2017 جىلدىڭ 11 ءساۋىرى - الماتىدا فەرمەرلەرگە ارنالعان «كوكونىس شارۋاشىلىعى نەگىزدەرى» اتتى وقۋ ءمودۋلىن تانىستىرۋعا وراي باسپا ءسوز ءماجىلىسى ءوتتى دەپ حابارلايدى "قامشى" اقپاراتتىق اگەنتتىگى. «شەلەك فەرمەرلەرى» زەرتتەۋ كومانداسىنىڭ ءۇش جىل ىشىندە جيناقتاعان تابىستى تاجىريبەسىنە جانە دە وسى باعىتتا جاسالعان جۇمىس ناتيجەلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ دايىندالعان اتالمىش مودۋلدە وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسىندا بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ بارلىق ماسەلەلەرى قامتىلعان.
مودۋل اكىمدىكتەر جانىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق بولىمدەرىنىڭ، ق ر «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ، اۋىلشارۋاشىلىق مينيسترلىگىنە قاراستى ايماقتىق بولىمشەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە، سونداي-اق، كوكونىس شارۋاشىلىعىندا يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالار كومەگىمەن فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن وتاندىق جوعارعى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي مەكەمەلەردىڭ جۇمىسشىلارىنا، فەرمەرلەرگە ارنالعان ءتيىمدى وقۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قولداۋىمەن بيىل «ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتار قورى» دايىندالعان وسى مودۋل بويىنشا الماتى وبلىسىنداعى 500-دەن استام فەرمەرگە ارناپ سەمينارلاردى وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «جەمىس-كوكونىس شارۋاشىلىعى جانە ەكولوگيا» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، پروفەسسور ءنازيا سۇلەيمەنوۆا اتاپ وتكەندەي: «وقۋ قۇرالىندا يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالار مەن الەمدىك تاجىريبەنى قولدانۋ ارقىلى كوكونىس شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قاتىستى قولدانبالى ۇسىنىستار كەلتىرىلگەن. سونداي-اق، وقۋ قۇرالىندا فەرمەر دۇرىس ەسەپ-قيساپ جۇرگىزۋ، كۇردەلى قارجى شىعىنىن ەسەپتەۋ، فەرمەرلىك كووپەراتيۆتەردى قۇرۋدىڭ پايداسى جانە دە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وتكىزۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرى جونىندە كەڭىنەن اقپارات الا الادى».
«شەلەك فەرمەرلەرى» جىل سايىنعى بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتانعان 8 فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتا كوكونىستەردى شپالەرا كومەگىمەن، اگروتالشىق استىندا، جابىق توپىراق ىشىندە، تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن قولدانا وتىرىپ وسىرۋگە ارنالعان يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ ءىسى 2017 جىلى دا جالعاسىن تاۋىپ وتىر. 4 شارۋاشىلىقتا كەلەشەگى مول بۇرىش پەن قىزاناق سۇرىپتارىنا جۇرگىزىلگەن سىناۋ ناتيجەلەرىن كورسەتۋ اياسىندا ەكسپەريمەنتالدىق جۇمىستار وتكىزىلمەك.
وسىعان قوسا «Rijk Zwaan» جانە «Rinda» كومپانيالارىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ، 9 شارۋاشىلىقتا باسقا دا كوكونىس تۇرلەرىنىڭ، سونىڭ ىشىندە جىلىجايدا وسەتىن كوكونىس سۇرىپتارىن سىناۋعا باعىتتالعان ەكسپەريمەنتتەر جۇرگىزىلەتىن بولادى.
وسىعان وراي «راسۋل» جەكە شارۋا قوجالىعىنىڭ فەرمەرى رولان يبراگيموۆ بىلاي دەپ اتاپ ءوتتى:
«وتكەن جىلى مەن ەگىن القابىنداعى 1 گەكتار جەرگە جانە ءۇيىمنىڭ جانىنداعى جىلىجايدىڭ 2 سوتكاسىنا قىزاناق وتىرعىزىپ، ەگىن القابىنداعى 1 گەكتاردان 10،6 توننا، ال ءۇيىمنىڭ جانىنداعى ەكى سوتكادان 3،5 توننا ءونىم الدىم، بۇل 1 گەكتار جەردەن جينالاتىن ءونىمنىڭ 175 تونناسىنا تەڭ. العاشقى كوكونىستەردى ادەتتەگىدەن ەرتەرەك جيناپ العاندىقتان، ونى قىمباتىراق باعاعا ساتا الدىم. ال سوڭعى ءونىمدى قاراشانىڭ سوڭىندا جينادىم، قىزاناقتىڭ نارىقتىق باعاسى وسى كەزەڭدە جوعارى بولادى. مەن كوكونىستى قاجەتتى ۋاقىتتا ءوسىرۋدى ۇيرەندىم، ياعني كوكونىستەر جاپپاي جينالاتىن كەزەڭنەن بۇرىن نەمەسە ودان كەيىندەۋ ءونىمدى ساتۋ بىزدەر، فەرمەرلەر ءۇشىن اسا ءتيىمدى، ويتكەنى وسى ۋاقىتتا كوكونىستەر قىمباتىراق تۇرادى. سونداي-اق، اقىرعى تۇتىنۋشىلار دا بۇدان ۇتادى، ويتكەنى كوكونىس ماۋسىمى اياقتالعان كەزدە نارىق شەتتەن اكەلىنگەن ونىمدەرمەن تولادى، ال ساتىپ الۋشىدا جاڭادان پىسكەن، ونىڭ ۇستىنە جەرگىلىكتى كوكونىستەردى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى بولادى. ناتيجەسىندە مەن 1 گەكتار ەگىن القابىنان جينالاتىن ونىمگە قاراعاندا، از ەڭبەك جۇمساپ، شاعىن جىلىجاي تەلىمىنەن 3 ەسەگە كوبىرەك پايدا ءتۇسىردىم. بيىل مەن تاعى ءبىر جىلىجايدى سالىپ وتىرمىن».
سونىمەن قاتار، 2017 جىلى «ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتار قورى» ءوز كۇشىن فەرمەرلەر كووپەراتيۆىنىڭ ءتيىمدى ۇلگىسىن قۇرۋ جانە ولاردى رەسمي تۇردە تىركەۋگە باعىتتاماق. كووپەراتيۆ قۇرامىنا ءۇش جىلدىق تاجىريبەلىك جۇمىس اياسىندا ەڭ ۇزدىك ناتيجەلەردى كورسەتكەن جانە شارۋاشىلىعى تۇراقتى فەرمەرلەر كىرمەك.
سونداي-اق، فەرمەرلەر كوكونىستەردى ەشبىر دەلدالسىز «ارزان» سۋپەرماركەتتەرىنە وتكىزۋدە. ءونىمدى وسىنداي تىكەلەي تەتىك ارقىلى وتكىزۋدىڭ جونگە سالىنۋى اتالمىش جوبانىڭ نەگىزگى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل فەرمەرلەردىڭ تۇسىرەتىن كىرىس كولەمىن ورتاشا ەسەپپەن العاندا 30-40%-عا ۇلعايتىپ وتىر. 2015 جىلى كوكونىستىڭ 89 تونناسى، ال 2016 جىلى 155 تونناسى وتكىزىلدى.
