ۋكراينا پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكونىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا تاۋەلسىزدىك سارايىندا قازاق-ۋكراين بيزنەس-فورۋمى ءوتتى. فورۋمعا قازاقستان جانە ۋكراينا ىسكەر توپتارىنىڭ، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وندا پرەمر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتايەۆ پەن ۋكراينا ۆيسە-پرەمەر-مينيسترى، وڭىرلىك دامۋ، قۇرىلىس جانە تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءمينيسترى گەنناديي زۋبكو ءسوز سويلەدى.
ايتۋلى شاراعا ۋكراينا تاراپىنان اۆياقۇرىلىس، تاۋ-كەن ءوندىرىسى، ماشينا جاساۋ، گەولوگيالىق بارلاۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى، تاماق ونەركاسىبى جانە تاعى باسقا سالالارداعى ءىرى كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرى كەلگەن. فورۋمدا قازاقستان مەن ۋكراينانىڭ ينۆەستيسيالىق الەۋەتتەرى، سونداي-اق، قوس ەلدىڭ شەتەلدىك ينۆەستورلارىنا كورسەتىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تانىستىرىلدى. سونداي-اق، الداعى ۋاقىتتاعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيسيالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلادى. وندا انىق بولعان يگى ءىستىڭ ءبىرى – قازاقستان مەن ۋكراينانىڭ سايكەس مينيسترلىكتەرى 2015-2016 جىلدارعا ارنالعان تاۋار اينالىمىن ءالى دە ارتتىرا ءتۇسۋ ماقساتىندا بىرلەسكەن جوسپار ازىرلەپ جاتىر ەكەن. «قازاقستانمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق باعىتىندا ۋكراينالىق ىسكەر توپتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن جوعارى باعالاپ وتىرمىز. تاۋار اينالىمى مەن ينۆەستيسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان، ەكى ەل قاتىناستارىنىڭ الەۋەتى تولىق دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلماي وتىر. سوندىقتان دا، اعىمداعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق كونيۋنكتۋراعا قاراماستان، ءبىزدىڭ سىندارلى ىنتىماقتاستىققا نيەتتەستىگىمىزدى جوعارى باعالاپ وتىرمىز. ءوزارا ساۋدانىڭ وڭ قارقىنىن قولداۋ ءۇشىن تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن 2015-2016 جىلدارعا ارنالعان جوسپاردىڭ جوباسىن ازىرلەدىك. مەنىڭ ويىمشا، تاياۋ ارادا بۇل جۇمىستى ءوز مارەسىنە جەتكىزەمىز»، دەدى ب.ساعىنتايەۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ سوزىنە قاراعاندا، اتالعان جوسپاردا كورمەلەر، جارمەڭكەلەر وتكىزۋ، ساۋدا دەلەگاسيالارىنىڭ ساپارلارى جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلعان. سونداي-اق، قازىرگى كۇندە قازاقستاندا ۋكراينالىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن 400-دەن استام كومپانيا جۇمىس ىستەپ ءجۇر ەكەن. ول ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن جوعارى الەۋەتكە يە سالالاردى اتاپ ءوتتى. «ءبىرىنشى باعىت تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى سەكتورىنداعى قاتىناستارعا ارنالۋى كەرەك. مىسالى، بيىل ەلىمىزدە گەولوگيالىق بارلاۋدا ناقتى رەفورمالار جۇرگىزىلدى. گەولوگيالىق بارلاۋدا بارلىق پەرسپەكتيۆالى ۋچاسكەلەردىڭ ونلاين بازالارى قۇرىلىپ جاتىر. وسى جۇيە ارقىلى كەز كەلگەن ينۆەستور ءوتىنىش بەرىپ، بار-جوعى ءۇش ساعاتتىڭ ىشىندە بارلاۋ جۇمىستارىنا ليسەنزيا الۋعا مۇمكىندىگى بار. ەكىنشى باعىت ترانزيتتىك الەۋەتكە نەگىزدەلەدى. الداعى جىلى قازاقستان «باتىس ەۋروپا – باتىس جۇڭگو» مەگاجوباسىندا ءوزىنىڭ ۋچاسكەسىن اياقتاعالى وتىر. بۇل جول جۇڭگو مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك تاسىمالىن ون كۇنگە دەيىن قىسقارتادى»، دەدى پرەمەر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
ب.ساعىنتايەۆ ەلىمىزدىڭ اۋەجايلارىنىڭ جولاۋشىلار جانە جۇك تاسىمالىن جۇزەگە اسىرۋداعى الەۋەتى تۋرالى دا ايتتى. «قازاقستان كورشىلەس ەلدەردە تەڭىز ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدا. بۇگىندە ەلىمىز قىتايدىڭ شىعىس جاعالاۋىنداعى ليانيۋنگان پورتى جانە گرۋزياداعى باتۋمي پورتىندا وزدەرىنىڭ تەرمينالدارى ارقىلى تەڭىزگە شىعا الادى. قازىرگى كەزدە يران مەن ءۇندىستاننىڭ پورتتارىندا ورىن الۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە»، دەگەن ول ىنتىماقتاستىقتىڭ ءۇشىنشى باعىتى رەتىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەن قاراستىرىلاتىنىن جەتكىزدى. وسى ورايدا، اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى قازاقستاننىڭ ەلەۋلى الەۋەتىنە ايرىقشا توقتالدى. «وسىعان بايلانىستى بۇگىندە ۇكىمەت اگروونەركاسىپتىك كەشەندە ينۆەستيسيالىق جاعدايدى جەتىلدىرۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلداۋدا. ماسەلەن، جىل باسىنان بەرى شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ ارەنداسىن 25 جىلعا دەيىن ۇزارتتىق. ىنتىماقتاستىقتىڭ تاعى ءبىر باعىتى رەتىندە مۇناي-گاز حيمياسى، مۇناي سەرۆيسى، ماشينا جاساۋ، قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، مەتاللۋرگيا سەكىلدى سالالاردا قاتىناستاردى دامىتۋعا بولادى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان كولىكتىك-لوگيستيكالىق سەكتوردا، ۋران ونەركاسىبىندە جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا، سونداي-اق، ۋكراينانىڭ ەنەرگيا سەكتورى مەن پورتتارىن جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەۋگە دايىن»، دەدى ب.ساعىنتايەۆ.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان ۋكراينا ۆيسە-پرەمەر-مينيسترى گ.زۋبكو قازاقستانمەن ەكونوميكالىق، ىسكەرلىك، مادەني قاتىناستارعا تىڭ سەرپىن بەرۋگە مۇددەلى ەكەندىكتەرىن ايتتى. «قازاقستان مەن ۋكراينا ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ ماسەلەسىنە توقتالسام، بۇگىن قول قويىلۋى قاراستىرىلىپ وتىرعان «جول كارتاسىنىڭ» بارلىق بولىمدەرىن قامتىپ، جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. وسى ورايدا، ءبىزدىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناستاردىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن تابۋىمىز اسا ماڭىزدى. اتاپ ايتقاندا، بۇگىن استاناعا ۋكراينا ۇكىمەتى كەڭەيتىلگەن قۇرامدا كەلىپ وتىر. وسى ارەكەتتىڭ وزىنەن كوپ نارسەنى اڭعارۋعا بولادى»، دەگەن ول ۋكراينا تاراپى قازاقستانمەن ارادا كولىكتىك بايلانىستاردى ءتيىستى دەڭگەيدە قۇرۋ ارقىلى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ءالى دە ارتتىرا تۇسۋگە نيەتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
ۋكراينا ۇكىمەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەكى ەلدىڭ اراسىندا قۇرىلعالى تۇرعان ىسكەرلىك كەڭەس جونىندە دە تاراتىپ ايتتى. «قازىرگى تاڭدا قازاقستان-ۋكراينا ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى ماقسات الدىمىزدا تۇر. بۇل كەڭەس بيزنەستى جۇرگىزۋگە قاتىستى ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسۋى ءتيىس. مۇنىمەن بىرگە، بۇگىنگى بيزنەس-فورۋم ارقىلى ۋكراينا ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق، ىسكەرلىك، مادەني قاتىناستارعا تىڭ سەرپىن بەرۋدى كوزدەپ كەلدى»، دەدى ول.
بۇل مەملەكەت اۋە-عارىش سالاسىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن از مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا ەكەنى ءمالىم. اسىرەسە، ازاماتتىق جانە اسكەري، سونداي-اق، جۇك تاسىمالدايتىن ۇشاقتار قۇرىلىسىن جولعا قويۋمەن قاتار، عارىش تەحنولوگياسىن جاساپ، جەتكىزىپ بەرۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى. ماسەلەن، ۋكراينالىق «مريا» الەمدەگى ەڭ ۇلكەن ۇشاقتىڭ ءبىرى. ول ءبىر مەزگىلدە 250 تونناعا دەيىنگى جۇكتى كوتەرىپ، دىتتەگەن جەرىنە جەتكىزىپ بەرە الادى. بۇعان قوسا، الەمدەگى ەڭ ۇلكەن قاناتتار دا وسى ۇشاققا تيەسىلى كورىنەدى. مۇنىمەن بىرگە، عارىش الەمىن زەرتتەيتىن جانە ۋكراينالىق عارىش كلاستەرىن جاساۋشى قىرىقتان استام مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار بار ەكەن. وسىنى مەڭزەگەن گ.زۋبكو، ۋكراينانىڭ «ان» ۇشاقتارىن قازاقستاندا قۇراستىرۋعا بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. «اۆياقۇرىلىس باعىتىندا تابىستى سەرىكتەس بولىپ، وسى سالاداعى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسى ورايدا، ءبىزدىڭ ۇشاقتارعا، قوزعالتقىشتارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ رەگلامەنتتىك ورتالىقتارىن عانا ەمەس، «انتونوۆ» ۇشاقتارىن قازاقستاندا قۇراستىرۋ ءمۇمكىندىگىنە يە بولۋعا نيەتتىمىز»، دەدى ول.
ءوز تاراپى قازاقستانداعى ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى سالۋ بويىنشا ستراتەگيالىق جوبالارعا قاتىسا الاتىندىعىن العا تارتقان ول، ۋكراينالىق بيزنەس قازاقستاندا قانداي باعىتتا ءجۇرۋى كەرەكتىگىن جاقسى بىلەتىنىن ايتتى. ءسويتىپ، قازاقستان كومپانيالارىن ۋكراينالىق كاسىپورىنداردى جەكەشەلەندىرۋدە كورگىسى كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ۆيسە-پرەمەرلەردەن كەيىن مىنبەرگە كوتەرىلگەن ۋكراينا ەلىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ ميءنيسترى ايۆاراس ابروماۆيچۋس «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىمەن جاقسى تانىس ەكەنىن ءبىلدىرىپ، ءوز ەلىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ەكونوميكانى دامۋ باعدارلاماسىنداعى ۇقساس تۇستارعا توقتالدى. ورتاق ماقساتقا اينالىپ وتىرعان كولىكتىك-لوگيستيكانى دامىتۋ ءىسى مەن ترانزيتتىك مۇددەلەردى ۇيلەستىرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى باعدارلامالاردا دا ەكى ەلدىڭ ارىپتەستىك قۇراتىن تۇستارى بار ەكەنىنە نازار اۋدارتتى. قازىرگى كۇندە ۋكراينا ەلى سوعىستىڭ اسەرىنەن ءبىرقاتار قيىندىقتارعا تاپ بولىپ وتىرعانىمەن، ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ، 500 ملن. تۇتىنۋشىسى بار ەۋروپا وداعى ەلدەرىمەن قاتار العا جىلجيتىنىن اتاپ ءوتتى. ۋكراينامەن ارىپتەس بولۋ، ەۋروپا نارىعىنا جول اشۋ ەكەنىن مەڭزەدى.
فورۋمنىڭ سوڭىن الا ەكى ەلدىڭ ءتيىستى مەكەمەلەرى ىنتىماقتاستىق جونىندە ءبىرقاتار كەلىسىمشارتتارعا قول قويدى.
دەرەككوز: "ەگەمەن قازاقستان"
