Shetelde jumys isteıtin qazaqstandyq ǵalymdardyń biri Azamat Sársembaev AQSH-tyń San-Fransısko qalasynda turady.

Oqýshy kezinde matematıka páninen halyqaralyq olımpıadada júlde alyp, sonyń arqasynda Ulybrıtanıadaǵy London ekonomıkalyq mektebine túsken, keıin AQSH-taǵy Mıchıgan ýnıversıtetinde oqyǵan Azamat Sársembaev oqýyn bitirgen soń Qazaqstanǵa oralǵan. Biraq kóp turaqtaı almaǵan. «Shetelde alǵan bilimimdi Qazaqstanda ǵylymı turǵyda paıdalana almadym. Qazaqstanda ǵylymı bilimimdi qyzmetpen ushtastyrýǵa múmkindik bolmady. 2004 jyly AQSH-qa jumysqa kettim» deıdi ol. Shetelde jumys isteıtin qazaq ǵalymdary bilimderin Qazaqstan oqýshylary men

 stýdentterine de úıretkisi keletinin aıtqan Azamat Sársembaev «ol úshin ǵalymdar men jas mamandardyń jańa tehnologıany meńgerip, ǵylymı jańalyqtar ashýyna septesetin ortalyq ashý kerek» dep biledi.

Qazaqstanda zertteý júrgizetin jaǵdaı baryna kúmándanyp, shetelde ǵylymmen aınalysyp júrgenin aıtqan jastardyń endi biri – Ásem Saparhanova. «Ońtústik Koreıa úkimetiniń grantyn jeńip alyp, osy elde magıstratýra men doktorantýrany oqydym. Oqý bitirgen soń jaqsy jalaqysy bar jumys usyndy. Qazir jeke ǵylymı zertteýimdi júrgizip jatyrmyn. Eger Qazaqstanda bolǵanda qazirgi ǵylymı zertteýimdi júrgize almas edim. Sebebi onda meniń zertteýime kerekti laboratorıa joq» deıdi ol. Úsh jyldan beri Seýl qalasyndaǵy genetıkalyq ınstıtýtta jumys isteıtin Ásem Saparhanova Qazaqstannan shaqyrtý kelse de elge qaıtpaǵanyn aıtady. «TOQYRAÝDAN QORQADY» Tehnıka ǵylymdarynyń doktory Asan Hamıtovtyń pikirinshe, shetelde júrgen qazaq ǵalymdarynyń Qazaqstanǵa qaıtqysy kelmeýiniń materıaldyq ıgilikten góri mańyzdy sebebi bar. «Kóbi elge qaıtqysy keledi. Olarǵa shetelde tapqan qarjysyn Qazaqstan da bere alady. Biraq olardyń kóbi «Qazaqstanda shyǵarmashylyq-ǵylymı turǵydan toqyrap qalamyz» dep qaýiptenedi. Olar Qazaqstandaǵy ǵylym deńgeıiniń

Batystan tómen ekenin biledi. Eshqaısysy memlekettik granttar men tapsyrysqa qarap otyrǵysy kelmeıdi. Qazir Qýat Esenov, Nurjas Mákishev jáne Alma Qunanbaeva syndy myqty qazaqstandyq ǵalymdar basqa elderde júr» deıdi Asan Hamıtov.

Qýat Esenov oqýshy kezinde eki ret matematıka páninen dúnıejúzilik olımpıadada altyn medal alǵan. 2004 jyly AQSH-taǵy Massachýsets tehnologıalyq ýnıversıtetine qabyldanyp, oqýyn PhD akademıalyq dárejesimen támamdaǵan. Esenov qazir sol ýnıversıtette ǵylymı qyzmet atqarady. Nurjas Mákishev te – 2004 jyly Massachýsets tehnologıalyq ýnıversıtetiniń grantyn jeńip alǵan jastardyń biri. 2008 jyly ýnıversıtetti ekonomıka mamandyǵy boıynsha úzdik támamdaǵan ol qazir Kalıfornıadaǵy Oracle kompanıasynda ınjener jáne menedjer qyzmetin atqarady. Al tarıhshy Alma Qunanbaeva – AQSH-taǵy Stenford ýnıversıtetinde profesor. Ol stýdentterge eýrazıalyq kóshpendiler tarıhy jaıly, Ortalyq Azıa mádenıeti týraly dáris oqıdy. Esenov, Mákishev, Qunanbaeva úsheýi de 2009 jyly sol kezdegi ǵylym jáne bilim mınıstri Baqytjan Jumaǵulov Qazaqstanǵa qaıtarýǵa shaqyrǵan 125 ǵalymnyń tiziminde bar. Mınıstr «ol ǵalymdar otandaryna qaıtyp kelse, Qazaqstan jumyspen, jaqsy jalaqymen, baspanamen qamtamasyz etetinin» aıtqan. «28 ǴALYM QAITTY» Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty ǵylym komıtetiniń Azattyqqa bergen resmı jaýabyna qaraǵanda, qazir qazaqstandyq 232 ǵalym shetelde jumys isteıdi. Olardyń 61-i – Reseıde, 59-y – AQSH-ta, 10-y – Izraılde, 10-y – Kanadada, toǵyzy – Ulybrıtanıada, segizi – Qytaıda, jeteýi – Japonıada, jeteýi – Belarýste, altaýy – Avstralıada, beseýi – Fransıada, beseýi – Chehıada, tórteýi – Shveısarıada, úsheýi – Ońtústik Koreıada. Ázerbaıjan, Vengrıa, Lıtva, Shvesıa, Avstralıa, Germanıa, Italıada da qazaqstandyq ǵalymdar bar.

Azattyq burynǵy mınıstr osy bastamany kótergen bes jyldan beri qansha ǵalymnyń Qazaqstanǵa oralǵanyn da suraǵan edi, biraq bilim jáne ǵylym mınıstrligi naqty aqparat bere almady. Mınıstrlik «2013-2014 jyldary «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha oqý bitirgen 28 ǵylym doktory Qazaqstanǵa kelip, jumys istep jatqanyn» ǵana málim etti.

Rýslan  Medelbek

Azattyq radıosy