قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ قارىنداسى رايحان قالداياقوۆ رەيتينگ گازەتىنە سۇحبات بەردى، — دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى. رايحان حانىم ءوز سۇحباتىندا قالدىبەك قۇرمانالىگە قاتىستى سىني پىكىر بىلدىرگەن.
— ءشامشى قالداياقوۆ تۋرالى شىعىپ جاتقان فيلمدەردەن حاباردار بولارسىز؟ سولاردىڭ ءبىرى — «ءان اعا» تەلەحيكاياسى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، تەلەحيكايا ءشامشى اتانىڭ ءومىرىن بارىنشا شىنايى سۋرەتتەدى مە؟
— «ءان اعا» تەلەحيكاياسىندا كورسەتىلگەن دەرەكتەر شىندىقتان الىس. وكىنىشكە قاراي، قازاقتىڭ دارىندى كومپوزيتورىن كەي تۇستارىندا سايقىمازاق ەتىپ كورسەتكەن. كارتينا تەلەارنادان كورسەتىلگەن بويدا ماعان قوڭىراۋ شالعاندار وتە كوپ بولدى. ءشامشىنىڭ كوزىن كورگەن اۋىلداعىلار «مىناۋ نە ماسقارا، ۇيات ەمەس پە؟ قالايشا ءۇن ءتۇنسىز وتىرسىڭ؟!»، دەپ ماعان رەنىشتەرىن جەتكىزدى. «وزبەكتىڭ الا دامبالىن كيگەن قاتىندارمەن ءشامشىنى نەگە كورسەتكەن؟ قاي كەزدەرى قاتىندارمەن ويىن ويناپ جۇرگەن ەدى؟»،- دەپ اشۋلانعاندار جەتىپ ارتىلادى. قازاق جۇرتىن عاجايىپ اندەرىمەن تەربەتكەن تالانتتى بۇل وبرازدا كورسەتۋ دۇرىس بولمادى. ءشامشىنىڭ كوزىن كورگەن كەز-كەلگەن ادام بۇل تەلەتۋىندىمەن كەلىسپەيدى. كۇللى قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ونىڭ اندەرىن ەڭبەكتەگەن بالادان باستاپ، ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن شىرقايدى. ال «ءشامشى اعا» دەگەن ءسوز «ءان اعا» دەگەن سوزبەن تۇتاسىپ كەتكەلى قاشان. «ءان اعا» ءفيلمى قازاق كينويندۋسترياسى ءالى دە تاريحي درامالاردى تۇسىرۋگە دايىن ەمەستىگىن اڭعارتتى.
— كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە ءشامشى اتامىزعا قاتىستى «تويدىڭ ءانىن جازادى» دەپ شىعارماشىلىعى باعالانباعان كەزدەر دە بولعان ەكەن. ومىرىندە قيىن ساتتەردىڭ از بولماعانىنا دا ونەرسۇيەر قاۋىم حاباردار. بۇل ەندى وتكەن شاق، ال ەندى بۇگىندە ءشامشى ەڭبەگى قالاي دارىپتەلىپ ءجۇر؟
— قازاقتىڭ مۋزىكا ونەرىندە ءشامشىنىڭ ورنى ەرەكشە، 300-گە جۋىق ءانى بار. قانشاما تۋىندىلارى ۇرلاندى. وكىنىشتىسى، «ءشامشى ءاندى ىشپەسە جازا المايدى» دەگەن سوزدەردى دە ەستىدىك، ءبىر كەزدەرى. ءان جازۋىنا ىشكىلىكتىڭ ەشقانداي قاتىسى بولماعانىن جاقسى بىلەمىن. دەگەنمەن، بوساڭسىپ، جۇبانىش ىزدەگەنىنە تۇرمىستىق جاعدايى اسەر ەتكەنى جاسىرىن ەمەس. جۇمىس جوق، شىعارماشىلىق ادامىنىڭ ءوز مۇمكىندىگىن تولىق پايدالانۋىنا جاعدايى بولماعان سوڭ، قيىندىق كورگەن سوڭ ءىشى ورتەنىپ، ىشپەگەندە ءقايتسىن؟ وعان قاي مەكەمە «جۇمىسقا كەل» دەپ ەسىگىن اشىپ، قاي شەنەۋنىك سالتاناتتى سارايدىڭ ساڭىلاۋىنان قاراتتى؟ شىندىعىندا ءشامشىنىڭ ءاندى جاس كەزىنەن شىعارعانىن تاعى دا قايتالاۋعا تۋرا كەلىپ تۇر. اعامنىڭ قينالماعان كۇنى بولماعان. ومىرىندە كوپ قيىندىق كوردى. اكەم مارقۇم: «مەن قازاققا ءشامشىنى بەردىم. ءشامشى قازاقتىڭ ءشامشىسى. اۋلەتىمىزدە ءبىرىنشى كورىك (اتامىز قىرىق جىل كورىك باسقان ۇستا بولعان.ر.ق)ولمەيدى. ەكىنشى ءان ولمەيدى»،- دەپ كوزى تىرىسىندە ايتىپ كەتكەن ەكەن. بۇگىندە كەيبىر «ءشامشىتانۋشىلار» ءشامشى قالداياقوۆتى ەلگە مەن تانىتتىم، اتىن مەن شىعاردىم دەپ ايتاتىن كورىنەدى.
وسى تۇستا كوپتەن بەرى كوكەيدە جۇرگەن ءبىر ماسەلەنى اشىق ايتسام دەيمىن. مەن بىرەۋگە جالا جاۋىپ نەمەسە بىرەۋمەن ۇرسىسىپ كورگەن ادام ەمەسپىن. قالداياقوۆتار تەگىنە ءسوز كەلگەنىن قالامايتىنمىن. كەيبىر ادىلەتسىزدىككە، دۇرىس ەمەس نارسەلەرگە كوز جۇمىپ قارادىم. الايدا شىدامىم تاۋسىلدى. اڭگىمە بۇگىندە ءوزىن ءشامشىتانۋشىمىن دەپ جۇرگەن قالدىبەك ءقۇرمانالى تۋرالى. مىنە سول قالدىبەكتىڭ كوپ ىسىنە كوڭىلىم تولمايدى. ءشامشىنى «جەكەمەنشىگى» ەتىپ العان سياقتى. ءشامشىنىڭ اتىن جامىلىپ، كولەڭكەدە ءجۇرىپ-اق تالاي تىرلىك تىندىرۋدا. قالدىبەك بولماسا ءشامشى ەلەۋسىز قالار ما ەدى؟ ونسىز دا ءشامشىنى حالىق بىلەدى، سۇيەدى، ماقتان تۇتادى. ءشامشى حالىقتىڭ ءشامشىسى. جۇرتتاردان ەستيمىن قالدىبەك: «قالداياقوۆتار جۇرگەن ءمۇساپىر، قولدارىنان تۇك كەلمەيدى. مەن بولماسام ءشامشىنىڭ اتى شىقپايتىن ەدى»، — دەپ ايتادى ەكەن. مۇنىس راس پا، وتىرىك پە ءوز قۇلاعىممەن ەستىمەپپىن. بوس اڭگىمەگە بولا اراداعى سىيلاستىققا كولەڭكە تۇسىرمەيىن دەپ كەلدىم. قالدىبەكتىڭ جاۋى بار، دوسى بار سولاردىڭ بوس اڭگىمەسى شىعار دەپ تە ويلايتىنمىن. ءبىراق كەيبىر ىستەرىنە قاراپ، كوڭىلىم قۇلازيدى. ءشامشى اعامنىڭ اتىن بىلعاپ ادامداردان اقشا سۇراۋدى ادەتكە، دالىرەگى بيزنەسكە اينالدىرىپ العان قالدىبەك ءقۇرمانالى سوندا قالداياقوۆتى قولداپ ءجۇر مە، الدە قورلاپ ءجۇر مە دەگەن دە سۇراق مازالايدى. كەي ارەكەتىنەن وزگەشە ءبىر جىمىسقى ويدىڭ استارىن اڭعارامىن. باۋىرىمنىڭ اتىنان كونسەرت بەرسە دە ءبىر اۋىز ايتپايدى، حابار بەرمەيدى. جاقىندا سوزاقتا بولىپ وتكەن كونسەرتكە ەشكىم شاقىرمادى دا.
اعامدى ەشكىمنەن قىزعانبايمىن، ول حالىقتىڭ ادامى. ءشامشىنى قالدىبەكسىز دە حالىق بىلەدى. دەگەنمەن ار، ۇيات دەگەن بولۋى كەرەك قوي. مىنا ءبىر ءجايتتى دە ايتا كەتەيىن. استانادا شاكەڭنىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كونسەرت بولاتىنىن ەستىدىم. مەنى ءشامشىنىڭ جالعىز قارىنداسى دەپ ەلەپ، ەسكەرىپ شاقىرعان جان بولماعان سوڭ، ءوزىم بيلەت ساتىپ الىپ، بارۋدى ءجون سانادىم. كەش وتەتىن كونگرەسس حولعا حابارلاسىپ بيلەتتى قالاي الۋعا بولاتىنىن سۇرادىم. مەنىڭ سۇراعىما جاۋاپ بەرگەن ايگۇل ەسىمدى قىز بيلەتتىڭ تەك استانا قالاسىندا ساتىلاتىنىن، شىمكەنتتەن قالاي الۋعا بولاتىنىنان حابارى جوقتىعىن جەتكىزدى. سونداي-اق، بيلەتتىڭ قۇنى 3000 تەڭگەدەن 8000 تەڭگەگە دەيىن ەكەندىگىن ايتتى. «كونسەرتتى ۇيىمداستىرۋشى قالدىبەك ءقۇرمانالى، سول كىسىدەن سۇراڭىز»، — دەدى. ءشامشىنى بيزنەسكە اينالدىرىپ جىبەرگەنى مە دەگەن ويعا قالدىم. سول كۇنى كەشكە قالدىبەككە بيلەت جونىندە حابارلاستىم. ول تەلەفونىن كوتەرمەدى. كەيىنىرەك ەكەۋمىز ۇيالى تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ، ماعان ايتپاعان ءسوزى قالمادى. ول سوزدەردى ايتۋعا اۋزىم بارمايدى. ونىڭ سول سوزدەرىنەن كەيىن قاتتى اۋىرىپ، توسەك تارتىپ جاتىپ قالدىم. سوندا ءشامشىتانۋشى اتانىپ جۇرگەن قالدىبەكتىڭ ءشامشىنىڭ جالعىز قارىنداسىن سىيلاماعانى ما؟! اعام ءتىرى بولعاندا بۇل قورلىقتى كورمەيتىن ەدىم دەپ جىلاپ الامىن كەيدە.
— ءشامشى اتامىزدىڭ بويىنداعى ەرەكشە قاسسيەتتەرى تۋرالى نە ايتاسىز؟
— ءسىرا، مەن ءۇشىن ءشامشى اعامداي ادام جوق شىعار بۇل دۇنيەدە. اعام وتە قاراپايىم، اۋزىن اشسا جۇرەگى كورىنەتىن جانداردىڭ ءبىرى بولاتىن. سونداي-اق ادامگەرشىلىگى، مەيىرىمدىلىگى، قيىن كەزدە ناعىز دوس بولا بىلەتىن تاماشا قاسيەتتەرىن جۇرت بىلەدى. اۋىلداعى الاقانداي سوۆحوزدا ءشامشىنى ۇيگە قوندىرماۋشى ەدى. مەنمەندىگى جوق اعام «جوق» دەگەن ءسوزدى ايتا المايتىن. ءشامشى كۇندە عاجاپ دۇنيەلەردى شىعارىپ جاتسا دا، «ەڭبەگىم ەسكەرىلمەدى» دەپ ايتقان ەمەس. مەن اعامنىڭ قاراپايىمدىلىعىن قۇرمەتتەيتىنمىن. دارا تۇلعانىڭ بويىنداعى بار جاقسى قاسيەتتەرىن ۇل-قىزدارىمنىڭ بويىنا ءسىڭىرىپ ءوسىردىم. اتاق-داڭققا قىزىقپادى. بويىنداعى تالانتىنىڭ ارقاسىندا «قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى» اتاندى. ءقازىر جۇرت نە دەسە دە، مەن ءۇشىن شامشىدەي باۋىرىمنىڭ بار بولعانى ۇلكەن ابىروي.
