«سارىارقا» گاز قۇبىرى – استاناعا
ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ۇلىبريتانياداعى رەسمي ساپارى كەزىندە وتكەن قازاقستان-بريتان ساۋدا-ەكونوميكالىق، عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى اياسىندا «قازترانسگاز» اق پەن Independent Power Corporation PLC اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعان بولاتىن. كەشە «قازترانسگاز» اق-تىڭ استانا قالاسىنداعى عيماراتىندا وسى ەلەۋلى شاراعا بايلانىستى باسپا ءسوز ءماسليحاتى بولىپ ءوتتى.
وعان «قازترانسگاز» اق باس ديرەكتورى، «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ گاز ماركەتينگى جانە تاسىمالى جونىندەگى ورىنباسارى قايرات شارىپبايەۆ، «قازترانسگاز» اق باس ديرەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى، «قازترانسگاز ايماق» اق باسقارما ءتوراعاسى، «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى يبۋللا سەردييەۆ، «قازترانسگاز» اق باس ديرەكتورىنىڭ ماركەتينگ جانە كوممەرسيا جونىندەگى ورىنباسارى رۋستام سۇلەيمانوۆ، «استانا گاز كمگ» اق باس ديرەكتورى، «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆالەنتين حۆان قاتىستى.
– «قازترانسگاز» – ەلگە گاز جەتكىزەتىن حالىقتىق كومپانيا ەكەنىن بىلەسىزدەر. ەلباسىنىڭ ۇلىبريتانياعا رەسمي ساپارى بارىسىندا ءبىز بىرىككەن كورولدىكتىڭ ەلەكتر ستانسالارىن سالۋدا جانە پايدالانۋدا جەتەكشى وپەراتور بولىپ تابىلاتىن Independent Power Corporation PLC كومپانياسىمەن وتە ءتيىمدى مەموراندۋمعا قول قويدىق. بۇل مەموراندۋم ەلوردامىز استانانى، سونداي-اق، ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جانە ورتالىق وڭىرلەرىن گازداندىرۋ ءۇشىن قۇرىلىسىن سالۋ ارنايى جوسپارلانىپ وتىرعان، «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ بويىندا ءتورت گازترۋبينالىق ەلەكتر ستانساسىن سالۋدى كوزدەيدى. بۇل گازترۋبينالىق ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۋاتى 1600 مۆت-نى قۇرايدى. ال گاز قۇبىرىنىڭ جالپى قۇنى 1 ميلليارد 600 ميلليون دوللاردى قۇرايدى، – دەدى «قازترانسگاز» اق باس ديرەكتورى قايرات شارىپبايەۆ باسپا ءسوز ءماسليحاتىنا جينالعان جۋرناليستەر الدىندا سويلەگەن سوزىندە.
«بارىڭىزگە بەلگىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بىرەگەي باستاماسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ەڭ ءىرى بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى سالىندى. ءبىز ۇستىمىزدەگى جىلعى قاراشادا گاز قۇبىرىنىڭ «بەينەۋ – بوزوي» جەلىلىك بولىگىن اياقتايمىز. مىنە، وسى گاز قۇبىرىن سالۋ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ باتىس بولىگىندە شوعىرلانعان گاز قورىن قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگىنە تاسىمالداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىق»، دەپ جالعاستىردى ءسوزىن قايرات شارىپبايەۆ.
«قازترانسگاز» اق باس ديرەك­تورى­نىڭ ايتۋىنشا، العاشقىدا استانا قالاسىنا قوستانايدان گاز قۇبى­رىن تارتۋ جوسپارلانعان ەكەن. ال قوس­تاناي وڭىرىندە قازاقستاندىق گاز جوق. سوندىقتان قاراوزەك كومپرەسسورلىق ستانساسى ارقىلى ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جانە ورتالىق ايماقتارىنا گاز جەت­كىزۋ مۇمكىندىگى قولعا الىنعان. قازاقستاندىق گازدىڭ مول قورى ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە شوعىرلانعان. وتاندىق گازدىڭ شامامەن 35 پايىزى قاشاعان كەن ورنىندا، 23،2 پايىزى قاراشىعاناق كەن ورنىندا، 17 پايىزى تەڭىز كەن ورنىندا شوعىرلانعان. سونىمەن بىرگە، اقتوبە وڭىرىندە دە گاز شيكىزاتىنىڭ مول قورى بار. سوندىقتان، «سارىارقا» گاز قۇبىرىن سالۋ ناتيجەسىندە ءبىز يمپورتتىق گازعا تاۋەلدىلىكتەن تولىق قۇتىلاتىن بولامىز.
ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى استانا قالاسىنا تابيعي گاز جەتكىزىپ، ەلوردامىزدى تولىقتاي گازداندىرۋمەن شەكتەلەدى. ەكىنشى كەزەڭىندە استانادان كوكشەتاۋعا، پەتروپاۆلعا جانە قوستانايعا گاز قۇبىرلارى تارتىلماق. بۇل وتە ءتيىمدى جانە قولايلى ماگيسترالدى گاز قۇبىرى بولماق. استاناعا دەيىنگى «سارىارقا» گاز قۇبىرىنىڭ جالپى وتكىزۋ قۋاتى 10 ميلليارد تەكشە مەتر بولادى دەپ جوسپارلانۋدا. ال اعىلشىن ينۆەستورلارى سالاتىن 4 گازترۋبينالىق ستانسا 2 ميلليارد 100 ميلليون تەكشە مەتر گاز تۇتىنادى. ال گازدىڭ قالعان بولىگى باسقا تۇتىنۋشىلارعا، ياعني زاۋىت-فابريكالارعا، تۇرعىندارعا بوساتىلادى. جالپى، تۇتىنۋشى نەعۇرلىم كوپ بولسا كوگىلدىر وتىن ءتاريفى سوعۇرلىم ارزان بولادى.
تۇتىنۋشىلارعا تۇسەتىن تاريفتىك سالماق پەن گاز باعاسىنىڭ تومەن بولۋى ءۇشىن «قازترانسگاز» اق جاڭا ءتاسىل قولدانۋدى كوزدەيدى. ياعني جۇمىسى توقتاپ، كونسەرۆاسيادا تۇرعان گاز قۇبىرلارىن قايتادان پايدالانۋ. ويتكەنى، ەلىمىز اۋماعى ارقىلى رەسەي مەن ەۋروپاعا وزبەكستان مەن تۇركىمەنستانننىڭ گازىن تاسىمالداپ كەلگەن ءىرى ترانزيتتىك گاز قۇبىرلارى جارتىلاي قۋاتىنا عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. 2-3 مىڭ شاقىرىمدىق ۇلكەن قىسىمدى گاز قۇبىرلارى توقتاپ تۇر. بۇل گاز قۇبىرلارىن قايتادان پايدالانۋ ناتيجەسىندە سالىنعالى وتىرعان جاڭا گاز قۇبىرىنىڭ وزىندىك قۇنى تومەندەيدى جانە كوگىلدىر وتىن تاسىمالىنىڭ ءتاريفى دە ايتارلىقتاي ارزاندايدى. الدىن الا جۇرگىزىلگەن ەسەپ بويىنشا ۇنەمدەلەتىن قارجى 500 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى ەكەن.
ءسويتىپ، «قازترانسگاز» اق Independent Power Corporation PLC كومپانياسىنان تارتىلاتىن ينۆەستيسيالىق قاراجاتتىڭ ەسەبىنەن «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيس­ترالدى گاز قۇبىرىنان استاناعا دەيىن «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن سالادى جانە گازتۋربينالىق ەلەكتر ستانسالارى ءۇشىن گاز تاسىمالداۋ مەن جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. جوبالانعان ينۆەستيسيالاردىڭ سوماسى – 3 ميلليارد 100 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. بۇل رەتتە، جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندەگى بارلىق قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن تەك قازاقستاندىق كومپانيالار ورىندايتىن بولادى. «قازترانسگاز» بەن Independent Power Corporation PLC. اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم قازاقستان مەن ۇلىبريتانيا اراسىنداعى تىعىز كوممەرسيالىق بايلانىستاردى دامىتۋ جانە ەكىجاقتى ينۆەستيسيالار مەن يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن نەگىز بولادى.
باسپا ءسوز ءماسليحاتىنىڭ قورى­تىن­دىسىندا «قازترانسگاز» اق باسشىلارى جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان سان قىرلى سۇراقتارعا جاۋ­اپ بەردى. مىسالى، «قازترانسگاز» اق باس ديرەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى، «قازترانسگاز ايماق» اق باسقارما ءتوراعاسى، «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى يبۋللا سەردييەۆ استاناعا كوگىلدىر وتىن جەتكىزەتىن ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان ساتتەن-اق جەزقازعان، ساتبايەۆ، شاحتينسك، قاراعاندى، تەمىرتاۋ جانە استانا قالالارىندا قالاىشىلىك گاز تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىن باستاپ كەتۋ مۇمكىندىگى بار ەكەنىن مالىمدەدى. «وعان تاجىريبەمىز دە، بىلىكتىلىگىمىز دە جەتەدى»، – دەيدى يبۋللا جۇماعۇل ۇلى.
ايتا كەتەرلىگى، «قازترانسگاز» – اق ەلىمىزدىڭ جانە دۇنيەجۇزىنىڭ گاز نارىعىندا مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گازبەن جابدىقتاۋ سالاسىنداعى ءىرى كومپانيا.
كومپانيا ەلىمىزدەگى 7 ملن.-نان استام تۇتىنۋشىنى، 20 مىڭنان استام وتاندىق ءوندىرىس ورىندارى مەن كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كاسىپورىنداردى گازبەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بيىلعى جىلى كومپانيا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ 5 بىردەي اۋدان ورتالىعىنا – جاڭاقورعان، شيەلى جانە ايتەكە بي كەنتتەرى مەن ارال قالاسىنا گاز بەرىپ حالىقتى ءبىر ءسۇيسىنتتى. ناعىز حالىقتىق كومپانيا ەكەنىن وسىنداي يگى ىستەرىمەن دالەلدەپ كەلەدى.

دەرەككوز: ەگەمەنە قازاقستان