بۇگىندە ەلىمىزدە «نۇرلى جول» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ون ءىرى اۆتوموبيل جولى قۇرىلىسى جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىڭ ەكەۋى ورال ءوڭىرى اۋماعىنا تيەسىلى. بۇل ورال – تاسقالا – رەسەي فەدەراسياسى جانە چاپاي – جالپاقتال – قازتالوۆ – رەسەي فەدەراسياسى رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولى قۇرىلىستارى. اتالعان جوبالاردىڭ باستى ەرەكشەلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ساقتاۋعا ۇمتىلۋ بولىپ تابىلادى.
بۇگىندە قالاارالىق جانە حا­لىقارالىق جول دالىزدەرىندەگى اپات­تار نەگىزىنەن قاراما-قارسى كەلە جاتقان كولىكتەردىڭ بىر-بىرىنە سوقتىعىسۋى سالدارىنان ورىن الۋدا. ويتكەنى، ەنى تار جولدار ولاردىڭ وزىپ كەتۋ كەزىندەگى وڭتايلىلىعىن شەكتەيدى. ال جوعارىدا اتالعان جول قۇرىلىستارى اياقتالعاننان كەيىن مۇنداي اپاتتاردىڭ بولۋ مۇمكىندىگى مۇلدەم ازايادى دەپ كۇتىلۋدە. قايتا جاڭعىرتۋ جۇ­مىستارى كەزىندە جولاقتىڭ جەتى مەتردەن توعىز مەترگە دەيىن، ال جول توسەنىشىنىڭ ون ەكى مەتردەن ون بەس مەترگە دەيىن ۇزارۋى نازاردا ۇستالۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى. تەك وسىنداي جاعدايدا عانا جولدا ءۇشىنشى ساناتتان ەكىنشى ساناتقا اۋىسا الادى. سونىمەن بىرگە جول­داردىڭ اۋىر سالماقتاعى كولىكتەرگە توزىمدىلىگى 6 توننادان 13 تونناعا دەيىن جەتەدى.
وسى ارادا وبلىستا جۇرگىزىلىپ جاتقان قايتا جاڭعىرتۋ جۇ­مىس­تارىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل رەسەيمەن شەكاراداعى بەكەتتەردىڭ وتكىزگىش قابىلەتتەرىنىڭ ارتا ءتۇسۋى بولىپ وتىر. وسى ءۇردىستى ودان ءارى جالعاستىرۋ باعىتىندا الداعى جىلداردان باستاپ اتالعان بەكەتتەردە ون جولاق بولۋى بەلگىلەنگەن. حالىقارالىق نورماتيۆتەر مەن ستاندارتتارعا سايكەستىك دەگەنىمىز دە ءدال وسى بولىپ شىعادى. ەكىن­شىدەن، اۆتوجولداردىڭ قايتا جاڭعىرتىلۋى ەل ىشىندەگى اۆتو­كولىكتەردىڭ اعىنىن كوبەيتەدى. سو­نىمەن بىرگە، قازاقستاندىق ­تاۋار وندىرۋشەرىنىڭ ەكسپورتتىق الە­ۋەتىن كەڭەيتەدى. ەڭ باستىسى، جول بويىندا الەۋمەتتىك ينف­را­قۇرىلىمدار پايدا بولىپ، بۇل ارادا حالىقتى جۇمىسپەن قام­تۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى اشىلادى.
ماتەريالىمىزدىڭ تاقىرى­بىنا شىعارىپ وتىرعانىمىزداي، بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى وزەگى – جول قۇرىلىسى ساپاسى. توسەمدەر تەحنولوگياسى مەن گەومەتريا­لىق پارامەترلەردە بەلگىلەنگەن نور­­­­­­ما­تيۆتەرگە سايكەستىگى. بۇل باعىتتا ينۆەستيسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى «باتىسجولزەرتحاناسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مە­كەمەسى ءتيىستى باقىلاۋ جۇمىس­تا­­رىن اتقارىپ كەلەدى. ادەتتە، جول قۇرىلىسى ءۇشىن ەڭ الدىمەن جول قۇرىلىسى ماتەريالدارى ازىرلەنەدى. ويتكەنى، ماتەريال ساپاسىز بولسا، قالعانىنان نە ءۇمىت، نە قايىر؟ ەڭ سوڭىندا بۇل قۇرىلىس ءازىر نىسان قاتارىنا ەنگىزىلەدى. اتالعان مەملەكەتتىك مەكەمە ماماندارى وسى ۇدەرىستەردىڭ ءبا­ءرى­نە قاداعالاۋ جۇرگىزەدى.
– ارينە، اتالعان نىسانداردىڭ ساپالى جۇرگىزىلۋىن باقىلاۋ بارىسىندا تەحنولوگيالىق جانە وندىرىستىك اقاۋلار كەزدەسپەي تۇرمايدى. سونداي-اق، جۇمىس جوبالارى مەن نورماتيۆتىك قۇ­­جات­تاردا دا كوپتەگەن اۋىت­قۋشىلىقتار كەزدەسىپ تۇرادى. ءتىپتى، بۇلاي بولۋىنىڭ ءوزى ءون­ءدى­ءرىستىڭ جازىلماعان زاڭى دەپ تە تۇسىنۋگە بولادى. سوعان سايكەس ءبىز باقىلاۋ جانە سۇرىپتاۋ اكتىلەرىن جاسايمىز. زەرتحانالىق ساراپتامالار مەن سىناقتار جۇرگىزەمىز. ونىڭ ناتيجەلەرىنە سايكەس ءازىر­لەنگەن ۇسىنىستاردى تاپسىرىس بەرۋشى مەن ينجەنەرلىك قىزمەتكە جىبەرەمىز. وسى تالاپتارعا بايلانىستى مەردىگەرلەر كورسەتىلگەن اقاۋلاردى كىدىرتپەي جويۋعا تىرىسادى، – دەدى گازەت تىلشىسىنە «باتىسجولزەرتحاناسى» ءرمم-نىڭ باسشىسى جاسقايرات عابباسوۆ.
ءبىز جوعارىدا جول قۇرىلىسى ما­تەريالى بولاشاق جول قۇ­رىلىسىنىڭ باستى ساپالىق ءول­شەمىن انىقتاي الاتىن وندىرىستىك باعا جەتپەس قۇندىلىق ەكەنىن ايتقان ەدىك. وسى ورايدا «باتىس­جولزەرتحاناسى» رمم جەرگىلىكتى شيكىزات قورلارى رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋدىڭ عىلىمي تۇجىرىمداماسىن جاساعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. بۇل وندىرىستىك جا­ڭالىق قۇرىلىس ماتەريالدارى سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالارعا ارقا سۇيەيدى. ءارى بۇل تەحنولوگيا قۇرعاق عىلىمي تۇجىرىمداما تۇرىندە قالىپ قويماي، ءوندىرىس پەن جول قۇرىلىسىنا ەنگىزىلەتىنىمەن قۇندى دەپ بىلەمىز.
بۇل كاربوناتتى شلامنان الىنعان مينەرالدى جانە كوم­پوزيتتىك ماتەريال بولىپ وتىر. وسىلايشا ورالداعى مەملەكەتتىك مەكەمە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى اۆتوموبيل جولدارى قۇرىلىسى مەن ونى جوندەۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى جەرگىلىكتى ماتەريالدى وندىرىسكە ازىرلەي الدى. بۇگىنگى كۇنى كاربوناتتىق بۇرعىلاۋ شلامىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس ەكەن­دىگى انىقتالىپ، ونى اسفالت-بەتون قوسپاسى قۇرامىنا قوسۋ ءىسى قاراستىرىلعان. وسىلايشا، ونىڭ قاجەتتى قۇرامى ازىرلەنگەن. اتالمىش اسفالت-بەتون قوسپاسى ۇلگىلەرىنە زەرتحانالىق سىناقتار جۇرگىزىلىپ، وڭ ناتيجەلەر كور­سەتكەن.
بۇدان ءۇش جىل بۇرىن وبلىس اۋماعىنداعى دوستىق اۋىلىنا كىرەبەرىس اۆتوموبيل جولى ۋچاس­كەسىنە 146 مەتر ەكسپەريمەنتتىك اس­فالت-بەتون جامىلعىسى توسەلدى. ونىڭ بيىكتىگى بەس سانتيمەتر، ەنى التى مەتردى قۇرايدى. كەيىنگى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر مەن تەكسەرۋلەر ەكسپەريمەنتتىك جا­بىننىڭ تەلىمىندە شۇڭقىرلار مەن قابىرشاقتانۋ سەكىلدى اقاۋلار ورىن الماعانىن كورسەتەدى. تەك ازىن-اۋلاق كولدەنەڭ جارىقتار عانا بايقالعان. مۇنىڭ ءوزىن ءوڭىر­دەگى بارلىق اۆتوموبيل جولدارىنا ءتان كورىنىس پەن اقاۋ ەكەنىن ەسكەرسەك، اتالعان ماتەريالدى اۆتوموبيل جولى قۇرىلىسىنا جاپپاي ەنگىزۋگە بولاتىندىعى تالاس تۋعىزبايدى.
سونىمەن، بيىلعى جىلى اق­ساي – پريۋرالە اۆتوموبيل جولىنىڭ 4-5 شاقىرىمىندا دا تەرموحيميالىق وڭدەۋدەن كەيىنگى كاربوناتتى بۇرعىلاۋ شلامى قولدانىلعان. باقىلاۋلار بارىسى ماتەريالدىڭ نىعىزدالۋ قاسيەتى جاقسارا تۇسكەنىن اي­عاق­تايدى. ءارى شيكىزاتقا پاي­دالانىلعان قيىر­شىق تاستىڭ شىعىنى دا ەداۋىر ازايعان. مىنە، «باتىس­جولزەرتحاناسى» ءرمم-نىڭ جول جابىنىنىڭ ءتيىمدى قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋداعى قول جەتكەن تابىستارى وسىنداي. بۇل ەلىمىزدەگى جول قۇرىلىسى جوبالارىنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق.

دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان