بايان الاگوزوۆانىڭ اكەسى ماقسات مۇحيتدەنوۆ تاعى دا حات جازدى. حات Ult.kz پورتالىندا جاريالاندى. قازاقستاندىق پروديۋسەر بايان الاگوزوۆا تۇسىرگەن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» سەريالى حالىق اراسىندا قىزۋ تالقىلانعان ەدى. اسىرەسە، سىناپ، سەريالدىڭ ۇلتتىق ارنادان الىنىپ تاستاۋىن تالاپ ەتكەندەر كوپ بولدى. حالىقتىڭ بۇل ارەكەتىنە پروديۋسەردىڭ اكەسى قىزىن قارالاعاندارعا جاۋاپ جازعان ەدى. بۇل كەزەكتى حاتى. ماقسات مۇحيتدەنوۆتىڭ حاتىنان جۋرناليست ءومىرزاق اقجگىتكە جازىلعان جاۋابىن بەرۋدى ءجون كوردىك. رەداكسيا ەشقانداي تاراپتىڭ پوزيسياسىن ۇستانبايتىنىن ەسكەرتەمىز.
كوگىلدىر ەكران ارقىلى كوپكە ۇسىنىلىپ، كوپشىلىك نازارىن اۋدارعان “قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ” سەريالىنا قاتىستى وتكەن جولى ءوز پىكىرىمدى ايتقان بولاتىنمىن. سىن قاشان دا ءبىر جاقتى بولماعان. جۇيەسىز، جەكە باسقا شاپشىعان سىندى جاۋاپسىز قالدىرا المايسىڭ. داتتالعانداردىڭ دا اقتالۋعا قاقىسى بار. كۇيە جاعا بەرۋ - ادىلدىك ەمەس. الايدا، مەنىڭ ماقالامنان كەيىن ىلە-شالا تاعى جاۋاپ جازىلعان ەكەن. ءۇنسىز قالا المادىم.
بىرىنشىدەن، اۆتور “باياننىڭ اكەسىنىڭ ماقالاسىندا” نە جازىلدى ەكەن، تۇسىنەيىنشى” دەپ وقىماعان سەكىلدى. الدە سارالاۋ ساۋاتىنىڭ دەڭگەيى وسى بولدى ما ەكەن؟ ءتىپتى، اۆتور ءسوز باسىندا ءوز-وزىن ۇستاپ بەرگەندەي بولادى. “مەن ءوزىم دە جورامال جاساپ جانە ونىڭ وكىنىشكە قاراي شىندىققا اينالعانى جونىندە ەكى كىشكەنتاي پوست جازىپ، «كينونى كورمەي اۋىرايىن» دەپ تىنىش جاتىر ەدىم، باياننىڭ اكەسىنىڭ ماقالاسى ەرىكسىز قولعا قالام العىزدى…”، - دەيدى ول.
ءومىرزاق اقجىگىت، ءسىز كينونى كورمەي تۇرىپ قالاي “كىشكەنتاي ەكى پوست” جازاسىز؟ كينونى كورمەي پوست جازىپ، مەنىڭ ماقالامنىڭ بايىبىنا بارا الماي وزىڭىزشە بىلگىشسيسىز. ءوزىڭىز ايتقانداي، سەريالدىڭ ەكى-اق سەرياسىن كورەسىز دە، باياننىڭ اكەسىنىڭ ماقالاسىن بىت-شىت قىلماق بولىپ ماقالا جازاسىز. وتە تىلسىم، ”جورامال جاساۋشى”، تاپتىرماس كەيىپكەر ەكەنسىز. ارينە، مەن ءۇشىن ەمەس “ساتيرا سالاسى” ءۇشىن. تاپسىرىستى دا ماڭداي تەرمەن وتەۋ كەرەك ەمەس پە؟!
ءوزىن جۋرنالشى سانايتىن ءومىرزاق ءىنىمىز، ماقسات اعاسىنا قىرت اتاعىن سىيلاپ، ونى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن اباي اتامىزدان اتالى ءسوز كەلتىرىپ «قاتىن، بوران باستالماي تۇرىپ ت…پ العانىم اقىل بولعان ەكەن» دەگەن ەكەن. قىرت ادام وسىلاي سويلەۋىنەن بەلگىلى بولادى ەكەن. ول از بولعانداي بىردە بوكسشى پوپەنچەنكودان، بىردە چەرنومىردين اعاسىنان “اتالى سوزدەر” كەلتىرىپتى، قۇدايعا شۇكىر. كييەۆتىڭ مەرى، بوكسشى كليچكونىڭ دا “اتالى سوزدەرىنەن” مىسال كەلتىرگەندە ءتىپتى قاتىپ كەتەر ەدى دە، “و، ءپىرىم-اي، قىرتتىعىم دالەلدەندى” دەپ، شالقامنان تۇسەر ەدىم.
جۋرناليست ءومىرزاق ماقالادان مىنا تۇستى تاڭداپتى: «نەمەسە مىنا ءبىر تۇسقا نازار اۋدارىڭىز: «قۇشاعىنا ءوزى كەلىپ قۇلاعان قىزدان باس تارتاتىن قانداي جىگىتسىڭ؟». سەريالداعى جىگىتكە ءوزى اسىلعان قىزدىڭ ءسوزى…» سەريالداعى جىگىتكە ءوزى اسىلعان قىزدىڭ ءسوزى دەگەندە، تاعى دا تۇسىندىرۋگە تۋرا كەلىپ تۇر. سەريالداعى جىگىتكە ءوزى اسىلعان قىزدىڭ ءسوزىن “ۇلتتىق ءسالت-داستۇر جايلى ءبىلىمى تايىز، ءدۇبارا” (ارداگەر جۋرناليست اپاسىنىڭ سەناريستكە بەرگەن مىنەزدەمەسى) سەناريست اۋادان، ءيا، بولماسا ءومىرزاقشالاساق “ەشۋاقىتتا قازاقتىڭ جانىن ۇعىنا المايتىنىن” باياننان دا العان جوق. بۇل ەپوستىڭ ءداندىباي ايتبايەۆ نۇسقاسىنداعى باياننىڭ قوزىعا ايتقان ءسوزى:
ۇيىقتاپ جاتقان قوزىنىڭ جانىنا كەلىپ باياننىڭ ايتقان ءسوزى:
“جالعىزىم، مەن قاسىڭا كەلىپ تۇرمىن،
كوڭلىمدى شىنىمەنەن بەرىپ تۇرمىن.
جاپانعا جالعىز بىتكەن سەن ءبىر شىنار،
قۇلىن-تايداي ايقاسپاي بولدىم قۇمار”. بابالار ءسوزى. 55 توم.“قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ” ءداندىباي ايتبايەۆ نۇسقاسى. 58 بەت».
وسى جەرى تۇسىنىكتى مە، ءومىرزاق مىرزا؟! الدە تاعى ەجىكتەيىن بە؟ حوش. ءومىرزاقتىڭ ءوز سوزىنە تاعى جۇگىنەيىك. “ەپوستا بايان ۇيىقتاپ جاتقان قوزىعا ەكەۋىنىڭ ءومىرى اياقتالاردىڭ الدىندا عانا كەلەدى”. وسى جەردە نە ايتايىن دەپ تۇرعانىڭىزدى، ءسىز سياقتى مەن دە تۇسىنە المادىم. جازعاننان كەيىن ناقتى دالەلدى تۇردە ايتۋ قاجەت قوي. ول قاي ەپوستا، كىمنىڭ ۆاريانتىندا، قاي دەرەككوزدە، دەرەككوزدىڭ قاي بەتىندە دەگەن سۇراقتار ماعان دا قىزىق بولىپ تۇر. «قوزىن ەركەچ» تە مە، «قوزى كۋرپەس – مايان ھىلۋدا» ما، «نارتتاردان» با، «كاليەۆالادان» با، «دجانگاردان» با، «مااداي حارادان» با، الدە «ولونحولاردان» با؟ مىنا ايتقان تىزىمدەگىلەردى ىسىرىپ قويىپ، ءسىز قايداعى ءبىر پوپەنچەنكو، چەرنومىرديندەرگە سىلتەمە جاسايسىز. مىنە، دەڭگەي – شىڭ، شىمكەتشىلەسەك – "زىڭ".
«سوندىقتان دا ول «قوزى كورپەشتىڭ» بارلىق نۇسقاسىن، 700 بەتتەي تومداردى وقىپ شىقتى كوز مايىن تاۋىسىپ، ءوزى اۋىرىپ وتىرسا دا” دەۋمەنەن باعا بەرىپ، ۇكىم شىعارۋعا بولمايدى.
ايتاقتاۋشىڭىز ءسىزدى تانىستىرعاندا: «بەلگىلى جۋرناليست، زەرتتەۋشى ءومىرزاق اقجىگىت وسى كينونى بايان ەسەنتايەۆا تۇسىرەدى دەگەننەن-اق، قاپ، ءبىز بىلەتىن بايان بولسا، ەندى ءبارىن بۇلدىرەتىن بولدى» – دەپ، اتتانداپ ەدى. ءقاۋىپ ەتكەننەن ايتقانى ايداي كەلىپ، باياننىڭ وزىنە تارتقان «بايان سۇلۋى» ماڭگىلىك ماحابباتىڭ ۇلى جىرىنا پاراديا بولىپ شىقتى. سوندىقتان دا ول «قوزى كورپەشتىڭ» بارلىق نۇسقاسىن، 700 بەتتەي تومداردى وقىپ شىقتى كوز مايىن تاۋىسىپ، ءوزى اۋىرىپ وتىرسا دا. ەڭ باستىسى، بۇندا «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» جىرى مەن كينونىڭ ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىنى، داستۇرىمىزگە جات قىلىقتاردىڭ تولىپ جۇرگەنى ناقتى عىلىمي ساراپتامالىقپەن دالەلدەندى. مىنە، ناعىز سارابدال، سالماقتى ساراپتاما، ناقتى دالەل! باياننىڭ اكەسىنىڭ كەلتىرگەن دالەلدەرىنىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى… اللا جار بولسىن سىزگە، ومەكە!»، - دەيدى. اي، قازىبەك مىرزا، ءسىز دە قاتىراسىز. الداعى ءۇش قادامنىڭ ار جاعىن كورمەيتىن ادامعا اللا قالاي جار بولادى؟ ۇمىتىپ بارادى ەكەنمىن، ءسىز بەزبەندەگەندەي “ناقتى عىلىمي ساراپتاماشىنىڭ” ءماسساعانى: “ەپوستا بايان ۇيىقتاپ جاتقان قوزىعا ەكەۋىنىڭ ءومىرى اياقتالاردىڭ الدىندا عانا كەلەدى”. نە ايتۋعا بولادى؟ پلاتونيكالىق ماحابباتتىڭ تەڭدەسىز كورىنىسى. قوزىەكەڭ مارقۇم باياننىڭ ماڭدايىنان ءبىر يسكەمەي دە كەتكەن ەكەن-اۋ، بۇنى دا بىلە جۇرەيىك.
ايتبايەۆ نۇسقاسىنداعى سەناريست العان جەرلەردى (جاڭاعى ەجىكتەپ تۇسىندىرگەن) ءومىرزاقتىڭ شالقىماسى بىلاي تاپسىرلەيدى: “ايتبايەۆ نۇسقاسىن وقىماساق تا، بويىن عاشىقتىقتىڭ عالامات وت-جالىنى شارپىعان باياننىڭ جان-دۇنيەسىندەگى ارپالىستى، سول ساتتەگى، درامانىڭ شىرقاۋ شىڭىنداعى كوڭىل-كۇيىن ءاربىر ەرەسەك ادام پايىمداي الادى دەپ ويلايمىن. ەندى وسى ەكى جاعدايدىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي ەكەنى كورىنىپ تۇرعان جوق پا؟”
قاراعىم-اۋ، الگىندە عانا كينوداعى باياننىڭ ءسوزى مەن جىرداعى باياننىڭ ءسوزى ءبىر ءسوز ەكەندىگىن ەجىكتەپ ءتۇسىندىرىپ ەدىك قوي. بۇل جەردە دانا ابايدان مىسال كەلتىرۋ – ءساتتى تەڭەۋ ەمەس. ءوز سوزىڭىزگە قايتا ورلايىق:
«بۇل جەردە دانا ابايدىڭ ءسوزى ەسكە تۇسەدى. «اباي جولىندا» شاكىرتتەرىمەن وتىرعان ابايعا: «وسى جۇرت مەنى «قىرت» دەپ قويمايدى. كوپ سويلەيتىن ادام قىرت اتانار بولسا، وندا كەشە قۇنەكەم، بۇگىن اباي اتانۋى ءتيىس ەدى، نەگە مەنىڭ قىر سوڭىمنان قالمايتىنىن…» دەپ جۇمان قىرتتىڭ شاعىمداناتىنى، وعان ابايدىڭ: «اقساقال، قىرت اتانۋ ءۇشىن كوپ سويلەپ اۋرەلەنۋدىڭ قاجەتى جوق. «قاتىن، بوران باستالماي تۇرىپ ت…پ العانىم اقىل بولعان ەكەن» دەگەن ءسوز جەتەدى» دەپ جاۋاپ بەرەتىنى بار ەمەس پە؟ بىزدە دە سونىڭ كەرى كەلىپ وتىر عوي دەيمىز.
ولاي دەۋىمىزگە تاعى ءبىر سەبەپ، تاريحشى، تۇركولوگ، مادەنيەتتانۋشى اعامىز ماقالاسىنىڭ «ءبىسمىللاسىن» بىلاي باستايدى: «بايلىعىم 5 مىڭعا تامان كىتاپ، فونوتەكامدا ءبىر مىڭنان اسا كۇي، ءبىر مىڭنان اسا ءان، تەرمەلەر، بۇكىل دەرلىك ەۆروپا كلاسسيكاسى بار. بايان وسى اتموسفەرادا ءوستى، سوندىقتان كەيدە ەشكى اپا بولا الادى، ال جەزدەڭ تەكە دەگەن تۇسىنىك جوق. ”اكە – بالاعا سىنشى”، سوندىقتان دا “الاش” سىيلىعىنىڭ يەگەرىنەن (قازىبەك يسانى مەڭزەگەنى) ورەسى الدەقايدا جوعارى». بوكستان 1964 جىلعى توكيو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى، ۆال باركەر كۋبوگىن يەلەنگەن جالعىز كەڭەس سپورتشىسى، مۆتۋ تۇلەگى، تەحنيكا عىلىمىنىڭ كانديداتى ۆالەريي پوپەنچەنكونىڭ «…ي ۆەچنىي بوي» دەگەن تاماشا كىتابى بار. اۆتور ءوزىن وسىنداي بيىككە جەتۋىنىڭ ءبىر سەبەبىن جاس بوزبالا كەزىندە وزىنەن بىر-ەكى جاس ۇلكەن، «ستيلياگا» جىگىتتىڭ جازدىكۇنى بولسا دا، تەرى كوستيۋم-شالبار كيىپ – ەلدە ەشكىمدە جوق قوي! – جۇرگەنىن، سونشالىقتى ەرسى ەكەنىن بايقاماعانى ۇلكەن وي سالعانىن، سول كۇننەن باستاپ وزىنە سىرتقى سىنشى كوزبەن قاراۋدى، ءوزىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرۋدى ۇيرەنگەنىن جازادى. ماقسات اعامىز دا وزىنە سىن كوزبەن قاراپ ۇيرەنبەگەندىكتەن، سونشاما كىتاپتىڭ بايانعا قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە سەپتىگىن تيگىزە الماعانىن، ال، ۇلتىنىڭ ءتىلىن بىلمەگەن، ونىڭ، اسىرەسە، قازاقتىڭ تەڭدەسسىز جىرلارىن، ولەڭدەرىن، ەرتەگى-اڭىزارىن وقىپ-تۇسىنە المايتىن ادام ەشۋاقىتتا قازاقتىڭ جانىن ۇعىنا المايتىنىن (بۇل ءسوز تەك بايانعا عانا ەمەس، بارلىق ءورىستىلدى قازاق ۇل-قىزعا قاتىستى)، ۇعىنا الماعاندىقتان ول ءجۇز جەردەن تايبۋرىلداي دارا تۇلپار بولىپ تۋسىن، كوبىكتىنىڭ كوكالاسىنا قانشا تىرىسسا دا «12 كۇننىڭ كەمدىگىنىڭ» كەسىرىنەن جەتە المايتىنىن، سول سەبەپتى ۇلتىما قىزمەت ەتتىم دەگەندەردىڭ كەيبىر يگى ويلى ءىسىنىڭ ءوزى «حوتەل كاك لۋچشە، پولۋچيلوس كاك ۆسەگدا» بولىپ شىعاتىنىن تۇسىنە الماي وتىر. سوندىقتان دا، قىزىن “الاش” سىيلىعىنىڭ يەگەرىنەن ورەسى الدەقايدا جوعارى» دەپ، بوس ارمانداپ تا قويادى. قازاقتىڭ دارىندى اقىنى، ۇلت مۇددەسىن قورعاۋشى كۇرەسكەر، قوعام قايراتكەرى قازىبەك يسا مەن بايان الاگوزوۆانىڭ ورەلەرىنىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي ەكەنىن ەلدىڭ ءبارى ءبىلىپ، اكە قيالىنا ىشتەي كۇلىپ تە وتىر. بەلگىلى جۋرناليست گۇلماريا بارمانبەكوۆانى سوتپەن قورقىتىپ قويادى دا، ءوزىنىڭ جاس بالاشا «يسا ع.س» دەپ، قازاق اقىنىنىڭ باباسىنىڭ اتىن كەلەكەگە اينالدىرىپ وتىرعانى ناعىز زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەتىن ارەكەت ەكەنىن جەتپىستەن اسقانشا جەتەسىنە جەتپەگەنىنە تاڭىم بار. وكىنىشتى-اق. كينوداعى بايان ءوزىن-وزى قورعاي المايدى، ومىردەگى بايان بولسا ءوزىن، قازاقشا تۇسىرگەن «بايان سۇلۋىن» ورىسشا قورعاپ الەك. ونىڭ ۇستىنە سەريالدى قارجىلاندىرۋدان كوررۋپسيا ءيىسى مۇڭكي باستاعانى دا جازىلۋدا جەلىلەردە. كينو، دا ي تولكو…”
ەندى ءومىرزاق، ءوزىڭ «قىرتقا» تەڭەگەن اعاڭنىڭ سوزىنە قۇلاق سال. ءبىرىنشى ابىز بوكسشىڭىزعا كيىزگەن كوستيۋم-شالبارىڭىزدان، شالباردى الىپ تاستاڭىز. بىلسەڭىز، كوستيۋمگە ءسىز ءسوز ەتىپ وتىرعان شالبار دا كىرەدى. ەگەر باياندى قولداسام ءوز قىزىم، ءسىز سياقتى باسقا بىرەۋدىڭ سويىلىن سوعىپ جۇرگەنىم جوق.
