قۇلاگەر شەشەڭ – سۇڭقار، اكەڭ - تۇلپار

سوعىپ ەڭ دونەنىڭدە سەگىز ارقار.

سالبىراپ ساپتى اياقتاي تومەنگى ەرنىڭ،

بوتا تىرەسەك، قىز ساعاق، ساندال كەرىم.

قۇلپىرعان كۇلتە جىبەك قۇيرىعىڭ-اي

ور بولىپ قالۋشى ەدى شاپقان جەرىڭ، - دەگەن سۋرەتتەۋدەگى قۇلاگەردىڭ شىن جۇيرىككە ءتان ءمۇسىنىن، بايگەگە شاپقانداعى قيمىلىن مىنا استانادان التى شاقىرىم جەردەگى «استانا-كوكشەتاۋ» تاس جولىنىڭ بويىندا قۇلاگەرگە قويىلعان ەسكەرتكىشىنە قاراپ تولىق كوزگە ەلەستەتەمىز. پا، شىركىن! اقىن ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ قاپىدا قازاعا ۇشىراعان قازاناتتى قازاقتىڭ قۇلاگەرى دەگەنى قانداي كەرەمەت. بۇل ەسكەرتكىش اقىننىڭ ورەسى بيىك، ءورىسى كەڭ شىعارماسىنىڭ قۇلاق كۇيى ىسپەتتەس، ءومىر شىندىعىنىڭ شىمىلدىعىن سىپىرا، سەرپە اشىپ، سىرتقا سىر شاشىپ، ءدۇبىر سالىپ تۇر.

قازاقتىڭ قازاناتى  - قۇلاگەر بولسا، بۇگىن مىنە سول اتاقتى «قۇلاگەر» پوەماسى نەمىس تىلىنە قازاقشا ءتۇپنۇسقاسىنان تىكەلەي اۋدارىلىپ، قازاقستان-گوتە ينستيتۋتىنىڭ قولداۋىمەن «Büchergilde» (گەرمانيا) باسپاسىندا باسىلىپ شىقتى. وسى ورايدا پوەمانىڭ نەمىس تىلىندەگى نۇسقاسىنىڭ اۆتورى، نەمىس جازۋشىسى گەرت حايدەنرايح وسى قۇلاگەر ەسكەرتكىشىن تۇرعىزعان جازۋشى، ق ر گۋمانيتارلىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، ق ر مادەنيەت قايراتكەرى، ق ر جازۋشىلار وداعى، ق ر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى، شىعىس قازاقستان وبلىسى ۇلان اۋدانى جانە اقمولا وبلىسى سەلينوگراد اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى، ق ر ەڭبەك سىنىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى، ۇلتتىق ات سپورتى نەگىزىن قالاۋشى، ۇلى دالا قىراندارى قوزعالىسىنىڭ تەڭ ءتوراعاسى، بىرنەشە كىتاپتىڭ اۆتورى، 7 رەسپۋبليكالىق جۋرنالداردىڭ رەداكتورى  سادىبەك تۇگەلمەن ۇلى دالانىڭ سيمۆولىنا ارنالعان ەسكەرتكىش باسىندا جۇزدەستى. قۇلاگەرگە ارناعان ەكى تۇلعانىڭ بۇل ەڭبەكتەرى ءدۇيىم قازاق حالقى ءۇشىن ۇلكەن ابىروي. نەمىس تىلىندەگى اۋدارىلعان بۇل پوەمانىڭ العاشقى ءتۇپنۇسقاسىن نەمىس جازۋشىسى گەرت حايدەنرايح قاسيەتتى قۇلاگەر ەسكەرتكىشىنىڭ باسىندا سادىبەك تۇگەل اعامىزعا تابىس ەتتى. بۇل تاريحي ءسات.

اۋدارما ماسەلەلەرىنە دەگەن اسقان قىزىعۋشىلىق – نەمىس مادەنيەتىنە ءتان ەرەكشەلىك. ءيا، اقان سەرىنىڭ سەزىم دۇنيەسىندەگى كۇيىنىشىن، پسيحولوگيالىق تەبىرەنىسىن دالمە ءدال نەمىس تىلىندە سۋرەتتەۋدە اسقان شەبەرلىك. حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن، تاريحى مەن ءسالت-داستۇرىن نەمىس ءتىلدى وقىرماندارعا كەڭىنەن تانىستىرارلىق اتالمىش «قۇلاگەر» پوەماسىنىڭ نەمىس تىلىندەگى نۇسقاسى قازاق وقىرماندارىنا جول تارتتى. بۇل ءسات قۋانىشتى حابار. ەندى قۇلاگەر نەمىس تىلىندە اۋدارىلىپ جاتقانى جاڭا باستاما، ادەبيەت قورىمىزداعى باي مۇرا. بەلگىلى جازۋشى سادىبەك تۇگەل اعامىز ءوز كەزەگىندە نەمىس جازۋشىسى گەرت حايدەنرايحكە حالقىمىزدىڭ قاناتى، قورعانى، ايبىنى بولعان قازاناتتارعا ارنالعان «قازانات» كىتابىن تارتۋ ەتتى.

جالپى گەرت حايدەنرايح تۋرالى قىسقاشا توقتالساق،  بەلگىلى نەمىس جازۋشىسى، جۋرناليست، اۋدارماشى، اقىن ءارى سەناريست. ول 1944 جىلى گەرمانيانىڭ ەبەرسۆالد جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن. دارمشتادت پەن ميۋنحەن قالالارىندا ءبىلىم العان. «Theater in der Kreide» اتتى ميۋنحەن تەاترىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى. گەرمانيالىق P.E.N.-كلۋبىنىڭ بەلسەندى تۇلعاسى، 1991-1995 جىلدارى سول كلۋبتى باسقارىپ، 2004 جىلدان بەرى باۆاريالىق ونەر اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى، 2011 جىلدان بەرى سول اكادەميانىڭ ادەبيەت ءبولىمىن باسقارىپ كەلەدى.

بۇگىن مىنە ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا پوەمانىڭ نەمىس تىلىندەگى اۋدارماسىنىڭ تۇساۋكەسەرى ۇيىمداستىرىلۋدا.

ديدار نۇرجىگىت،

«تۇگەل-اقپارات»