الماتى وبلىسى اكىمدىگى مەن تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن تالدىقورعان قالاسىنداعى ءتىل سارايىندا وبلىس كولەمىندە العاش رەت "لاتىن الىپبيىنە كوشۋ: دايىندىق بارىسى" اتتى سەمينار كەڭەس ءوتتى.

پرەزيدەنت جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياعا قاراستى قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى جاڭا ۇلتتىق الىپپەگە كوشىرۋ جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى بەلگىلى ساياساتكەرلەر، ا. بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ۋنيستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ءتىل جاناشىرلارى قاتىسقان سەمينار-كەڭەستى الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار اشىپ، جۇرگىزدى.

"ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ "بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ" اتتى ماقالاسىن تەرەڭ مازمۇنعا تولى قۇندى ەڭبەك ەكەنى ءسوزسىز. كەمەل كەلەشەككە باعدار بولعان اۋقىمدى قۇجاتتا ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ، رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرى قاراستىرىلعان. مەملەكەتىمىزدىڭ ودان ءارى دامىپ، كوركەيىپ، گۇلدەنۋى ءۇشىن قولعا الىنعان ماڭىزدى باستامالاردىڭ ءبىرى لاتىن الىپبيىنە كوشۋ. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ رۋحاني دامۋى مەن كەمەلدەنۋ جولىندا قازاق ءالىپبيىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋىنە بايلانىستى ءبىرقاتار مىندەتتى بەلگىلەدى. ەندەشە بۇگىنگى سەميناردا لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ دايىندىعى سارالانىپ، كەڭىنەن ساراپتالاتىن بولادى"، - دەي كەلە جاقسىلىق مۇقاش ۇلى وڭىردە لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋدى جالپىۇلتتىق تالقىلاۋ جونىندەگى "جاڭعىرۋدىڭ جاڭا بەلەسى" اتتى اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق جۇمىس توبىنىڭ قۇرىلعاندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

پرەزيدەنت جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياعا قاراستى قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى جاڭا ۇلتتىق الىپبيگە كوشىرۋ جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ەردەن قاجىبەك ءوز سوزىندە لاتىن الىپبيىنە كوشۋ - قازاق حالقىنىڭ العا جىلجۋىنا، جاڭا زامان تالابىنا ساي وسىپ-وركەندەۋىنە، بولاشاق ەلىمىزدىڭ جان-جاقتى دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ، جەمىسى مەن جەڭىسىن اكەلەتىندىگىن ايتتى.

"ءبىز لاتىن الىپبيىنە كوشە وتىرىپ وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ، تىلىمىزدەگى دىبىستىق جۇيەلەردى ناقتى انىقتاپ، قازاق ءتىلىنىڭ جازىلۋى مەن دىبىستالۋ كەزىندە باسى ارتىق كىرمە سوزدەردىڭ ارىلامىز. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ، سايىپ كەلگەندە انا ءتىلىمىزدىڭ بولاشاعىن ويلاپ، ونىڭ قولدانىس اياسىن ودان ءارى كەڭەيتە تۇسۋگە، مارتەبەسىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك جاساۋ دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ارىپتەر دىبىستان از بولۋى كەرەك. ال بىزدە كەرىسىنشە. ءارىپ كوپ، دىبىس از. ءار عالىم، ءار باسىلىم وزىنشە جازادى. سايىپ كەلگەندە جازۋ مەن وقۋدا بىرىزدىلىك جوق. ءتىپتى، قازاق ءتىلىن قازاق بالاسى اكسەنتپەن وقيدى. بۇل ءبىز ءۇشىن جەتىستىك ەمەس"، - دەدى ەردەن زادا ۇلى.

"ءالىپبي اۋىستىرۋدى جازۋ فورماسىنا اينالدىرۋ كەرەك» تاقىرىبىندا بايانداما وقىعان قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندە جاڭا ۇلتتىق الىپبيگە كوشىرۋ جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ءالىمحان جۇنىسبەكتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىنگى قازاق جازۋىنا تەك ءالىپبي اۋىستىرۋ عانا ەمەس، تۇبەگەيلى رەفورما كەرەك. ونىڭ تەك ءبىر عانا ءالىپبيدى اۋىستىرۋمەن تىنبايتىنىن، بۇل ءۇش ماسەلەنى قامتيتىندىعىن اتادى. "ءۇش ماسەلە - دىبىس، ءالىپبي جانە ەملە-ەرەجە. دىبىس - وزگە تىلدەردەن بولەكتەپ تۇراتىن ءتىلدىڭ تۇرپات-تۇرقى، ءالىپبي سول دىبىستىڭ قاۋىزى باسقاشا ايتقاندا قورعانى مەن وققاعارى. ەملە-ەرەجە - دىبىستاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، ءسوز قۇراپ تۇراتىن دانەكەرى. ءبىز ءوز ءالىپبيىمىزدى قازاق ءتىلدى دەپ ايتا المايمىز. سەبەبى ول قازاق-ورىس ءالفاۆيتى. ءقازىر كوپتەگەن عالىم وزدەرىنىڭ جوبالارىن ۇسىنۋدا. كەيبىرى لاتىن ءالىپبيى 26 تاڭبادان تۇرۋى كەرەك دەيدى اعىلشىندار مەن فرانسۋزداردىڭ تەز ءارى وڭاي جاتتالاتىن ءالىپبيىن نەگىزگە العان عالىمدار. قالاي دەسەك تە رۋحىمىزدى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا تەك قازاققا ءتان ءالىپبيدى تەزدەتىپ قولدانىسقا شىعارعانىمىز ءجون"، - دەپ كورسەتكەن بايانداماشى وسى ءۇش ماسەلە بىر-بىرىمەن بايلانىستى جانە قاتار شەشىلمەي ءتول جازۋ قالىپتاسپايتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.

ال "ءالىپبي كاتەگورياسى" اتتى تاقىرىپتا بايانداما جاساعان سۇلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قۇرالاي كۇدەرينوۆا ەڭ الدىمەن "قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە اۋىستىرۋ ماسەلەلەرى" دەپ ايتىلىپ جۇرگەن كەيبىر ب ا ق وكىلدەرىنە ەسكەرتپەسىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، دۇرىسى - "قازاق جازۋىن لاتىن الىپبيىنە اۋىستىرۋ" دەپ مالىمدەپ، ءوز ويىن ورتاعا سالدى.

حالىقارالىق "قازاق ءتىلى" قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ق ر ۇعا اكادەميگى ءومىرزاق ايتباي ۇلى ەلباسىنىڭ "جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرتۋدىڭ ەڭ باستى شارتى - سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ" دەگەن سوزىنە سۇيەنە وتىرىپ، «قازاقتىڭ ۇلتتىق ەن-تاڭباسىنىڭ ءبىرى - ۇلتتىق جازۋى" اتتى باياندامانى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى. ول ءوز سوزىندە: «بىرىنشىدەن، ورىس جازۋىنا بايلانىستى العىس العان جارتىكەش-جارامساق ەملەسىز بەن ءالىپبيىمىزدىڭ انا تىلىمىزگە تيگىزگەن بۇگىنگى زاردابىن كورە وتىرىپ، ءالى دە بولسا ورىس جازۋىندا قالامىز دەۋدىڭ ەندى رەتى كەلە قويماس. تىپتەن، ورىس جازۋىندا قالا قويعاننىڭ وزىندە وعان تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك. ال وعان وزگەرىس ەندىرەمىز دەسەك، ونىڭ داۋى لاتىننىڭ داۋىنان دا اسىپ تۇسەتىنىنە ەش كۇمان جوق. ەكىنشىدەن، اراعا عاسىرعا جۋىق ۋاقىت سالىپ، اراب الىپبيىنە قايتا ورالىپ جاتۋدىڭ تاعى ءجونى جوق. ويتكەنى قازىرگى ۇرپاق ءۇشىن اراب جازۋى كوپ بەيتانىس جازۋدىڭ ءبىرى عانا. ۇشىنشىدەن، لاتىن جازۋىنا قالاي دەگەندە دە الەمي اقپارات جەتىستىگىنىڭ بىردەن-بىر قۇرالى بولىپ قالدى. ونىڭ ۇستىنە ەگەر لاتىنعا قازاقتىڭ ءتول دىبىستارىن باپتاپ وتە الساق، قازىرگى جازۋىمىزداعى ءتىل بۇزار، باسى ارتىق تاڭبالار مەن ەملە-ەرەجەلەر جول جونەكەي وزىنەن ءوزى ءتۇسىپ قالادى. جازۋى رەفورماسى دەگەنىمىز - وسى"، - دەپ ءوز ويىن تۇيىندەدى.

باسقوسۋدا ويلارىن ورتاعا سالعان ەلىمىزگە بىلگىلى ساياساتتانۋشىلار دوس كوشىم، ايدوس سارىم لاتىن الىپبيىنە كوشۋ قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىنە دەم بەرەدى دەدى.

"لاتىن ءالىپبيى - زامان تالابى" دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزىن باسشىلىققا الا وتىرىپ، الەم كەڭىستىگىنە ەركىن ساياحاتتاي الاتىنىمىزعا كامىل سەنۋىمىز كەرەك. سوندىقتان دا، باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ ءۇشىن ۇلت كوشباسشىسىنىڭ العا قويعان ماقسات-مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا جۇمىلا جۇمىس ىستەۋ كەرەك"، - دەدى كەلەلى جيىندى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاقسىلىق ومار.