كەشە تۇركىستان قالاسى ماڭىندا ورنالاسقان ەسكى يقان اۋىلىندا جەرگىلىكتى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ۇيعارىمىمەن يوسيف ءستاليننىڭ ەسكەرتكىشى قايتا ورناتىلدى، دەپ حابارلايدى "قامشى" پورتالى.

بۇرىنعى كەڭەستەر وداعىنىڭ قاندى قول كوسەمىنىڭ 3 مەترلىك تاس ءمۇسىنى ەسكى يقان اۋىلىندا 1954 جىلدان بەرى تۇرعان. 2014 جىلى ماۋسىم ايىندا قاتتى داۋىلدان كەيىن، ەسكەرتكىش قيراپ قالعان بولاتىن. اراعا ءبىر جىل سالىپ، ەسكى يقاندىقتار قيراعان كوسەمنىڭ ءمۇسىنىڭ قايتا قالپىنا كەلتىرىپ قانا قويماي، اۋىلدىڭ ورتالىعىنان، ەڭ كورىكتى جەرگە ورناتقان. ەسكى كوسەمنىڭ جاڭا ءمۇسىنىنىڭ بيىكتىگى 5 مەترگە دەيىن جەتكەن.

وسىلايشا جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى قارساڭىندا ەسكى يقاندىقتار وزدەرىنە سىي جاساعان مىس.

جەرگىلىكتى اۋىل اقساقالدارى، سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، وتتى جىلدارى وسى ولكەدەن 300-گە تارتا ازامات مايدان دالاسىنا اتتانعان. ولاردىڭ 58ء-ى عانا جەڭىسپەن ەلگە ورالعان.

ءيا، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى بۇكىل كەڭەس ارمياسى "وتان ءۇشىن! ستالين ءۇشىن!" دەپ ۇرانداپ، جاۋعا قارسى ۇمتىلعاندارىن بۇگىنگى ۇرپاق جاقسى بىلەدى.

دەسە دە، ەل تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى، قىلىشىنان قان تامعان ءستاليننىڭ بارلىق ەسكەرتكىش مۇسىندەرىن قيراتۋ نەمەسە جويۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

ءقازىردىڭ وزىندە، قازاقستانداعى جالعىز ءستاليننىڭ تولىق بويلى ەسكەرتكىشى وسى ەسكى يقان اۋىلىندا عانا قالعان. سونداي-اق بقو بۇگىن اۋىلىندا يوسيف ءستاليننىڭ جارتى بەلىنەن كەلەتىن كىشكەنە عانا ءمۇسىنى ساقتالعان.

تابيعات ءوزى قيراتقان ءستاليننىڭ ەسكەرتكىشىن ءالى كۇنگە دەيىن اسپەتتەپ، توبەلەرىنە كوتەرگەن ەسكى يقاندىقتار قيراندىنى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن اۋىل بولىپ قارجى جيناعان.

ەسكى يقاندىقتاردىڭ ستالينگە دەگەن شەكسىز ماحابباتىنان حاباردار بولعان گرۋزيانىڭ گوري قالاسىندا ورنالاسقان ءستاليننىڭ ءمۇراجاي-ۇيىنىڭ اكىمشىلىگى تۇركىستان قالاسىنىنڭ اكىمشىلىگىنە ەسكەرتكىشتى ساقتاپ قالۋلارىن سۇراپ، حات دايىنداعان.

سونشاما، الەككە تۇسەتىندەي يوسيف ستالين كىم ەدى؟ تاريحي دەرەكتەر ول تۋرالى نە دەيدى؟

1920-30 ج.ج. قازاق دالاسىنداعى اشارشىلىقتىڭ ەكونوميكالىق جانە دەموگرافيالىق زارداپتارىنىڭ وتە اۋىرلىعى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى بۇگىندە. بۇل قازاق تاريحىندا «ۇلى جۇت» اتاۋىمەن قالعان. سول كەزدەگى قازاق زيالىلارىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا، اشارشىلىق اپاتى التايدان ماڭعىستاۋعا دەيىنگى قازاق دالاسىن تۇگەل قامتىعان. كەيبىر دەرەكتەردە قولدان جاسالعان اشارشىلىقتان قىرىلعان قازاقتىڭ سانى 4 ميلليون 200 مىڭنان استام ادام دەپ كورسەتىلەدى. سول كەزدەگى قازاق ۇلتىنىڭ سانى 6 ميلليون بولسا، سونىڭ 4 ميلليونىنان استامىن ادەيى قىرىپ سالعان. بۇل ساياساتتى جۇرگىزۋشى ارينە - يوسيف ستالين. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىندا 40 ميلليونننا استام ادام ستالين زۇلىمدىعىنىڭ قۇربانىنا اينالعان. بۇلاردىڭ ىشىندە ارينە قازاق ۇلتىنىڭ ۇلدار بار ەدى. الايدا كۇنى بۇگىنگە دەيىن، قازاقتىڭ تاعدىرىنداعى ەڭ قورقىنىشتى قاسىرەتى، حالىقتىڭ 70% اجالعا دۋشار ەتكەن اشارشىلىققا كۋا بولارلىق ەشتەڭە جوق تا، سول قىرعىندى جاساعان "جالماۋىزعا" ەسكەرتكىش قويادى ەكەنبىز...

ال، تۇركىستاندىقتار اتا-بابامىزدى قان جوساداي قىرىپ سالعان يوسيف ءستاليننىڭ ءبىر ەسكەرتكىشىن ورنىنان الا الماعانى بابا رۋحىنا قۇرمەتسىزدىك ەمەس پە؟ ەسكى يقاندىقتاردىڭ اۋىل بولىپ، ءبىر اۋىزدان قاندى قول ءستاليننىڭ ەسكەرتكىشىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن كۇرەسىنە قاراپ، بۇل اۋىلداعىلار ءالى دە بولسا كەڭەستىك ويلاۋ سانادان ارىلماعان، تاۋەلسىزدىكتى تولىق مويىندامايتىندىعىنىڭ بەلگىسى دەپ توپشىلاۋىمىزعا ابدەن بولاتىن سەكىلدى.

نۇرگەلدى ءابدىعاني ۇلى