Qazaqta saýap degen rıasyz kóńilmen qaıyr qylý, múral men ónerge bar yqylaspen qulshyna adamdyǵyn áıgileý; qanaǵat degen ómir men tabıǵatty ádildikpen moıyndaý, qyrsyq sezimdi dáıim qurban etýge hosh bolý, baıashat turmysty asyraıtyn birlik júıege toqtaý, boıyndaǵy qabiletimen buıyrǵan nesibege shúkirlik etý. Qazaq sondyqtan da aqtirlik qoǵamyn qalyptastyra alǵan. Jany saýappen ajarlanǵan, ómiri qanaǵatpen qundy bolǵan, jetpis óner jigitine azdyq qylǵan uly ult. Ulylyǵynan álemdi tánti, Allany razy etken.
Qazaq elinde soǵys apaty uzaqqa tursa da, tajal oǵy bárine túgel tıse de, áıteýir, ulylyǵynan bireýi aman qalǵan. Keıinirek sol aman bireýi aıyrylǵan jeriniń yrysty aýmaqtaryn on jaýynan qaıta tartyp alǵan. Qalǵan jerin Alla (beıbitshilik) úshin qýzamaı aqirettikke qaldyrǵan. Tipti, aqtirlik múddesin oılap, jatqa tegin salyq tóleýge peıil bildirgen. Ózin ózgege kúzettirip, jalǵasty saýap, qanaǵat, ortaq dastarhan dástúrimen jasaı bergen. Óz ishinen áýelgideı jetim, jesir jáne qaıyrshy shyǵarmaı baıaǵy shadyman ómirin jalǵap ketken.
Uly qazaq aqtirligin urandaýshy Muhammedke yrızalyq bildirip, namaz tártibin erikti qabyldaǵan. Lenın armany odan da jaqyn edi, qyzyǵy, múdde tirlik qoǵamy halqyn obal-kisilikten jurdaı etkendigi sebepti mensinbegen, attan túspeı qabyldaýdan bas tartqan.
Iá, sol tusta aq-sarylar jan-tánin qursaǵyna aıyrbastaıtyn, qaıyr tileý men saýda aldaýdy maqtan kóretin, jer búldirý men aspan bylǵaýdy óner qylatyn, álsizderdiń ter-qanymen ákimıat baǵatyn, ezý men ezilýdi borysh sanaıtyn ımansyz halyq bolǵan. Biraq quraly, ásirese, úgiti kamal Lenın ákimıaty báribir qazaqty qaratyp aldy. Tarazyly taıqazannan tamaqtandyrdy. Al bul ortaq tirlik qoǵamy qazaq qoǵamynyń álemge órkenıettengenin birden baıqatty da, ápsátte qarsy alýǵa ıe boldy. Máńgi jasasyn! - dep turyp qýandy qazaq. Alaıda til-salty bólek, dini qarsy syrly bótender tizgin ustap, qazaqtyń berekesin birte-birte qashyryp qoıdy. Aldymen beıtanys ári azap is-áreketke uıymdastyrý arqyly tıtyqtatty. Onan nadanǵa mı, kedeıge jan bolǵandy aqymaq qyldy. Keıin ulttyq rýhanıatty sýǵarmaı qýratty... Barlyq dúnıeni taryltatyn kúsh-ákkilik. Yrysty jeri keń, tirligi jaıly qazaqqa oqýdyń, aqyrzaman tileýdiń qajeti bolmaǵan. Ánsheıin kózi dáý kókireksizderge jaýyn qorqytyp, qatyrjan saırandap ótken. Tabıǵatpen etene bolyp, nárli-adal kókqamyrmen shalqyp ketken. Shýaǵy mol kúngeı ispetti ómiri, shýaǵy az teriskeı ispetti Eýropa ómirine qarama-qarsy jasaǵan. Endi sasyq qýyp, áke-sheshesin de kerek qylmaıtyndarǵa obıyp kórindi. Óıtkeni, álemdik órkenıet baılyqty sýaltatyn, halyqty qınaıtyn temirdi qajet etti. Qoǵam din jáne ult baǵdaryn buzatyn túzilis jasaýǵa májbúr boldy. Sonymen, oqýdy qudaı tutqandar jaryq, saýap qanaǵatshyldar sharyq tanyldy. Ashyq aıtsaq, uqyq bedelden balasha qaǵylǵan qazaq, óz týǵan jerinde ózge ákimıat úshin ógeı eńbekkúsh jasaldy.
Sondada qazaq rýhyn 70 jyl muqalta almady. Qaıta, janshımyn dep nyqtap qoıdy. Neshe myń jyl ar-namyspen jigerin, mural-ádildikpen birligin, óner bilimmen tirligin shyńdap tastaǵannan bolar, qazaqqa Alla jar boldy da, 70 jylǵa óz ákkiliginen ólim tıdi. Al búgingi qazaq – saýap qanaǵatyn zamandaǵan, kursynyp júrgen qanyn amandaǵan, júzneshe taıjurtqa ókil aǵa-pana bolǵan dúnıedegi eń ajarly ult boldy. Aqtirlik rýhy – kók týy kókte jelbirep, álemdik gúlstan memleket bolýǵa bar ımanmen nıettendi!
Ádil Sanatbek
