قىزىلوردادا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعاندارعا ارنالعان بالالار ءۇيى جابىلدى. سەبەبى، وڭىردە «اتامەكەن» وتباسىلىق ۇلگىدەگى بالالار اۋىلى سالىنىپ، پايدالانۋعا بەرىلدى. حالىقارالىق بالالار كۇنى قارساڭىندا ەسىگىن ايقارا اشقان اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ قايتتىق.
قازاق – جەتىمىن دە، جەسىرىن دە جىلاتپاعان، وزگەگە تەلمىرتپەگەن حالىق. دەگەنمەن، قاتال زامان تالابى ما، الدە ادامدار بويىنان مەيىرىمدىلىك، باۋىرمالدىق قاسيەتتەردىڭ سۋالۋىنان با، قاي وڭىردە دە تاستاندى بالالار سانى ازايماي وتىر.
تاريحقا ۇڭىلسەك، قازاقتا بۇرىن-سوڭدى تاستاندى بالا دەگەن ۇعىم مۇلدە بولماعان. ءبىز جەتىمىن جىلاتپاي، جەسىرىن بوساعادان بەزدىرمەي، قاڭعىتپاي، قورعاپ، قامقورلىعىمىزعا العان حالىقپىز. كۇيەۋىنەن جاس قالعان كەلىنشەكتى سول اۋلەتتىڭ وزگە ازاماتىنا امەڭگەرلىكپەن جار قىلۋىمىزدىڭ استارىندا ۇلتتىق كەلبەت پەن ادامگەرشىلىك قۇندىلىق جاتىر ەمەس پە؟
اقپارات كوزدەرىنە سۇيەنسەك، قازاققا «كوكەك-انا» ۇعىمى سوناۋ 70ء-شى جىلدارى كەلگەن ەكەن. مىنە، سول ۋاقىتتان بەرى ءبىزدىڭ قوعامدا قۇرساعىن جارىپ شىققان بالاسىنان باس تارتقان بەزبۇيرەك انالار، اسىراپ-باعۋ سىندى جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشىپ جۇرگەن تاسباۋىر اكەلەر، كوزدەرى جاۋتەڭدەپ، كىشكەنتايىنان جەتىمدىكتىڭ قامىتىن كيىپ، قاتارلاستارىمەن ەمىن-ەركىن ويناپ-كۇلۋگە باتا الماي، جالتاقتاپ كۇي كەشىپ جۇرگەن تاستاندى بالالار كوبەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، «بالا – باۋىر ەتىمىز»، «جاس ۇرپاق – التىن دىڭگەگىمىز» دەپ اسپەتتەيتىن تەكتىلىگىمىزدى ۋىسىمىزدان شىعارىڭقىراپ الدىق.
مەملەكەت اكە مەن شەشەنىڭ ورنىن الماستىرا المايتىنى انىق. سوعان قاراماستان «جەتىم كورسەڭ – جەبەي ءجۇر» دەگەن ءسوزدى باستى باعدار ەتكەن ەل ۇكىمەتى تاستاندى بالالاردىڭ ەشنارسەدەن تارشىلىق كورمەي كەلەشەكتە ەلىنە ابىرويلى قىزمەت ەتەتىن ازامات قاتارىنا قوسىلۋ مىندەتىن ءوز موينىنا الىپ، ايتارلىقتاي كومەك كورسەتىپ كەلەدى. جاڭا عاسىر باستالىسىمەن ەلىمىزدە وتباسىلىق ۇلگىدەگى بالالار اۋىلدارى پايدا بولا باستادى. بۇل مەكەننىڭ جەتىمدەر ۇيىنەن ايىرماشىلىعى كوپ.
بۇل ساناتتاعى جاۋتەڭكوزدەردىڭ ءبىر توبى قىزىلوردادا «اتامەكەن» وتباسىلىق ۇلگىدەگى بالالار اۋىلىندا تاربيەلەنىپ جاتىر.
مۇندا بالالاردىڭ ەڭ كەنجەسى – 3 جاستا، ۇلكەنى 17-دە. جاس ايىرماشىلىقتارىنا قاراماستان، ولار ءوزارا تاتۋ، ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي ءوسىپ كەلەدى. ۇلكەنى كىشىلەرگە قامقورلىق تانىتادى. سولاردىڭ ءبىرى – مەدەت ءدالى. ول ەرتەڭگى كۇنگە ۇلكەن سەنىممەن قارايدى. جىگەرلى، پاتريوت، تالاپتى. ءبىلىمدى بولسا، ابىرويلى، سىيلى ازامات بولارىن جاقسى تۇسىنەدى. مەكتەپتە وزات، تاربيەسى جاقسى.
- مەن ءتىس دارىگەرى بولامىن دەپ الدىما ماقسات قويدىم. 11-سىنىپتى جاقسى ءبىتىرىپ، ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستتى ويداعىداي تاپسىرسام، سول ماقساتىما جەتەمىن دەپ ويلايمىن، - دەيدى جاس جەتكىنشەك.
سەگىز تۇرعىن ۇيدەن تۇراتىن وتباسىلىق ۇلگىدەگى بالالار اۋىلىن اشۋ ارقىلى قىزىلوردادا جەتىمدەر ءۇيى جويىلدى. بالالار اۋىلىن قۇرۋداعى نەگىزگى ماقسات تا بالالاردىڭ قوعامعا الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋىن جانۇيالىق جاعدايدا قالىپتاستىرۋ. ءار شاڭىراقتىڭ سارىارقا، وقجەتپەس، ءۇشقوڭىر، بايقوڭىر، اقجايىق، الاتاۋ دەگەن ءوز اتاۋى بار.
بولمەلەر زاماناۋي ۇلگىدە جابدىقتالعان، ءومىر سۇرۋگە بارلىق جاعداي جاسالعان. بالاقايلاردىڭ كوڭىلى كوتەرىڭكى. تابالدىرىقتان اتتاعاننان وتباسىلىق جىلۋ سەزىلەدى. ءار كوتتەدجدە 7-10 بالادان تۇرادى جانە ولارعا قامقور بولاتىن ءوز انالارى بار. ياعني، انانىڭ ايالى الاقانىن سەزىنەدى، انالىق مەيىرىمگە بولەنەدى. كادىمگى بەرەكەلى ۇيا، شاتتىقتى شاڭىراق. وزدەرى باقشاسىن ەگىپ، بىرلەسىپ ەڭبەك ەتەدى.
بالالار اۋىلىنىڭ اشىلۋىنا قاتىسقان ايماق باسشىسى ق.كوشەربايەۆ جاڭا قونىسقا قۇتتى بولسىن ايتىپ، جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى.
- اتا-اناسىز قالعاندارىڭىز تاعدىردىڭ جازۋى. ءبىراق سىزدەر جەتىم ەمەسسىزدەر. ويتكەنى اكەدەي قامقورى ەلباسى بار. مەملەكەت سىزدەردى دالاعا تاستامايدى. مىناداي ءزاۋلىم ءۇي سالىنىپ جاتقانى وسى ءسوزىمنىڭ دالەلى. ەندى جاقسى ءبىلىم الىپ، ۇكىلى ءۇمىتتى اقتاڭىزدار، - دەپ وبلىس اكىمى ق.كوشەربايەۆ بالالاردى جىگەرلەندىردى.
- تاعدىرلارى بولەك بالالار عوي بۇلار. ءتۇرلى قيىندىقتارمەن كەلەدى، سوندىقتان وسى بالالارعا انالىق مەيىرىم جەتىسپەي تۇراتىن سياقتى. سول مەيىرىمدى بالالارعا جەتكىزۋگە تىرىسامىن. جۇرەكتەرى نازىك بولادى. سوندىقتان بۇل بالالارعا مۇمكىندىگىنشە جىلى سويلەپ، جىلىلىقپەن، ۇيدەگى ءوز وتباسىمىزدا ءوز بالالارىمىزدى قالاي تاربيەلەيمىز، سولاي بار جىلۋلىقتى بەرۋگە تىرىسامىز، - دەيدى تاربيەشى اتا-انا ساۋلە قوجبانوۆا.
بالالار اۋىلى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ نەگىزىندە «پەتروقازاقستان» كومپانياسىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن سالىندى. ال، م.مامەتوۆا اتىنداعى گۋمانيتارلىق كوللەدج ۇجىمى پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق تۇرعىدا وتباسىلىق تاربيەنى ناسيحاتتاۋمەن اينالىسۋدى موينىنا الدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، بالالار اۋىلىنداعى ءاربىر ۇيگە دەمەۋشىلىك، قامقورلىق جاساۋ ماقساتىندا مۇناي كومپانيالارى مەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى بەكىتىلدى. ولار ءاربىر مەرەكە كۇنى جەتكىنشەكتەرگە وزدەرىنىڭ قالاۋى بويىنشا سىي-سياپاتتارىن جاساپ، كۇندەلىكتى كەرەك جاراقتارىنا دەيىن جەتكىزىپ بەرۋگە ۋادەلەستى.
وسىلايشا «اتامەكەن» بالالاردىڭ سىڭعىرلاعان كۇلكىسى مەن باقىتتى بال داۋرەننىڭ ورداسىنا اينالىپ وتىر.
