الەۋمەتتىك جەلىنى قولدانۋشىلار اراسىندا زاڭعا ەنگىزىلگەن جاڭا وزگەرتۋلەر تاقىرىبى بەلسەندى تۇردە تالقىلانۋدا، سەبەبى ەندى كەز كەلگەن قازاقستاندىقتار ورنالاسقان جەرىندە تىركەۋدەن ءوتۋى مىندەتتەلدى. وسىعان بايلانىستى ەگەر تۇرعىلىقتى جەرىڭىزدە ۋاقىتىلى تىركەۋىڭىز بولماعان جاعدايدا، وندا سىزگە بەلگىلى اقشالاي مولشەردە ايىپپۇل سالىنادى.

وسىعان بايلانىستى «قامشى» پورتالى  Halyk Bank الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا جاريالاعان تىركەۋ تۋراسىنداعى ماڭىزدى سۇراق-جاۋاپتاردى وقىرمان نازارىنا ۇسىنادى.

نەلىكتەن قازاقستاندا ازاماتتاردىڭ مىندەتتى تىركەلۋى قايتا تالقىلانۋدا؟ ونىڭ زاڭعا ەنگىزىلۋى توقتاتىلدى ەمەس پە؟
يا، توقتاتىلدى جانە دە قايتا باستالدى. ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەسۋ ماقساتىندا قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرىندە كەلگەن ۋاقىتىنان باستاپ 10 كۇن ىشىندە تىركەۋدەن ءوتۋى مىندەتتەلۋىنە بايلانىستى زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرتۋلەر ەڭ تالقىعا سالىنعان ماسەلەنىڭ ءبىرى بولدى. قازان ايىنىڭ ورتاسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قۇقىق قورعاۋشىلار تاراپىنان كورسەتىلگەن سىننان كەيىن بۇل وزگەرتۋلەردى ەنگىزۋدەن شىن مانىندە باس تارتقان بولاتىن. دەسەك تە، بۇل جاڭاشالاندىرۋ ماسەلەسى وزگەرىسكە ءتۇسىپ (ءبىراق ءدال سول كۇيىندە جانجال تۋدىرۋدا) پارلامەت زاڭدى قابىلداپ جانە 22 جەلتوقسان كۇنى پرەزيدەنت قول قويدى. ماجىلىسمەندەر بۇل زاڭنىڭ الەم بويىنشا كەڭ تاراعانىن اتاپ ءوتىپ جانە سول تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ سەنىم ءبىلدىرىپ، بۇل تالاپتار قاجەت دەپ تۇسىندىرۋدە.

نە وزگەرەدى؟
ەندى زاڭ كەز كەلگەن قازاقستاندىقتان جاڭا تۇرعىلىقتى جەرىن اۋىستىرعان جاعدايدا مىندەتتى تىركەۋدى تالاپ ەتەدى. ماسەلەن ءسىز باسقا ەلدى مەكەنگە قونىس اۋدارساڭىز نەمەسە ول جاقتا ءبىر ايدان استام ۋاقىت بولۋدى جوسپارلاساڭىز؛ ءوز قالاڭىزدا تۇرساڭىز، ءبىراق تىركەۋ تۇرعىلىقتى جەرىڭىزدە بولماسا؛ ءوز قالاڭىزدا پاتەردى 30 كۇننەن ارتىق جالعا العىڭىز كەلسە، وندا بۇل ماسەلەنىڭ سىزگە دە قاتىسى بار. جاڭا تۇرعىلىقتى جەرىڭىزگە كەلگەن ۋاقىتتان باستاپ 10 كۇن ىشىندە تىركەۋدى راسىمدەۋىڭىز قاجەت بولادى، ونىمەن قوسا تىركەۋدەن ءوتۋ قۇنى 227 تەڭگە. ناقتى تىركەۋدەن قايدا ءوتۋ بۇيرىعى ءالى انىقتالمادى، دەسەك تە وتكەن ۋاقىتتا ايتىلعانداي، تىركەۋدەن جاڭا كەلگەن تۇرعىلىقتى جەرىڭىزدە ورنالاسقان حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا تىركەۋدەن وتەتىندىگى اتالىپ وتكەن بولاتىن.
قازاقستان ءىىم كوشى-قون پوليسياسى دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گالينا سارسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن تىركەۋسىز تۇرۋ ءۇش ايدى قۇرايتىن، ەندى ول 1 ايعا دەيىن قىسقارتىلدى. سونداي-اق، بۇرىندارى تىركەۋدەن ءوتۋ زاڭ بويىنشا ەنگىزىلمەگەن بولاتىن. ەندى «ميگراسيا تۋرالى» زاڭعا ساي، ونىڭ 1ء-ىنشى بابى «ۋاقىتشا مەكەندەۋ ورنى جانە ءومىر ءسۇرۋ» تۇسىنىگىن بەرەدى، ال وسى زاڭنىڭ 51ء-ىنشى بابى ۋاقىتشا مەكەندەۋ ورنىندا تىركەلۋى مىندەتتەلەدى.

وزگە قالالاردان كەلگەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن نەمەسە باسقا قالاعا كەلىپ ەم الىپ جاتقان ناۋقاستارعا قانداي ەرەكشەلىكتەر قاراستىرعان؟

ەشقانداي ەرەكشەلىكتەرى جوق: ءتىپتى ءسىز ءبىلىم الۋعا، جۇمىس بارىسى بويىنشا ىسساپارمەن نەمەسە ەمدەلۋ ءۇشىن كەلگەن بولساڭىز دا جانە مەكەندەۋ ۋاقىتىڭىز ءبىر ايدان استام ۋاقىتتى قۇرايتىن بولسا، وندا ءسىزدىڭ تىركەلۋىڭىز مىندەتتەلەدى.

ال ەگەر ماعان ۇزاق مەرزىمگە تۋىستارىم نەمەسە قوناقتار كەلەتىن بولسا، وندا ولار دا تىركەلۋى ءتيىس پە؟

 ەگەر ولار ءبىر ايدان كەم ۋاقىتقا كەلەر بولسا تىركەلۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق. "تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى" زاڭىندا تۋىسقاندار مەن قوناقتار ۋاقىتشا تۇرعىندار دەگەن تۇسىنىك بەرەدى، سوندىقتان ەگەر ولاردىڭ ساپارى 30 كۇننەن اسپاسا، سايكەسىنشە تىركەلمەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىراق، ولاردىڭ ءسىزدىڭ ۇيىڭىزدە بولۋ مەرزىمى ءبىر ايدان استام ۋاقىتقا سوزىلسا، وندا جالپىعا ورتاق شارتتار مىندەتتەلە وتىرىپ بارلىق تىركەۋگە قاتىستى راسىمدەردەن ءوتۋى ءتيىس.

ەگەر مەن نەمەسە باسقا ادامدار تىركەۋدەن باس تارتاتىن بولسا، وندا ول ءۇشىن قانداي شارالار قولدانادى؟
ەگەر سىزدە تەك ءبىر اي ىشىندە تىركەۋىڭىز بولماسا پوليسيا سىزگە ەسكەرتۋ جاساۋعا ءتيىس. كوشى-قون قىزمەتى تاراپىنان بۇل رەتتە ءسىزدىڭ كيىم-كەشەك جيناۋىڭىزدى، كوشۋ جانە جاڭا ورىنعا جايلاسۋىڭىزدى ەسكەرىپ، تەك ەسەرتۋ جاسايدى. دەسەك تە، تىركەۋدەن وتپەگەن ۋاقىتى 30 كۇننەن اسقان جاعدايدا 7 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى. بۇل 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تەڭگەگە شاققاندا 15 883 تەڭگەنى قۇرايدى. ەگەر قاتەلىك قايتالانسا ايىپپۇلدىڭ كولەمى 13 اەك (29 479 تەڭگە).

ال، ەگەر مەن جالعا بەرۋشى بولسا جانە پاتەردى جالعا الۋشى بۇل تارتىپكە باعىنباي تىركەۋدەن وتپەگەن جاعدايدا ماعان ايىپپۇلدى تولەۋ قاجەت پە؟

 ءيا، اكىمشىلىك سانكسياسى سىزگە دە قاتىستى قولدانىلاتىن بولادى. جالعا بەرۋشىلەردىڭ ايىپپۇل كورسەتكىشى 10 اەك قۇرايدى، ال ول 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 22 690 تەڭگە.

ءبىراق، كوشى-قون پوليسياسى قۇقىق بۇزۋشىلاردى قالاي انىقتايدى؟

بۇل تۋرالى ازىرگە ەشتەڭە بەلگىسىز. جاقىندا كوشى-قون قىزمەتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گالينا سارسەنوۆادان سۇحبات الۋ بارىسىندا بۇل ءجايت بويىنشا ناقتى اقپارات بەرمەدى، الايدا، زاڭعا تولىقتاي باعىنۋدى 2017 جىلى 1 اقپاننان باستاپ تەكسەرىستى جۇرگىزىپ، قاداعالاۋ باستالادى دەپ سەندىردى. كەيىنىرەك ءىىم بەرگەن مالىمەتتەردە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا، سونداي-اق جالعا الۋشىلار مەن جالعا بەرۋشىلەر اراسىندا تىركەۋ ءراسىمىن ورىنداماعانداردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ 2017 جىلعى 7 قاڭتاردان باستايتىنى انىقتالدى.