ءداستۇرلى ءانشى ساۋلە جانپەيىسوۆا بۇگىنگى قازاق ەستراداسىنا كوڭىلى تولمايتىنىن ايتتى. Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا «فونوگراممانى جويۋ» ماسەلەسىن اشىق كوتەردى.

–بۇگىندە تمد ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگى فونوگراممادان باس تارتقان. ماسەلەن، ءازىربايجاندا مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ءوزى وسىنداي شەشىم قابىلداپ، انشىلەرىن جاندى داۋىستا ءان ايتۋعا مىندەتتەدى. ال ءبىزدىڭ بيلىك نەدەن قورقادى؟

ناعىز تالانتتار بار، تەك ولاردىڭ جولىن اشۋ كەرەك. وزىمىزگە بەلگىلى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ءوزى قازاقستاندا ءجۇرىپ تانىلعان جوق. حالىق تا، بيلىك تە قىتايعا بارىپ، الگى بايقاۋدا ونەر كورسەتكەن سوڭ عانا مويىندادى. وكىنىشكە وراي، بۇگىندە ءبىزدىڭ تىڭدارماندارىمىزدىڭ قۇلاقتارى بىتەۋلى. تەلەديداردان كىمدى كورسە، سونى تانيدى. ال انشىلەرىمىزدىڭ تەلەديداردا قالاي ونەر كورسەتىپ جۇرگەندەرى بارىمىزگە ءمالىم. داۋىستارى دا، وزدەرى دە جاساندى. ارينە، كورەرمەن وندايعا تەز الدانادى. كىمنىڭ ناعىز، كىمنىڭ كەم تالانت ەكەنىن ولار بىلمەيدى. سونى ارنايى مادەنيەت مينيسترلىگى، مادەنيەت باسقارمالارى سىندى ورگاندار قولدارىنا السا دەگەن نيەتىمىز بار.

كەز كەلگەن كەش فونوگرامماسىز وتپەيتىن بولدى. جاندى داۋىستا ءان ايتۋ جايلى ۇسىنىس تۇسە قالسا، جۇلدىزدارىمىزدىڭ ەسى شىعادى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن بۇل ماسەلەنى كوتەرگەندەر كوپ بولدى. الايدا شىعىپ جاتقان ناتيجە جوق.  ەندى مىنە، ناعىز ۋاقىتى كەلگەن سياقتى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەمەكشى بۇل ماسەلەنى ەل ۇمىتپايدى، ءبىز ۇمىتپايمىز، سوڭىنا دەيىن كۇرەسەمىز.

بۇدان بۇرىن فونوگرامما ماسەلەسى كوتەرىلگەندە، مينيسترلىك بۇل پروسەسكە دايىن ەمەس ەكەنىن ايتقان. ەگەر فونوگراممانى الىپ تاستايتىن بولساق، ساحنامىز بوس قالادى دەيدى. سوندا ءبىز بۇگىنگى ساحنانىڭ جۇلدىزدارىمەن عانا ولشەنەمىز بە؟ كورەرمەندى قاشانعى الداي بەرمەكپىز؟ فونوگرامماسىز ايتا الاتىن تالانتتار قانشاما؟ سول تالانتتارىمىز دا جاندى داۋىسپەن ايتپايتىن بولسا، ولار وزدەرىن ءارى قاراي دامىتۋدىڭ ورنىنا، كەرىسىنشە وشىرەدى. ونەر دە سپورت سەكىلدى. كەز كەلگەن سپورتشى جارىسقا ۇلكەن دايىندىقپەن شىعادى. ونەر دە سونى تالاپ ەتەدى ەمەس پە؟

ونەردىڭ جولى شىن مانىسىندە اۋىر جول عوي...

ءيا، ارينە! ءبىراق فونوگرامما ارقىلى ءبىز سول اۋىردى جەڭىلدەتتىك قوي. قازاق ەستراداسىندا شىن تالانتتار جەتىپ جاتىر. دەگەنمەن، فونوگرامماعا سۇيەنىپ، ابدەن جالقاۋلانىپ العان ءبارى. مۇمكىن ارتىق پروبلەمانى قاجەت ەتپەيدى، مۇمكىن وز-وزدەرىنە سەنبەيدى. ەڭ وڭاي جولدى تاڭداپ الىپ، سول باعىتتان اۋار تۇرلەرى جوق..

قازىرگى ۋاقىتتا ءبىر ءان ايتىپ تانىمال بولىپ كەتكەن انشىلەردىڭ سانىندا شەك جوق. اندەرىنىڭ ءوزى ماعىناسىز. جالپى، قازاق ەستراداسىنىڭ «ءسوزى» قاشان تۇزەلەدى؟

بۇل دا – ۇلكەن پروبلەما. قازاق راديوسىن ءجۇرسىن ەرمان باسقارىپ وتىرعاندا، مەن كوركەمدىك كەڭەس قۇرامىندا بولدىم. سوندا جاڭادان شىققان اندەردى روزا رىمبايەۆا، كەڭەس دۇيسەكەيەۆ سىندى كەڭەس مۇشەلەرى وتىرىپ اۋەلى ءاندى تىڭدايتىنبىز، كەيىن سۇرىپتايتىنبىز. سوزدەرى ماعىناسىز بولسا، قايتا جازدىرۋعا جىبەرەتىنبىز. ءاننىڭ ءسوزى، اۋەنى، ارانجيروۆكاسى جانە ورىنداۋشىسى دەگەن بولادى. ەگەر وسى تورتەۋى تەڭ بولسا، ءان حالىققا ءوتىمدى بولادى. ال قازىرگى جاستارىمىزدىڭ اراسىندا ادەمى ءان جازا الاتىندار بار، الايدا سول ءاننىڭ سوزدەرىنە كوڭىل بولمەيدى. كەيدە سول ماعىناسىز اندەر ادەيى جازىلاتىن سەكىلدى. سەبەبى حالىقتىڭ نازارى ەڭ الدىمەن وعاش دۇنيەگە اۋادى. ورىنداۋشىلارى وسىنداي دۇنيەلەرمەن العا ءتۇسىپ كەتىپ جاتىر.

شىنى كەرەك، ونەر دە نارىققا كىرگەن. نارىقتا كىم ءوزىنىڭ دۇنيەسىن قالاي وتكىزسە، سولاي اقىسىن الادى. بۇل ءۇردىس بىزگە شەتەلدەن كەلگەن. قازاق ءاۋ باستا ونداي ەمەس ەدى عوي. بىزدە بيىك سانا، تەرەڭ فيلوسوفيا، مازمۇندى-ماعىنالى دۇنيەلەر بولدى. قارابايىر سوزگە، انگە قۇرىلعان تۋىندى اتىمەن بولماعان. سول جولىمىزدان جاڭىلىپ بارامىز. مۇنىڭ ءبارى اقشانىڭ سوڭىنان ءتۇسىپ، اتاق قۋعانداردىڭ كەسىرىنەن بولىپ جاتىر.

سول سەبەپتى ونەر جولى ەكىگە ايىرىلعان. اتا-بابانىڭ جولىمەن كەلە جاتقاندار جانە اقشا تابۋدى ماقسات ەتىپ، وزدەرىنشە جول سالىپ جۇرگەندەر. وندايلاردىڭ جولى قانشالىقتى ۇزىن، قىسقا ەكەنىن ۋاقىت كورسەتەدى. ءبىراق تىڭداۋشىعا اسەرى تاعى بار...

نەگە بۇگىنگى جاستارىمىز سونداي ارزان دۇنيەگە قۇمار؟ شىن تالانتتار نەگە باعالانباي جاتادى؟

سوۆەت ۇكىمەتىندە قازاق مۋزىكاسىندا ءبىراز قيىنشىلىقتار بولدى. قازاقتىڭ تاريحىن، باتىرلىعىن، قاھارماندىعىن جىرلايتىن دۇنيەلەرگە تىيىم سالدى، ايتقىزبادى. سونىڭ كەسىرىنەن بۇگىندە جىر-داستاندارىمىز كوپ ايتىلمايدى. ءبىراق تاۋەلسىزدىڭ اق تاڭى اتقان مىنا زاماندا ەشكىم ەشكىمنىڭ قولىن بايلاپ وتىرعان جوق. قايتادان شىعارۋىمىز كەرەك، ايتۋىمىز كەرەك.

ءبىراق ءوز تىڭدارمانىمىزدى ءوزىمىز قۇرتىپ وتىرمىز. تەلەارنالاردا حالىق اندەرى شىرقالاتىن باعدارلاما جوق. ونى حالىق قايدان تىڭدايدى، قايدان تانيدى؟ حالىق اندەرىن ايتاتىن ءداستۇرلى انشىلەردىڭ اياقتارىنا كوبىنە تۇساۋ سالىنىپ جاتادى، قارىمى دا، قارجىسى دا جەتپەيدى. سول سەبەپتى جەكە كەشتەر وتكىزۋىنە مۇمكىندىك تۋا بەرمەيدى. ال ەندى «حالىق تانىماعاندى سىيلاماس» دەگەندەي ءداستۇرلى انشىلەرىمىز حالىق اراسىندا اسا تانىمال ەمەس.

سول ءۇشىن تەلەارنالاردان حالىق مۋزىكاسىنا ارنايى ساعات ءبولىنۋى كەرەك. مۇنى دا  مادەنيەت مينيسترلىگى شەشۋى كەرەك. مينيسترلىكتىڭ قارجىسى كىمگە كەتپەي جاتىر؟ ءتىپتى قازاقستاندا وتكەن ەكسپو -2017 حالىقارالىق كورمەسىندە ءبىر دە ءبىر ءداستۇرلى ءان ايتىلعان جوق. ءبىزدىڭ كەشەگى امىرە قاشاۋبايەۆتىڭ ءوزى فرانسيادا، گەرمانيادا ءان شىرقاعان. ال ءبىز مىنا تۇرعان استانانىڭ ساحناسىنا شىعا المادىق. ەسەسىنە شەتەلدىڭ بار جۇلدىزىن شاقىردى، كەتىپ جاتقان شىعىن. سول قارجىنى نەگە قازاقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن بولمەسكە؟

شىنى كەرەك، ءداستۇرلى ونەردىڭ تىڭداۋشىسى اۋىلدا عانا. قالادا بار شىعار، الايدا بىرەن-ساران. تەلەارنا تۇگەل شوۋعا تۇنىپ تۇر. تانىمدىق باعدارلامالار جوقتىڭ قاسى.

ەندى ايتىڭىزشى، بىزدەن كەيىنگى كەلە جاتقان ۇرپاققا نە قالدىرامىز؟ الگى «اللونى» ما، الدە «جوق-جوقتى» ما؟

سول ءداستۇرىمىزدى، قازاقتىعىمىزدى ەلگە تانىتۋ ءوز موينىمىزعا جۇكتەلدى. اۋىل-اۋدانداردى ارالاپ، تۇرعىندارىنا كونسەرتتىك باعدارلامالار وتكىزسەم دەگەن ارمانىم بار. ارمان ەمەس، ول بىزگە – مىندەت.

ساۋلە حانىم، ءوز سالاڭىزعا بايلانىستى سىزگە بيلىكتەن ورىن بەرىلسە، ەڭ ءبىرىنشى قولعا الار شاراڭىز قانداي بولاتىن ەدى؟

مەن بارلىق كونسەرتتىك باعدارلامالاردىڭ ۇجىمىنا ەلدى ارالاپ، حالىقپەن ەتەنە جاقىن بولۋىن مىندەتتەيتىن ەدىم. ەڭ باستىسى ءتىرى داۋىستا ءان شىرقاۋلارىن تالاپ ەتەمىن. ماسەلەن، مەن ءبىر جىلدارى اتىراۋ وبلىسى قىزىلقوعا اۋدانىنداعى مۇقىر اۋىلىنا كەش بەرۋگە بارعان ەدىم. سول كەزدە ماعان اۋىل تۇرعىندارى ريزا بولدى «68 جىلدان كەيىن كەلىپ تۇرعان العاشقى ءارتىس سەنسىڭ» دەپ. سوڭعى رەت ول اۋىلعا روزا باعلانوۆا بارعان ەكەن. وسىنداي جاعدايلاردا عانا حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرەمىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – الدىمەن حالىقتىڭ ۇلتتىق رۋحىن وياتۋ. ونىڭ ۇلكەن تارماعى – مادەنيەت، ونىڭ ىشىندە – ونەر. قازاقتىڭ ناعىز ونەرىمەن ەلدىڭ ءار تۇكپىرىن سۋسىنداتۋدى باستى ماقساتىمىز ەتۋ كەرەك. ءبىزدىڭ ەلىمىز قۋراپ قالعان ەگىن سەكىلدى. سونى جاقسىلاپ تۇرىپ سۋارساق، شىركىن! سوندا عانا قالىڭ قازاقتىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرامىز.

تەك فونوگراممامەن ءان ايتىپ، حالىقتى الداپ، ساحنانىڭ كيەسىن كەتىرىپ جۇرگەن ءانشى-سىماقتارعا نە ايتار ەدىڭىز، قالاي قامشىلار ەدىڭىز؟

ايتساڭ، جەكسۇرىن بولاسىڭ. ايتپاساڭ، ءىشىڭ ورتەنەدى. وسكەلەڭ جاستار – ءۇمىتىمىز. تالانتتىڭ بويىنداعى قىرلارى اشىلۋ كەرەك، جۇلدىزىن جاعۋ كەرەك. ءبىراق تۇلپاردىڭ الدىنا ەسەكتىڭ ءتۇسىپ كەتكەنى ۇيات. ۇيات دەگەن دۇنيە ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋ كەرەك. ەسەكتىڭ ءوزى ۇيالۋ كەرەك، ويلانۋ كەرەك. ءبىراق ەسەككە ويلاناتىنداي قۇداي مي بەرمەسە، وعان ايتتىڭ نە، ايتپادىڭ نە، ءبارىبىر.

ساۋلە حانىم، «ءداستۇرلى ونەردىڭ ءوز شاڭىراعى بولسىن» دەپ جۇرگەن جانداردىڭ ءبىرى بولدىڭىز. ەندى مىنە «امانات» ونەر ستۋدياسى اشىلىپ، ءداستۇرلى انشىلەردى دايىنداۋدا. ارمانىڭىز ءسال دە بولسا ورىندالعان سەكىلدى...

ءيا، بىلتىر عانا «امانات» ونەر ستۋدياسىنىڭ ءبىر جىلدىعىنا وراي «الاتاۋدى جاڭعىرتتى دومبىرا مەن كومۋزىم» اتتى قىرعىز-قازاق كونسەرتى  «AMANAT music»  ءى حالىقارالىق كونكۋرس-فەستيۆالىن وتكىزدى. بۇل جوبا ەرتەڭگى جاس ونەرپازدارىمىز ءۇشىن ۇلگى رەتىندە ۇيىمداستىرىلدى. «امانات» ونەر ورتالىعى بابادان قالعان ونەردى جالعاستىرىپ، جاس جەتكىنشەكتەردى ۇلتتىق ونەر باۋلۋدا از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە تالاي جەتكىنشەكتىڭ ونەردەگى شامىن جاعىپ كەلەدى. جۇمىس ءوز بابىمەن ءجۇرىپ جاتىر.

وسىنداي ءداستۇرلى ونەردىڭ ورتالىعى بولسا دەگەن ارمانىم كوپتەن بەرى كوكەيىمدە جۇرەتىن. قانشا جىل بويى اۋزىمىزدان سۋ قۇرىعانشا ايتتىق، الايدا ۇسىنىسىمىز قولداۋ تاپپاي كەلدى. قولداۋ بولماعان سوڭ وزىمە قيمىلداۋعا تۋرا كەلدى. ءسويتىپ، استاناعا بارىپ، «امانات» ونەر ورتالىعىن اشتىق. ەندى اشقالى جاتقانىمىزدا الماتىدان «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترىنىڭ اشىلاتىنى جونىندە حابار ەستىپ، بىردەن وسىندا كەلدىم. سودان بەرى وسىندامىز. وعان قولداۋ بىلدىرگەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك بولدى. ول كىسىگە العىسىمىز شەكسىز.

الماتىدا الاتاۋ ءداستۇرلى ونەر تەاترىندا اشقانىمىزبەن، ءالى دە كوپ شارالار قولعا الىنباي كەلەدى. تەك ءبىر جىلدىعىمىزدى وتكىزەر كەزدە تەاتردىڭ باسشىلىعىنا ءداستۇرلى ونەر يەسى، جىرشى بەرىك ءجۇسىپوۆ كەلدى دە، ءبىر جىلدىققا وراي جاڭاعى فەستيۆالىمىزدى وتكىزىپ الدىق. وندا جان-جاقتان 144 بالا كەلدى. رەسپۋبليكا ىشىنەن بولەك قىرعىزستاننان دا ەكى انسامبل، ءداستۇرلى ورىنداۋشى بالالار كەلدى، ياكۋتيادان بىرنەشە ونەرپاز كەلدى.

ءتۇبى ءبىر، ءدىنى ءبىر ەلدەر اراسىندا وسىنداي فەستيۆال ۇيىمداستىرىپ، دوستىعىمىزدى نىعايتۋ – ماقساتىمىز بولدى. سول كەزدەگى اتامبايەۆتىڭ مالىمدەمەسى دە بىزگە توسقاۋىل بولعان جوق. ەلباسىمىز ايتقانداي «باسشىلار كەلەدى، كەتەدى، ال ەكى ەلدىڭ حالقى قالادى».

تەك وسىنداي ءداستۇرلى ونەردىڭ بيلىك تاراپىنان قولداۋ تاپپاي وتىرعانى كوڭىل قىنجىلتادى.