مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندەگى اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جانە پايدالانۋعا بەرىلمەگەن جەرلەر كەلەسىدەي رەتپەن بەرىلەدى.

1) جەر ۋچاسكەسىنىڭ كاداسترلىق (باعالاۋ) قۇنىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن اۋكسيوندىق ساۋدا فورماسى ارقىلى.

2) جەر ۋچاسكەسىنىڭ كاداسترلىق (باعالاۋ) قۇنىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن ەكى اۋكسيوننىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ونى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىگى جوق بولعان جاعدايدا  جەر ۋچاسكەنىڭ باعاسىن كاداسترلىق قۇنىنىڭ بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى شەگىنە دەيىن تومەندەتۋدى كوزدەيتىن اۋكسيوندىق ساۋدا فورماسى ارقىلى.

بۇل رەتتە، جەر ۋچاسكەسىن كاداسترلىق قۇنىنىڭ 50 % تومەن ەمەس باعا بويىنشا ساتۋعا رۇقسات ەتىلمەيدى.

سونداي-اق، جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس جالعا بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىن ساتىپ الۋعا جەڭiلدiك شارتتارىن بەرۋ قاراستىرىلادى. بۇل نورما قازىرگى جالعا الۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرەدى جانە ولارعا بۇدان بۇرىن بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر ۋچاسكەلەرىن جالداۋ مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن 10 جىلعا دەيىن ءبولىپ تولەۋ ارقىلى، ولاردىڭ كاداسترلىق قۇنىنىڭ 50 % مولشەرىندە ايقىندالاتىن جەڭiلدiك باعامەن جەكە مەنشىككە ساتىپ الۋعا قۇقىق بەرەدى.

بۇدان باسقا، جەر ۇلەستەرىن شارۋاشىلىق سەرiكتەستiكتەردiڭ جارعىلىق كاپيتالىنا سالىم رەتiندە نەمەسە ءوندiرiستiك كووپەراتيۆتەرگە جارنا رەتiندە بەرگەن جەر ۇلەستەرى يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعايتىن نورما كوزدەلگەن.

جەردى پايدالانۋشىلارعا جالعا الۋ قۇقىعىمەن قۇقىقتىق مامىلەلەر جاساسۋعا، اتاپ ايتقاندا، بانككە كەپىلگە بەرۋگە، جالداۋ مەرزىمى ىشىندە يەلىكتەن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جالعا الىنعان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى پايدالانۋ بويىنشا شەكتەۋلەر الىنادى.

اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندار ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ جانە شىعاسىلاردى قىسقارتۋ ارقىلى قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە بايلانىستى وبەكتىلەردى سالۋ كەزىندە جانە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ نىسانىن اۋىستىرعان كەزدە جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتۋ ءراسىمى الىپ تاستالادى. 

سونداي-اق، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جەرلەردى پايدالانۋدى باقىلاۋ جانە قورعاۋ ورگاندارىمەن اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمسىز پايدالانۋدى مەملەكەتتىك باقىلاۋ بويىنشا فۋنكسيالاردى ىسكە اسىرۋدا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ سۋبەكتىلەرىنىڭ جەر ۋچاسكەلەرىن جەر زاڭناماسىن ساقتالۋىنا تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلدى.

جاو اقپاراتى بويىنشا، جۇرگىزىلەن جۇمىس ناتيجەسىندە 2015 جىلى جانە 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمسىز پايدالانۋدىڭ 263،9 مىڭ گا انىقتالدى. وسىعان وراي:

- 2015 جىلى 187 مەنشىك يەسى جانە جەردى پايلانۋشىعا جەر زاڭناماسىن بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى ۇيعارىمدار بەرىلدى، ونىڭ ىشىندە 171 سۋبەكت 169،5 ملن. تەڭگە سوماسىمەن ايىپپۇل تۇرىندەگى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى؛

- 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا 7 مەنشىك يەسى جانە جەردى پايلانۋشىعا جەر زاڭناماسىن بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى ۇيعارىمدار بەرىلدى، ونىڭ ىشىندە 5 سۋبەكت 106،0 مىڭ. تەڭگە سوماسىمەن ايىپپۇل تۇرىندەگى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى؛

ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن 2015 جىلعى 27 ناۋرىزداعى № 268 بۇيرىعىمەن اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ەرەجەلەرى بەكىتىلدى.

ەرەجەلەرمەن اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمسىز پايدالانۋ بويىنشا شارالار كەشەنى بەلگىلەنگەن، توپىراقتىڭ قۇنارلىعىن ەداۋىر تومەندەۋىنە جول بەرمەۋ بويىنشا تالاپتار، سونداي-اق، اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى ءتيىمسىز پايدالانۋدىڭ بەلگىلەرى قويىلدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ۇسىنعان انىقتامالىق ماتەريالدار:

ق ر جالپى تەرريتوريالارى – 272،5 ملن. گا، ولاردىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەر – 100،8 ملن. گا، جەر قورى (ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى) – 100،1 ملن. گا (ەگiستiكتەر، تىڭايعان جەر – 2،4 ملن. گا، شابىندىقتار مەن جايىلىمدار – 80،7 ملن. گا)، قالعان 60،2 ملن. گا – ەلدى مەكەندى، ونەركاسىپ جانە كولىك، ەرەكشە قورعالاتىن، ورمان جانە سۋ قورىنىڭ جەرلەرى.

شارۋا قوجالىعىنىڭ سانى – 216،6 مىڭ 58،4 ملن. گا كولەمىندە،  زاڭدى اۋىل شارۋاشىلىق تۇلعالار -12،4 مىڭ 42،4 ملن. گا كولەمىندە. ولاردىڭ جەكە مەنشىگىندەگىلەرى 1،3 ملن. گا (1،3%)، 49 جىلعا دەيىن جالداۋدا – 99،5 ملن. گا (98،7%).

2016 جىلعى 1 ماۋسىمىنان باستاپ جاو 1،7 ملن.گا.، ولاردىڭ ىشىندە بۇگىنگى تاڭدا دايىن 645،4 مىڭ گا (1271 قاتىسۋشى) جەر اۋكسيون ارقىلى ساتۋعا قويىلادى.

2012-2014 جىلدارى وتكىزىلگەن اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى تۇگەندەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 7،4 ملن. گا پايدالانىلماعان جەر انىقتالدى.

2016 جىلعى 1 ءساۋىر جاعدايىندا اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرىن پايلانىلۋىنىڭ تەكسەرىستەرى جانە مونيتورينگىسىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك قورعا 3،1 ملن. گا پايلانىلماعان، ولاردىڭ ىشىندە 1،8 ملن.گا اينالىمعا ەنگەن جەرلەر تاپسىرىلدى.