«ءبىز تۇراقتىلىقتى باعالاي بىلگەنىمىزدىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى تابىستارعا جەتتىك. ەشكىمدى كەمسىتپەي، ەشكىمنىڭ ءتىلى مەن ءدىلىن مانسۇقتاماي، بارلىق ازاماتتارعا تەڭ مۇمكىندىك بەرۋ ارقىلى تۇراقتىلىقتى نىعايتىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ كەيىنگى ۇرپاققا اماناتتار ەڭ باستى بايلىعىمىز – ەل بىرلىگى بولۋى كەرەك. وسىناۋ جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتى ءبىز ءاربىر جاستىڭ بويىنا سىڭىرە بىلۋگە ءتيىسپىز».
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازاربايەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنان.
زول. كنيگا فوتو4 IMG_9800تاۋەلسىزدىگىن الىپ، ءوز دامۋ جولىن تاڭداعان قازاقستاننىڭ تىنىس-تىرشىلىگى، تىنىمسىز دامۋى تەك ءوزىمىزدىڭ عانا ەمەس، وزگە ەلدەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ كەلەدى. مۇنىڭ باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ تىڭ باستامالارى، تەگەۋرىندى تاپسىرمالارى، جاقسىلىققا ۇيىتقى بولا العان كوشباسشىلىعى جانە كورەگەن ساياساتكەرلىگى تۇرعاندىعى انىق. كەلەشەكتى دايەكتى بولجاي بىلگەن ەلباسىنىڭ ايتقانى كەلدى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قا­زاق مەملەكەتى كوزدەگەن بيىگىن با­عىندىردى. ءبىز اۋەلگى مەجە الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەندىك. ەندىگى مەجە – وتىزدىقتان ويىپ ورىن الۋ.
بۇل جولداۋدىڭ نەگىز­گى ەرەك­شەلىگى ەلباسى «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ­دىڭ ناقتى باعىت-باعدارىن بەل­گىلەپ، جۇيەلەپ بەرۋىندە. قو­عا­مىمىزدىڭ ءاربىر مۇشەسى وسى ۇلى مۇراتتى ىسكە اسىرۋى قاجەت. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت دامۋدىڭ جاڭا اۋقىمدى باعدارلاماسىن جاساۋ­دى اياقتادى. بۇگىندە الدىمىزدا تۇرعان سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرە الاتىن بولاشاققا باستايتىن قازاقستاننىڭ «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىنە ۇلكەن ۇلەس قوساتىنى انىق. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟
«نۇرلى جول» ۇلتتىق يدەيا عانا ەمەس، ول قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرەتىن ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە، ءبىر بولاشاققا جۇمىلدىراتىن ۇلتتىق يدەولوگيا. وندا قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى ارمانداعان ارمان-مۇراتىمەن بىرگە، بۇگىنگى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ماقساتتارى، تاريحي جانە مادەني ميسسياسى كورسەتىلگەن. سون­دىقتان دا «ماڭگىلىك ەل» يدەيا­سىنىڭ پافوسى ۇلتتىق قانا ەمەس، سونىمەن بىرگە، جالپى­قا­زاقستاندىق دەپ ايتا الامىز. وندا ەتنوستىق بىرەگەيلىكتەن ازاماتتىق بىرەگەيلىككە سانالى تۇردە تالپىنۋ بار. ءوز كەزەگىندە بۇل يدەيا بولاشاق مادەنيەت سايا­ساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساۋدا كورىنىس تابارى ءسوزسىز.
جولداۋدا ەلباسى جارقىن بولاشاقتى مەڭزەي وتىرىپ، ات­قا­رىلاتىن مىندەتتەردى بارىن­شا سارالاپ، ونىڭ باسىم باعىتتارىن بەلگىلەپ بەردى. ەرەكشەلىگى سول، مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ بولاشاق ۇرپاعىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن شەشۋگە ءتيىستى كوپتەگەن مىندەتتەردى دايەكتى تۇجىرىمدارىمەن بەكىتىپ، ولاردىڭ نەگىزىن قاسيەتتى 7 سانىمەن بايلانىستىرا ولشەپ-پىشىپ وي قورىتادى.
جولداۋدىڭ بارلىق تاراۋ­لارى مەملەكەتتىڭ مىعىم ءمۇم­كىن­شىلىگىن ايقىن كورسەتىپ، نىسانا ەتكەن ناقتى جەتىستىككە اپارار ءتۇزۋ جولدى نۇسقاپ وتىر. ول نىسانا جاڭا الەمدە دامىعان، جاڭارعان قازاق ەلى. مەملەكەتتىك نەگىزدى قالىپتاستىراتىن ءبىر­دە-بىر ەكونوميكالىق ساۋال قال­ما­عاندىعىنا وسى جولداۋمەن جا­قىنىراق تانىسقاندا ءتانتى بولدىم. اسىرەسە، مەملەكەتتىڭ الەۋەتىن تانىتاتىن الەۋمەتتىك سالاعا ەكپىن ءتۇسىرىلىپ، قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىن ارتتىرۋ ارقىلى مىناداي داع­دارىس زاماندا وزگە ەلدەردىڭ الدىنا شىعۋ ماسەلەسى وتە ورىندى قوزعالىپ وتىر دەر ەدىم. اسىرەسە، ەلباسى «ءبىزدىڭ بولاشاققا بارار جولىمىز قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋ­ەتىن اشاتىن جاڭا مۇمكىن­دىكتەر جاساۋعا بايلانىستى. ءححى عاسىرداعى دامىعان ەل دەگەنى­ءمىز بەلسەندى، ءبىلىمدى جانە دەنساۋ­لىعى مىقتى ازاماتتار» دەپ بۇل باعىتتا اتقارار شارۋالاردى پىسىقتادى.
ەلباسىنىڭ ساراپتاۋى بويىنشا الداعى جىلداردا ەكونوميكادا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى 4 پايىزدان كەم بولماۋى ءتيىس. ينۆەستيسيا كولەمىن قازىرگى 18 پايىزدان بۇكىل ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 30 پايى­زىنا دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت. وسى ماقساتتا ەكونوميكادا جوعارى تەحنولوگيالار دامىتىلىپ، عىلىمعا بولىنەتىن قارجى ۇلعايا تۇسەدى. ەڭبەك ونىمدىلىگى 2050 جىلعا قاراي بەس ەسە ءوسۋى ءتيىس. شاعىن جانە ورتا بيزنەس 2050 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ قازىرگى 20 پايىز ورنىنا كەمىندە 50 پايىزىن وندىرەتىن بولادى. پرەزيدەنتتىڭ اتاپ وتكەنىندەي، ەكسپو-2017ء-نىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالعان ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جولداۋدا دا نازاردان تىس قالدىرىلعان جوق. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋ اۋقىمىن ەكى ەسە ازايتۋ ماڭىزدى دەپ اتاپ كورسەتەدى.
ەلباسىمىز اتاپ وتكەندەي: «ءبىز قۋاتتى دا تابىستى تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرا بىلدىك. ەكونوميكالىق كەڭىستىگىمىز دامىعان ەل بولدىق. ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالار سابىرلىلىقپەن، پارا­سات­تىلىقپەن جۇرگىزىلدى. ەلدىڭ جاڭا ورداسى – استانا قالاسى سا­لىندى. بۇل قالا قازاق ەلىنىڭ ماق­تانىشىنا اينالدى. حالىقارالىق قاۋىمداستىق ەكسپو-2017 حا­لىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ ورنى رەتىندە وسى قالانى تاڭدادى. بۇل دا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلكەن جەتىستىگى. ءبىزدىڭ قوعام الەمدىك دامۋدىڭ دەموكراتيالاندىرۋ مەن ادام قۇقىقتارى سالالارىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىنداپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن كەلىسىم، مادەنيەت پەن ءدىننىڭ ۇندەسۋى الەمدىك دەڭگەيدە ەتالون رەتىندە تانىلىپ وتىر».
اقش پرەزيدەنتى باراك وباما: «ءسىزدىڭ ەلىڭىز ەگەمەندى، تۇراقتى جانە وركەندەگەن مەملەكەت رەتىندە ءوزىنىڭ دامۋىندا ماڭىزدى تابىستارعا قول جەتكىزدى» دەسە، جۇڭگو ەلىنىڭ باسشىسى بولعان حۋ سزينتاو: «تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن ەڭبەكسۇيگىش اقىلمان قازاقستان حالقى ءوزىنىڭ قاجىرلى دا جاسامپاز ەڭبەگىمەن دامۋدىڭ دۇرىس جولىن تابا ءبىلدى» دەپ بۇل ويدى ودان ءارى ۇشتاي تۇسەدى. تۇركيا پرەزيدەنتى بولعان ابدۋللا گۇل: «نۇرسۇلتان نازار­بايەۆ كۇللى تۇرىك دۇنيەسىنىڭ كوش­باسشىسى»، دەپ اتاپ وتكەن ەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، ەڭ باسىم باعا – ەلباسىنا ءوز حالقىنىڭ بەرگەن با­عاسى، حالىقتىڭ وعان دەگەن شىنايى سەنىمى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ فەنومەندىك قاسيەتى وسى ۇعىم­دارمەن ۇشتاسىپ جاتىر.
ەلىمىزدى وركەندەتۋ جولىن­داعى ەلباسىنىڭ يگىلىكتى ءىس­تەرى، پاراساتتى جانە پايىمدى جولداۋلارىنىڭ ءقايسىبىرىن الساق تا، ول ەلدىڭ ەرتەڭى ءبىلىم مەن عىلىمعا ارقا سۇيەپ، جاس­تار­دىڭ جىگەر-قايراتىنا، ولاردىڭ ەڭبەگى مەن يدەيالارىنا تىكەلەي بايلانىستىرىپ وتىرادى. وسى ورايدا، ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگى تاراپىنان دا ۇلكەن باستامالار مەن عىلىمي جوبالار ۇسىنىلىپ، عالىمداردىڭ، ونىڭ ىشىندە، اسىرەسە، جاس عالىمداردىڭ يننوۆاسيالىق تىڭ ىزدەنىستەرى قولعا الىنىپ، جۇزەگە اسۋدا. ايتا كەتەتىن جاعداي، اقپاراتتىق جانە ەسەپتەۋىش تەحنولوگيالار ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىن زەرتتەي وتىرىپ، ونى ءوز عىلىمي جوبالارىنىڭ باستى ارقاۋىنا اينالدىرىپ وتىر.
ينستيتۋتىمىزدىڭ نەگىزگى ماقساتى مەن مىندەتتەرى ينفورماتيكا، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، باسقارۋ جانە مودەلدەۋ سالالارىندا ىرگەلى زەرتتەۋلەر مەن قولدانبالى زەرتتەمەلەر جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى. سوڭعى جىلدارى ينستيتۋت كولەمدى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ايتا كەتسەك، ينستيتۋت عالىمدارىمەن ەرەكشە شيفر­لاۋ جانە ەلەكتروندىق ساندىق قولتاڭبا الگوريتمدەرى نەگىزىندە اقپاراتتى قورعاۋدىڭ بىرەگەي تەحنولوگياسى قۇرىلدى. ونەركاسىپكە قولدانۋ جانە ءعىلىمي-بىلىم بەرۋ ماقساتتارى ءۇشىن ادام-ماشينا ينتەرفەيستەرىن قۇرۋ، بەينەلەردى تانۋ جانە 3D ماشينالىق كورۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن قولدانا وتىرىپ روبوتوتەحنيكالىق كەشەن جاسالدى. سونىمەن قاتار، روبوتوتەحنيكالىق جۇيەلەر، 3D مودەلدەۋ جانە قازاق ءتىلىن سينتەزدەۋ مەن تانۋ بويىنشا زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان مامانداندىرىلعان زەرتحانا قۇرىلدى.
عىلىمنىڭ دامۋىنا جانە ينستيتۋتىمىزدىڭ كەلەشەگىنە مول سەنىم بەرەتىن جايتتاردىڭ ءبىرى – جاس ۇرپاقتىڭ وسى سالاعا كوپتەپ تارتىلۋى، ولاردىڭ اعا بۋىنمەن ارالاسا وتىرىپ عىلىمي شىڭدالۋى، جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋى. بۇل دا ەلباسىنىڭ عىلىم، ءبىلىم، يننوۆاسياعا قولداۋ كورسەتىپ قارقىندى سەرپىلىس بەرىپ جاتقانىنىڭ ايعاعى، ياعني جاڭا تەحنولوگيالاردى جەتىلدىرۋ، وركەندەتۋ ماسەلەسىنىڭ كەڭىنەن دامىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن كورىنىسى دەپ تۇسىنگەن ءجون.
ءبىز ەلباسىنىڭ قازاقستاننىڭ «نۇرلى جولىن» جاساۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىراتىن بولامىز. «نۇر­لى جول» ۇلكەن مۇرات-ماق­سات­­تارى بار وتە اۋقىمدى ۇزاق مەر­ءزىم­ءدى ماقساتتى جوبا. «نۇرلى جول» ماقساتى بارشا قازاق­ستان­دىقتار­دىڭ بەرەكە مەن بىرلىكتى، ىنتى­ماق پەن اۋىزبىرشىلىكتى، ۇرپاق ساباق­تاس­تىعىن ساقتاي وتىرىپ جوبا­داعى كورسەتىلگەن مەجەلەرگە جەتۋ جو­لىنداعى تاباندى ەڭبەگى نەگىزىندە ىسكە اساتىنىنا كامىل سەنەمىز.
ماقسات قاليمولدايەۆ،
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتى «اقپاراتتىق جانە ەسەپتەۋىش تەحنولوگيالار ينستيتۋتىنىڭ» باس ديرەكتورى، ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى،
فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
 الماتى.

دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان