوز كۇشىڭىزبەن ءليفتتى اشپاق بولساڭىز، كابينانى ۇستاپ تۇرعان تەجەۋىش ىستەن شىعىپ، ليفت شاحتاعا قۇلايدى.

ليفت توقتاپ قالعان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك؟

ءبىرىنشى سابىر ساقتاڭىز. ويلانباي جاساعان كەز كەلگەن ىس-ارەكەت ءسىزدىڭ ومىرىڭىزگە ءقاۋىپ تۋدىرۋى مۇمكىن. كەيىن «ديسپەچەردى شاقىرۋ» تۇيمەسىن باسىپ، كۇتىڭىز. سىرتتاعى ادامداردى دا كومەككە شاقىرىڭىز.

ليفتەگى باستى ەرەجەلەر:

كىشكەنتاي بالالاردىڭ جالعىز وزىنە ءليفتىنى قولدانۋعا رۇقسات بەرمەگەن ءجون.

كابيناعا ءبىرىنشى ەرەسەك ادام سودان كەيىن بالا كىرەدى. ال شىعار كەزدە كەرىسىنشە، ءبىرىنشى بالا سودان كەيىن ەرەسەك ادام شىعادى.

ليفتىگە مىنگەننەن باستاپ قاۋىپسىزدىك ءۇشىن بالانىڭ قولىنان ۇستاپ تۇرعان ءجون.

ليفتىدە ويناۋعا، سەكىرۋگە، تۇيمەلەردىڭ بارلىعىن باسۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى.

كىشكەنتاي بالالارعا ليفت توقتاپ قالعان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىرىڭىز.

بالالارعا بوتەن اداممەن ليفتىگە مىنۋگە بولمايدى.

جەڭىل ارباداعى بالاڭىزدى قولىڭىزعا العاننان كەيىن عانا ليفتىگە ءمىنىڭىز. ال ليفتتەن تۇسەر كەزدە جەڭىل اربانى شىعارعاننان سوڭ عانا بالاڭىزبەن بىرگە كابينادان شاققان دۇرىس.

ليفتىدە ءقاۋىپ تۋسا، نە ىستەۋ كەرەك؟

ليفتكە ءۇش ادام ءمىندى. ءبىر-بىرىن مۇلدەم تانىمايدى. ولاردىڭ بىرەۋى اككى قىلمىسكەر. قىلمىسكەرگە ەكى ادامدى توناپ، ءولتىرىپ كەتۋگە بىرنەشە مينۋت جەتىپ ارتىلادى. ءليفتىنى باسقا بىرەۋ قولدانعانشا قىلمىسكەر قاشىپ قۇتىلا الادى.

ءيا، ليفت – قىلمىسكەرلەر ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى ورىن. سەبەبى قىلمىسكەرلەر بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە ليفتتەگى ادامعا قالاعانىن ىستەي الادى. ءسىز سونداي قىلمىسكەرمەن بىرگە ليفتكە ءمىندىڭىز. نە ىستەۋ قاجەت؟

مامانداردىڭ ايتۋى بويىنشا، مۇنداي جاعدايدا ءليفتتىڭ بارلىق تۇيمەلەرىن باسىپ تاستاۋ قاجەت. سەبەبى ءليفتتىڭ ءار قاباتقا توقتاۋى ءسىز ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك.

ءليفتتى كۇندەلىكتى قولدانۋ ادام دەنساۋلىعىنا زيان با؟

ليفتتەگى ادام دەنساۋلىعىنا زيان باكتەريالاردىڭ سانى اجەتحاناداعى باكتەريالاردان بىرنەشە ەسە كوپ. سول سەبەپتى ءليفتتى قولدانعاننان كەيىن قولدى مىندەتتى تۇردە جۋۋ كەرەك نەمەسە ىلعال مايلىقتى قولدانعان ءجون. يممۋنيتەتى ءالسىز ادام ءليفتتى قولدانعان بويدا اۋرۋ جۇقتىرۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى ماماندار ليفتىدەن گورى باسپالداقتى قولدانۋعا كەڭەس بەرەدى. سەبەبى،ليفتتە اۋرۋ جۇقتىرۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. تاعى ءبىر ەسكەرۋ كەرەك جايت،  كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتە كەز كەلگەن ادام فيزيكالىق جاتتىعۋلاردى جاساي بەرمەيدى. ال اعزاداعى قان اينالىمىن جاقسارتۋ ءۇشىن ادام ۇنەمى سپورتپەن اينالىسۋى قاجەت. ال ليفتىدەن باس تارتۋ ارقىلى ءسىز اعزاڭىزدىڭ قان اينالىمىن جاقسارتىپ، دەنساۋلىعىڭىزدى تۇزەي  الاسىز. ليفتتەن باس تارتىپ، باسپالداقپەن ءجۇرىڭىز! سول كەزدە ءسىز ءومىرىڭىز ءۇشىن دە، دەنساۋلىعىڭىز ءۇشىن دە ۋايىمدامايتىن بولاسىز. سوندىقتان جاقسىلاپ ويلانعانىڭىز دۇرىس بولار. ليفتكە ءمىنىپ، ومىرمەن قوشتاسقاننان، باسپالداقپەن ءجۇرىڭپ. سالاۋاتتى ءومىر سۇرگەن ارتىق ەمەس پە؟