مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن وتكەن جىلدان بەرى «سەرپىن-2050» جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعانىن كوزى قاراقتى جۇرت جاقسى بىلەدى. بۇل جوبانىڭ ەلىمىزدىڭ حالىق تىعىز قونىستانعان وڭىرلەرىنەن تۇرعىندارى از، جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن ايماقتارىنا جاستاردى جىبەرىپ، سول جەرلەردە وقىتىپ، سول وڭىرلەردە قىزمەت جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىندىگى دە ايتىلىپ ءجۇر. ەڭ ماڭىزدىسى - «سەرپىن-2050» جوباسى بويىنشا وقىپ جاتقان جاستار وزدەرى بارعان جەرلەرىنە تاستاي باتىپ، سۋداي ءسىڭۋى كەرەك. ءسويتىپ، قازاق ەلىنىڭ دەموگرافيالىق احۋالى كوڭىلدەن شىقپايتىن، جۇمىس كۇشى دە تاپشى وڭىرلەرىنە سەرپىلىس اكەلۋى ءتيىس. دەموگرافيالىق تۇرعىدا ارينە.
راس، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دە، «سەرپىن-2050» الەۋمەتتىك جوباسى رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسى دە جوبانىڭ ساياسي استارىن اشىپ ايتپايدى. ارينە، ۆيسە-پرەمەر بەردىبەك ساپاربايەۆتىڭ 25 مامىردا وتكەن «ەلباسىمەن بىرگە جاستاردىڭ ءجۇز قادامى» اتتىت فورۋمدا وبلىس اكىمدەرىنە قاراتا: «بۇل ساياسي جوبا. مۇندا وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى وتىر. اسىرەسە، قوستاناي، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى بۇل جوبانىڭ ورىندالۋىنا وزدەرىڭ مۇددەلى بولۋلارىڭ كەرەك»- دەگەنى عانا ەستەن كەتكەن جوق. ءبىراق، «سەرپىن-2050» جوباسىنىڭ ءمان-ماڭىزى تۋرالى ساياسي سيپاتتا باسقاشا ەشتەڭە ايتىلمايدى. بىلەتىندەر بۇل جوبا پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعانىن ايتادى. سولتۇستىك قازاقستان، پاۆلودار، قوستاناي، شىعىس قازاقستان، اقمولا، باتىس قازاقستان، اقتوبە، قاراعاندى وبلىستارىندا «ماماندار تاپشى ەكەن-مىس»، سول سەبەپتى الماتى، جامبىل، وڭتۇستىك قازاقستان، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ جاستارى الگى 8 وبلىسقا بارىپ وقىعانى ءجون كورىنەدى. تەحنيكالىق ماماندىقتارعا ايىرىقشا نازار اۋدارۋدىڭ سىرى سوندا بولسا كەرەك. بيىل جوبا بويىنشا جوعارى وقۋ ورىندارىنا بولىنگەن 5 مىڭ گرانتتىڭ 3 مىڭى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا ءبولىنىپتى. ال، 1500ء-ى پەداگوگيكالىق ماماندىقتار ەكەن. قالعانى اۋىل شارۋاشىلىعى، ۆەتەريناريا سالاسىنداعى ماماندىقتار بولسا كەرەك. ال، كوللەدجدەر مەن كاسىپتىك-تەحنيكالىق مەكتەپتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى تەحنيكالىق ماماندىقتاردا وقىتاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى جايت. قىسقاسى، «سەرپىن-2050» جوباسى تەحنيكا ءتىلىن مەڭگەرگەن جاستارىمىزدىڭ سانىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسارى انىق. الايدا، جوبانىڭ بولاشاعىنا، العا قويعان ماقساتتارىنا جەتۋى ءۇشىن ءالى ءبىراز تەر توگۋ كەرەك تە شىعار. سەبەبى، «سەرپىندە» ءالى دە پىسىقتالاتىن ماسەلەلەر از ەمەس.
ءبىرىنشى كەزەكتە، «سەرپىن-2050» جوباسى ەشقانداي دا مەملەكەتتىك باعدارلاما ەمەس. ول ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ الەۋمەتتىك جوباسى عانا. جوبا ءۇشىن بولىنەتىن گرانتتار جىل سايىن مەملەكەت تاراپىنان بارلىق مەكتەپ تۇلەكتەرىنە ۇسىنىلاتىن 35 مىڭعا جۋىق گرانتتىڭ ءبىر بولىگى. ياعني، سول 35 مىڭ گرانتتىڭ 5 مىڭىن «سەرپىنگە» قاراي بۇرا سالعان. بىزدىڭشە «سەرپىن-2050» ءتارىزدى جوبا رەسمي تۇردە باعدارلاما رەتىندە ۇيىمداستىرىلۋى ءتيىس. ويتكەنى، ءبىر ورتالىقتان باسقارىلماسا، جوبانىڭ بەرەرى شامالى بولماق. ماسەلەن، 20 جىل ىشىندە «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى 8 مىڭعا جۋىق ازامات شەتەلدەردەن ءبىلىم الىپتى، ءبىرازى ءالى دە وقىپ ءجۇر. «بولاشاقپەن» وقۋ ءۇشىن جەكە ەمتيحان تاپسىراسىز، بىلىكتىلىگىڭىزدى كورسەتەتسىز. ال، «سەرپىن-2050» جوباسىنا قاتىسۋ ءۇشىن ۇبت مەن كەشەندى تەست تاپسىرىپ، جوباعا قاتىسۋشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىرىن تاڭداساڭىز جەتەدى. وتكەن جىلى 2 مىڭ وقۋشى ەلىمىزدىڭ 8 ايماعىنا وقۋعا بارسا، بيىل ولارعا تاعى 6200 جاس قوسىلادى. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقيتىن ازاماتتارعا باس-كوز بولاتىن «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» بار. وندا 50 –گە جۋىق قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. ال، «سەرپىن-2050» جوباسىن تەك ۇيلەستىرۋ كەڭەسى عانا باقىلاپ وتىر. جىل سايىن جوبا بويىنشا وقيتىنداردىڭ قاراسى وسە بەرەتىنىن ەسكەرسەك، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جوباعا قاتىستى ارنايى ورتالىق قۇرىپ، سول ارقىلى باسقارعانى ءجون شىعار. ءارى، جوباعا بولىنەتىن گرانتتاردى جالپى گرانتتاردان بولەك، جەكە ۇسىنعانى دۇرىس. ولاي بولماعاننىڭ وزىندە، جوباعا قاتىسۋشىلارعا باس-كوز بولۋدىڭ قۇقىقتىق-نورماۆتيتىك تەتىكتەرىن ازىرلەپ، ارنايى قارجى قاراستىرعان ابزال.
ەكىنشىدەن، «سەرپىن-2050» جوباسى بويىنشا وقىپ، مامان بولىپ شىعاتىن جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن ناقتى شەشۋ جولدارى ازىرگە بەلگىسىز. راس، رۋدنىي تاۋ-كەن تەحنولوگيالىق كوللەدجىن بىتىرگەن العاشقى «سەرپىندىكتەرگە» سوكولوۆ-سارىباي كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى جۇمىس تا بەرىپتى. قىزمەتتىك پاتەرلەر دە ۇسىنىپتى. الايدا، «سەرپىندىكتەر» باراتىن 8 وبلىستىڭ بارلىعىندا ول جاستارعا پاتەر بەرىپ، جاقسى قىزمەت ۇسىناتىن مەكەمەلەر كوپ پە؟ بارلىق وبلىس اكىمدەرى وسى جاستاردىع ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن قۇلشىنىپ كىرىسە مە؟ جاۋاپ بەرۋ قيىن ازىرگە. ويتكەنى، «سەرپىندىكتەردىڭ» باسىم كوپشىلىگى ءالى وقىپ جاتىر. دەمەك، قازىردەن باستاپ جوباعا قاتىسۋشىلاردى جۇمىسپەن ناقتى قامتىپ، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشەتىن تەتىكتەر قاراستىرىلماسا، كەيىن جاستار وقۋ بىتىرگەندە تاعى دا بيلىككە وكپەلى توپ پايدا بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى، ءقازىر جوبا بويىنشا وقىپ جاتقان جاستاردىڭ بولاشاقتان كۇتەتىن ۇمىتتەرى وراسان زور. سول ۇمىتتەر قيراماۋى كەرەك كەلەشەكتە. سوندىقتان، «سەرپىن-2050» جوباسى مەملەكەتتىك باعدارلاما دەڭگەيىنە كوتەرىلگەنى دۇرىس. ياعني، بۇل ىسكە تەك ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عانا ەمەس، وزگە دە مينيسترلىكتەر، اكىمدىكتەر بەلسەنە اتسالىسۋى ءتيىس.
ايتپاقشى، جوبانىڭ ساياسي استارىن جۇرت باياعىدا-اق تۇسىنگەن. ماسەلەن، فەيسبۋك الەۋمەتتىك جەلىسىندە جۋرناليست اسىلحان ماماش ۇلى: «بىلتىر «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن قوستانايعا وقۋعا تۇسكەن قارىنداسىما «يت ولگەن جەرگە قالاي باراسىڭ، سۋىعىن ايتپاعاندا، تۋىسىڭ دا جوق قوي ول جاقتا» دەگەنبىز. جاقىندا كەلدى. قوستانايعا وتە ريزا. «جەنپي-دەن ون ەسە دۇرىس، مۇعالىمدەرى قاتال، بىلىمدەرى دە جاقسى، اقشا دا جينامايدى» ەكەن دەيدى. الدىندا جەنپي-دە ءبىر جىل وقىپ، كوڭىلى قالعان ەدى. قوستانايدىڭ ورىس قىزىمەن ءبىر بولمەدە تۇرىپتى. ول ورىسشا، بۇل قازاقشا ۇيرەتىپتى. الگى ورىس قىز ءبىر جىلدا كادىمگىدەي ءتىل سىندىرىپ، بەتى بەرى قاراپتى. «قازاقتار كوبەيىپ كەتتى»- دەپ قاباق شىتقان ەشكىم بولماعان. كوشەدە ىعى-جىعى ماشينە جوق. اۋاسى تازا، سۋى تۇنىق. «باۋىر باسىپ قالدىق، بىزبەن بىرگە بارعان ستۋدەنتتەردىڭ كوبى ءتۇبى سول جاقتا قالاتىن سياقتى»- دەيدى. بىلتىر قوستانايدىڭ وقۋ ورىندارىنا «سەرپىن» باعدارلاماسىمەن 100 ستۋدەنت بارىپتى. وعان 100 ستۋدەنتتتىڭ ارتىنان سالەم-ساۋقات ارقالاپ جۇرەتىن تۋعان-تۋىستارىن تاعى قوسىڭىز. ءومىرى ارالداعى اۋىلىنان ۇزاماعان ءبىر كىسى شالعىنى بەلدەن كەلەتىن سولتۇستىكتى ارالاپ، «قايتكەندە كوشەم» دەپ جۇرگەن كورىنەدى. قوستانايدى الىسسىنىپ، دايىن گرانتقا دا بارماي قالعاندار دا بوپتى. ەندى بيىل «سەرپىنمەن» ءبىر قوستانايدىڭ وزىنە 600 گرانت بولەدى ەكەن. جىل سايىن وسىنشا ستۋدەنت بارا بەرسە قوستانايىڭ دا قازاقىلانىپ شىعا كەلەيىن دەپ تۇر»-دەپ جازادى. ءبىراق، رەسمي بيلىك جوبانىڭ ساياسي استارىن اشىق ايتۋدان سەسكەنىپ وتىر. ب. ساپاربايەۆتان باسقا «سەرپىننىڭ» ساياسي استارى تۋرالى پىكىر ايتقان ەشكىم جوق. بالكىم سودان دا شىعار، جوبا بويىنشا جاستاردى قابىلداپ جاتقان وڭىرلەردەگى وقۋ ورىندارىن سانىندا قايشىلىقتار بار. ماسەلەن، سولۇستىك قازاقستان وبلىسىنان جوباعا 1 ۋنيۆەرسيتەت، 4 كوللەدج قاتىسۋدا. ال، قاراعاندى وبلىسىنان 4 ۋنيۆەرسيتەت، 5 كوللەدج تاڭدالىپتى. راس، ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىلىم بەرۋ ماڭىزدى ارينە. الايدا، جوبانىڭ دەموگرافيالىق استارىنا ۇڭىلەر بولساق، جاستاردى سولتۇستىك قازاقستانعا تارتقان ابزال بولار ەدى. ءبىراق، جوبانىڭ رەسمي سايتىنداعى دەرەكتەرگە سەنسەك ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە مامان دايارلاۋ ىسىنە نازار اۋدارعان ءتارىزدى. دەگەنمەن، «سەرپىن-2050» جوباسى ۇلان-عايىر ولكەنىڭ كەز كەلگەن بۇرىشى قازاقتىكى ەكەندىگىن اڭعارتاتىن جوبا. سونىمەن بىرگە، ول سوڭعى جىلدارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كوڭىلگە قونىمدى باستامالاردىڭ ءبىرى. ايتپەسە، ءبىزدىڭ شەنەۋنىكتەر ماسا ءولتىرۋدى دە «ۇلتتىق جوبا» دەڭگەيىنە كوتەرەتىن ءتۇرى بار.
ارداگەلدى ساياسي
