جاپونيا ب ا ق سانى ءجونiنەن دۇنيەجۇزiندە 1-شi ورىن الادى. بۇل ەلدە 1000 ادامعا 548 دانا گازەتتەن كەلەدi. جاپونيانىڭ بۇقارالىق اقپارات سالالارى بويىنشا قانداي ەرەكشەلىكتەرى بار؟
جاپونيادا اقپارات قۇرالدارىنىڭ ماماندارىن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى سوسيولوگيا، قوعامدىق ءوندiرiس، اقپاراتتىق تەحنولوگيا، فيلولوگيا ءتارiزدi فاكۋلتەتتەر قۇرامىنداعى مەديا ءبولiمدەرi دايارلايدى. بۇل ەلدە جىلىنا جالپى تارالىمى 4 ميلليارد دانا بولاتىن 3000 ءتۇرلi گازەت-جۋرنال شىعادى. كۇن سايىن گازەتتەردiڭ 90 پايىزى ۇيگە جەتكiزiلەدi. گازەت تاسۋشىلاردىڭ كوپشiلiگi – مەكتەپ وقۋشىلارى.
جاپونيادا قۇرامىنا 117 گازەت كiرەتiن كاسiبي باسىلىمداردىڭ اسسوسياسياسى بار. وعان حيميا، بالىق شارۋاشىلىعى، مەتاللۋرگيا، ەلەكتروتەحنيكا، ت.ب. سالا ماماندارىنا ارنالعان باسىلىمدار كiرەدi.
كەيبiر قوعامدىق-ساياسي، ادەبي جۋرنالدار ايىنا ەكi رەت جارىق كورەدi. ءار جاپون ورتاشا ەسەپپەن كۇنiنە 3،5 ساعاتىن تەلەديدار كورۋگە ارناسا، ينتەرنەتتىڭ كەڭ تاراعانىنا قاراماستان تاۋلىگىنە 1 ساعات ۋاقىتىن گازەت-جۋرنال وقۋعا ارنايدى ەكەن.
ب ا ق دەگەندە ۇلتتىق ەرەكشەلiك رەتiندە مانگا كiتاپشالارىن اتاۋعا بولادى. ءماتiنiمەن قوسا بەرiلەتiن سۋرەتتi كiتاپتاردى جاپوندار باسپاسوزگە جاتقىزادى. بارلىق تاقىرىپتاردى قامتيتىن مانگا جاپونياداعى باسپا ءونiمiنiڭ 30 پايىزىن قامتيدى. جىلىنا 3300 ءتۇرلi مانگا جارىق كورەدi. تارالىمىنا كەلسەك، جىلىنا 670 ميلليون مانگا-جۋرنال مەن 480 ميلليون مانگا-كiتاپشالار ساتىلادى ەكەن. مانگادان تۇسەتiن تابىس جىلىنا 448 ميلليارد يەندi قۇرايدى. كيوتوداعى حالىقارالىق مانگا مۇراجايىنا 300 مىڭنان استام ءونiم قويىلعان. 2008 جىلى جاپونيادا ساتىلعان ەلەكتروندى كiتاپتاردىڭ 75 پايىزى مانگا كiتاپتارى بولىپ شىققان. ودان تۇسكەن تابىس 35 ميلليارد يەندi قۇراعان.
حIح عاسىردا موتونو اۋلەتi نەگiزiن قالاعان «يوميۋري» باسىلىمى و باستا زيالى قاۋىمعا ارنالعان ەكەن. گازەتتi تاراتۋشىلار توكيو كوشەلەرiندە ەڭ قىزىقتى دەگەن ماقالالاردى مانەرلەپ وقي ءجۇرiپ ساتقان دەسەدi. العاشىندا وقىرمانداردى وسىنداي ءادiسپەن تارتقان گازەت «يوميۋري»، ياعني «وقي ءجۇرiپ ساتۋ» دەگەن اتاۋعا يە بولادى. «يوميۋريشينبۋنشيو» كومپانياسىنا تيەسiلi، تاڭەرتەڭ جانە كەشكە شىعاتىن بۇل گازەت جاپونياداعى ەڭ iرi جالپىۇلتتىق باسىلىم. تاڭعى تارالىمى 9،1 ميلليون بولسا، كەشكە 4،9 ميلليون تيراجبەن شىعادى. «يوميۋري» – تارالىمى ءجونiنەن تەك جاپونيا عانا ەمەس، دۇنيەجۇزi بويىنشا الدىڭعى ورىندا تۇر.
ءجۇز وتىز جىلدىق تاريحى بار «اساحي» گازەتى جاپونيانىڭ ەڭ iرi ءتورت باسىلىمىنىڭ بiرi. «اساحيشينبۋنشيو» شىعاراتىن گازەتتiڭ تاڭعى جانە كەشكi تارالىمىن قوسقاندا 12،5 ميلليون داناعا جەتەدi.
«ماينيچي» گازەتi — كۇندەلiكتi گازەت. باسىلىمنىڭ اتاۋى وسىنداي ماعىنا بەرەدi. «ماينيچيشينبۋنشيو» كومپانياسىنا تيەسiلi بۇل گازەت جالپىۇلتتىق باسىلىم بولىپ تابىلادى.
ال NHK – بۇكiل جاپونياعا جانە شەت ەلدەرگە حابار تاراتاتىن دۇنيەجۇزiندەگi iرi كورپوراسيالاردىڭ بiرi. ول ءتاۋلiكتiك كولەمi 49 ساعات بولاتىن حابارلاردى 22 تiلدە تاراتادى. جاپوندار ءتۇرلiء-تۇستi تەلەديدارعا 1960 جىلى قول جەتكiزدi. ول كەزدە تەلەديدار اۆتوكولiك، كونديسيونەر ءتارiزدi قاجەتتi تەحنيكانىڭ بiرi رەتiندە بەلگiلi ەدi. بۇگiندە ورتا جاستاعى جاپون ازاماتى كۇنiنە 3 ساعات 32 مينۋتتى تەلەديدار كورۋگە ارناسا، قاريالار كوگiلدiر ەكران الدىندا 5 ساعاتتان ارتىق وتىرادى ەكەن.
1987 جىلى NHK ءتاۋلiكتiك سپۋتنيكتiك حابار تاراتۋ جۇيەسiن ەنگiزەدi. جاپوننىڭ جالپىۇلتتىق كانالدارى: Nihon TV، TBS، FUJI TV، TV Asahi. جاپونيادا كوممەرسيالىق باعىتتاعى 109 تەلەستانسيا بار. تابىس كوزi جارناما بولىپ تابىلاتىن بۇنداي ستانسيالاردىڭ جىلدىق تابىسى 1،65 تريلليون يەندi قۇراپ وتىر.
2012 جىلدىڭ مامىر ايىندا ىسكە قوسىلعان «اسپان اعاشى» دەگەن الەمدەگى ەڭ بيىك تەلەمۇنارا استانانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنداعى سۋميدا اۋدانىندا بوي كوتەردى. بيiكتiگi – 634 مەتر بولاتىن الەمدەگi ەڭ بيiك تەلەمۇنارانى جاساۋدا جاپون ارحيتەكتورلارى مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار ءتاجiريبەنi پايدالانعان. 2011 جىلعى الاپات جەر سىلكىنىسىنە سەلت ەتپەگەن جاڭا مۇنارانىڭ جوباسى ناراداعى شيوتوكۋ تايشي ءداۋiرiنەن جەتكەن حوۋريۋدزي عيباداتحاناسىنىڭ نەگىزىندە جاسالعان. عالىمدار مەن ارحيتەكتورلار ءزاۋلiم عيماراتتاردىڭ جوباسىنا بەس قاباتتى بۋددا عيباداتحانالارىنىڭ سىزباسىن پايدالانعان سەبەبi، «شيمباشيرا» دەپ اتالاتىن دiڭگەكتiڭ سان ءتۇرلi زiلزالاعا توتەپ بەرەتiن بiردەن-بiر تiرەك ەكەندiگiن ءداۋiرلەر دالەلدەگەن.
جاپونيادا جۋرناليست ۇكiمەت نەمەسە پارلامەنت مۇشەسiنەن سۇحبات الۋ ءۇشiن مiندەتتi تۇردە «ساياسي جۋرناليستەردiڭ ۇيىمىنا» مۇشە بولۋ كەرەك. وسى ۇيىمنىڭ جۋرناليستەرi عانا ۇكiمەتتەگi باسپا ءسوز ءماسليحاتىنا، رەسمي كەزدەسۋلەرگە، ت.ب. قاتىسۋ مۇمكiندiگiنە يە. جاپون جۋرناليستيكاسىنا ءتان ەرەكشەلiكتiڭ بiرi — گازەت-جۋرنال بەتiندە ماقالا اۆتورىنىڭ ءاتى-جونi جازىلماۋى جانە سۋرەتiنiڭ باسىلماۋى. «جۋرناليست بولۋ دەگەنiمiز – ەلگە تانىلۋ» دەگەن بiزدiڭ ءتۇسiنiك ولارعا جات. دەگەنمەن، كەيiنگi جىلدارى بiراز باسىلىمدار جۋرناليستiڭ ءاتى-جونiن جاريالاۋمەن قاتار، اۆتوردىڭ ەڭبەك جولى تۋرالى ماعلۇمات بەرۋ ءۇردiسiنە كوشكەن.
شارافات جىلقىبايەۆا، جاپونتانۋشى
