الەمدەگى بارلىق ادامدارعا پايعامبار رەتىندە جىبەرىلگەن، پايعامبارلاردىڭ ەڭ سوڭعىسى جانە ەڭ ۇستەمى مۇحاممەد (الەيھيسسالام) 571 جىلى ءساۋىردىڭ 20-نا ساي كەلگەن ءرابيۋل-اۋۋال ايىنىڭ 12ء-سى، دۇيسەنبى كۇنى تۇندە، تاڭعا جاقىن مەككەدە دۇنيەگە كەلدى. ءار ۇممەت ءۇشىن ءوز پايعامبارىنىڭ تۋىلعان كۇنى مەرەكە بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇل كۇن دە مۇسىلمانداردىڭ مەرەكەسى. قۋانىش پەن شاتتىق كۇنى. الەمدەگى مۇسىلماندار تاراپىنان جىل سايىن بۇل ءتۇن «ءماۋلىت ءتۇنى» بولىپ تويلانادى، بارلىق جەردە ءماۋلىت قاسيداسى، ولەڭدەرى وقىلىپ، راسۋلۋللاھ ەسكە الىنادى. ءماۋلىت – تۋىلعان ءسات دەگەندى بىلدىرەدى.
پايعامبارىمىز ءماۋلىت تۇنىندە ساحابالارعا تاعام ۇسىنىپ، بالا كەزىندە بولعان وقيعالاردى ايتاتىن. حازىرەتى ءابۋ باكىر حاليفا بولىپ تۇرعان كەزدە ساحابالاردى جيناپ، راسۋلۋللاھ تۋىلعان كەزدەگى عاجايىپ وقيعالار تۋرالى ايتاتىن. بۇل ءتۇنى پايعامبارىمىز تۋىلعان كەزدە بايقالعان قۇبىلىستاردى، مۇعجيزالاردى ايتۋ، تىڭداۋ، ۇيرەنۋ وتە ساۋاپتى امال بولىپ تابىلادى. پايعامبارىمىزدى ماداقتايتىن ءتۇرلى ءماۋلىت قاسيدالارى بار. «ءماۋلىت وقۋ» – پايعامباردىڭ دۇنيەگە كەلۋىن، ميعراجى مەن ءومىرى تۋرالى ايتۋ، ونى ەسكە ءتۇسىرۋ، ونى ماداقتاۋ دەگەندى بىلدىرەدى. ءماۋلىت ءتۇنى – ءقادىر تۇنىنەن كەيىنگى ەڭ ءقادىرلى ءتۇن. بۇل ءتۇنى پايعامبارىمىزدىڭ تۋىلعانىنا قۋانعاندار كەشىرىلەدى.
حاديس شاريفتەردە بىلاي دەلىنەدى:
«مەنى اكە-شەشەسىنەن، بالاسىنان جانە بارلىق ادامنان ارتىق جاقسى كورمەگەن ادام شىنايى يمان كەلتىرگەن بولا المايدى».
«ءبىر نارسەنى قاتتى جاقسى كورگەن ادام، ارينە، ونى كوپ ەسىنە الادى.»
«پايعامبارلاردى ەسكە ءتۇسىرۋ عيبادات بولىپ سانالادى.»
بۇل ءتۇنى سازدى اسپاپتار جانە باسقا دا حارام نارسەلەردى ارالاستىرماي، ەركەك-ايەل ارالاسپاي، اللاھ ريزالىعى ءۇشىن ءماۋلىت جيىندارىن ۇيىمداستىرۋ، ءماۋلىت وقۋ، سالاۋات ايتۋ، حالىققا ءدامدى تاعامدار ۇسىنۋ، جاقسىلىقتار جاساۋ ءمۇستاھاب بولادى. بۇل كۇنى قۇران كارىم وقۋ، قازا نامازداردى وقۋ، ساداقا بەرۋ، دۇعا وقۋ جانە حاق تا’الادان كۇنالارىمىزدىڭ كەشىرىلۋىن تىلەۋ كەرەك.
ءماۋلىتتىڭ دۇشپانى كىم؟
سۇراق: ءماۋلىت دەگەن نە؟ كەيبىر ادامدار ءماۋلىت وقۋعا بيدعات دەپ جاتادى، وسى دۇرىس پا؟
جاۋاپ: ءماۋلىت – تۋىلعان ءسات دەگەندى بىلدىرەدى. ءماۋلىت ءتۇنى – ءرابيۋل-اۋۋال ايىنىڭ 11ء-ى مەن 12ء-سى اراسىنداعى ءتۇن. پايعامبارىمىزدىڭ تۋعان كۇنى بۇكىل مۇسىلمانداردىڭ مەيرامى.
راسۋلۋللاھ الەيھيسسالام دۇنيەگە كەلگەندە اكەسىنىڭ اعاسى ءابۋ ءلاحابتىڭ جارياسى (كۇڭى) ءسۋايبا «باۋىرىڭ ابدۋللاھ ۇلدى بولدى» دەپ سۇيىنشىلەگەنىندە قۋانىپ «وعان ءسۇت بەرۋ شارتىمەن سەنى ازات ەتتىم» دەگەن ەدى. وسىعان وراي ءار ءماۋلىت تۇنىندە يسلامنىڭ ەڭ ۇلكەن دۇشپانى بولعان ءابۋ ءلاحابتىڭ ازابى جەڭىلدەۋدە. ءماۋلىت تۇنىندە قۋانعان، ول تۇنگە قۇرمەت كورسەتكەن ادامنىڭ وتە كوپ ساۋاپقا قاۋىشاتىنى وسىدان دا اڭعارىلادى. حافىز مۇحاممەد يبن جازاري شافيي بىلاي دەيدى: «ءابۋ ءلاحاب تۇستە كورىنىپ “جاعدايىڭ قالاي” دەپ سۇرالعانىندا “قاتتى ازاپ تارتۋدامىن. تەك ءار جىلى ءرابيۋل-اۋۋال ايىنىڭ 12ء-شى تۇنىندە ازابىم جەڭىلدەۋدە. راسۋلۋللاھ دۇنيەگە كەلگەندە ءسۇيىنشى الىپ كەلگەن كۇڭىمدى قۋانىشتان ازات ەتكەن ەدىم. سول ءۇشىن بۇل تۇندەردە ازابىم جەڭىلدەيدى.”» دەدى. ءابۋ ءلاحاب سەكىلدى ازعىن كاپىردىڭ ازابى بۇل كۇننىڭ قۇرمەتىنە جەڭىلدەيدى دە، ءبىر مۇسىلماننىڭ كۇناسى كەشىرىلمەي مە؟ بۇل ۇلى پايعامباردىڭ ۇممەتىنەن بولعان ءبىر مۇسىلمان ول تۋىلعان تۇندە قۋانىپ، دۇرىس جەرلەرگە ساداقا بەرىپ، اس بەرىپ، پايعامبارعا دەگەن ماحابباتىن، قۇرمەتىن كورسەتەتىن بولسا، اللاھۋ تا’الا ونى جانناتىنا جىبەرەدى. (م. ناسيحات)
پايعامبارىمىز ءماۋلىت تۇنىندە ساحابالارعا تاعام ۇسىنىپ، بالا كەزىندە بولعان وقيعالاردى ايتىپ بەرەتىن ەدى. حازىرەتى ءابۋ باكىر حاليفا بولىپ تۇرعان كەزدە ساحابالاردى جيناپ، راسۋلۋللاھ تۋىلعان كەزدەگى عاجايىپ وقيعالار جايىندا ايتىپ بەرەتىن ەدى. بۇل كەشتە پايعامبارىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلگەنىندە ورىن العان تاڭعاجايىپ وقيعالاردى، مۇعجيزالاردى ايتۋ، تىڭداۋ، ۇيرەنۋ وتە ساۋاپتى امال بولادى. بۇل كۇنى نەمەسە ەرتەڭىنە ورازا تۇتۋ ۇلكەن ساۋاپ بولادى.
يسلام عالىمدارى ءماۋلىت تۇنىنە قاتتى ءمان بەرگەن. حازرەتى ءماۋلانا«ءماۋلىت وقىلعان جەردەن بالە-جالا كەتەدى» دەگەن.
ءماۋلىت ءتۇنى ءقادىر تۇنىنەن كەيىنگى ەڭ ءقادىرلى ءتۇن. ءتىپتى ءماۋلىت ءتۇنىنىڭ ءقادىر تۇنىنەن دە قۇندىراق ەكەنىن ايتقان عالىمدار دا بار.
«ءال-مۋقني»، «ءال-ميار» جانە «ءتانۋير-ۋل-قۋلۋب» كىتاپتارىندا ءماۋلىت ءتۇنىنىڭ ءقادىر تۇنىنەن دە قۇندى ەكەنى بىلدىرىلگەن. (ءاد-دۋرارۋل-ماسۋن)
«اللاھۋ تا’الا ءبىر ادامعا ءسوز جانە جازۋ ونەرىن ءناسىپ ەتسە، راسۋلۋللاھتى ماقتاسىن، دۇشپاندارىن جامانداسىن» دەگەن حاديس شاريفكە مويىنسۇنىپ، عاسىرلار بويى ءماۋلىت كىتاپتارى جازىلىپ، وقىلىپ كەلگەن. پايعامبارىمىزدى ماداقتايتىن ءتۇرلى ءماۋلىت قاسيدالارى بار. بۇل قاسيدالاردىڭ پايعامبارىمىزدىڭ زامانىنان كەيىن جازىلۋى بيدعات ەكەنىن كورسەتپەيدى. ويتكەنى راسۋلۋللاھ الەيھيسسالامدى ماقتاۋ عيبادات. قاشاندا ونى ماقتايتىن قاسيدالار، جازۋلار جازۋعا بولادى. ولاردى وقۋ دا بيدعات ەمەس، ساۋاپ بولادى. ءماۋلىت وقۋ راسۋلۋللاھ الەيھيسسالامنىڭ دۇنيەگە كەلۋىن، ميعراجىن جانە ءومىرىن ايتۋ، ونى ەسكە الۋ، ونى ماقتاۋ دەگەن ءسوز. ءاربىر مۇسىلماننىڭ پايعامبارىمىزدى قاتتى جاقسى كورۋى كەرەك. ونسىز دا بۇل يماننىڭ مىندەتى. قاتتى جاقسى كورۋ كامىل مۇسىلماننىڭ بەلگىسى. حاديس شاريفتەردە بىلاي دەلىنەدى:
«مەنى اكە-شەشەسىنەن، بالاسىنان جانە بارلىق ادامنان ارتىق جاقسى كورمەگەن ادام شىنايى يمان كەلتىرگەن بولا المايدى».(بۇحاري)
«ءبىر نارسەنى قاتتى جاقسى كورگەن ادام، ارينە، ونى كوپ ەسىنە الادى». (ءدايلامي) (راسۋلۋللاھتى جاقسى كورەتىن ادام ونى كوپ ەسكە الادى.)
«پايعامبارلاردى ەسكە ءتۇسىرۋ عيبادات بولىپ سانالادى».(ءدايلامي) (بۇل عيباداتتى ولەڭدەتىپ ايتۋ ودان دا اسەرلى بولادى. راسۋلۋللاھ الەيھيسسالامنىڭ اقىندارى مەشىتتە راسۋلۋللاھتى ماقتاپ، كاپىرلەردى جامانداپ ولەڭ ايتاتىن ەدى.)
پايعامبارىمىز بۇلاردان حازرەتى حاسان بين ءسابيتتىڭ ولەڭدەرىن قاتتى ۇناتاتىن. راسۋلۋللاھ الەيھيسسالام بۇل اقىن ءۇشىن مەشىتكە ارنايى مىنبەر قويدىردى. حازرەتى حاسان بين سابيت مىنبەرگە شىعىپ دۇشپانداردى جامانداپ، پايعامبارىمىزدى ماقتاپ ولەڭدەتەتىن ەدى. راسۋلۋللاھ الەيھيسسالام وعان بىلاي دەيدى:
«حاساننىڭ سوزدەرى دۇشپاندارعا وق جاراقاتىنان دا اسەرلى بولۋدا.» (م. ناسيحات)
بۇل جونىندەگى حاديس شاريفتەردە بىلاي دەلىنەدى:
«اللاھۋ تا’الا راسۋلۋللاھتى ماقتاۋ جانە قولداۋ ءۇشىن حاساندى “رۋحۋل-قۋدس”-پەن (جابرەيىل الەيھيسسالام) قۋاتتاندىرۋدا.» (بۇحاري)
پايعامبارىمىز اقىننىڭ ولەڭدەرىن ۇناتىپ «تىستەرىڭ توگىلمەسىن»دەپ دۇعا ەتكەن. (حاكيم)
ولەڭ تۋرالى ايتىلعان حاديس شاريفتەردىڭ بىرنەشەۋى:
«ولەڭنىڭ اسەرى سونشالىقتى، جاقسى ءسوزدى ودان دا جاقسارتادى، جامان ءسوزدى ودان دا جامان ەتەدى.» (بۇحاري)
«اسەرلى سوزدەر سەكىلدى حيكمەتتى ولەڭدەر دە بار.» (ءابۋ داۋد)
«كەيبىر ولەڭدەر، البەتتە، ايدان انىق حيكمەت بولىپ تابىلادى.»(بۇحاري)
ۋاححابيلەر، مازھابسىزدار راسۋلۋللاھ الەيھيسسالامدى ماقتاعان جانە ودان شاپاعات سۇراعان مۇسىلمانداردى مۇشريككە شىعارعىسى كەلەدى. مۇنى اشىق ايتا الماعاندىقتان، ءماۋلىتتى بيدعات دەپ جاتادى. راسۋلۋللاھتى ماقتاۋ ەشقاشان بيدعات بولماعان جانە بولمايدى دا. بۇل ماقتاۋدان تەك قانا اللاھ پەن پايعامباردى جەك كورەتىندەر مازاسىزدانادى. ويتكەنى پايعامباردى اللاھۋ تا’الانىڭ ءوزى قۇران كارىمدە كوكتەرگە كوتەرىپ ماقتاعان:
«ءبىز سەنى الەمدەرگە راحمەت-مەيىرىمدىلىك ەتىپ جىبەردىك.» (ءانبيا 107)
«ءبىز سەنى بۇكىل ادامزاتقا سۇيىنشىلەۋشى جانە ەسكەرتۋشى رەتىندە جىبەردىك.» (ءسابا 28)
«سەن ءۇشىن بىتپەيتىن، شەكسىز ساۋاپ بار. البەتتە سەن ەڭ ۇستەم مىنەز-قۇلىققا يەسىڭ.» (قالام 3-4)
«راببىڭ ساعان (كوپ نيعمەت) بەرەدى، سەن دە رازى بولاسىڭ!» (دۋحا 5)
«اللاھ پەن پەرىشتەلەرى نابيگە (پايعامبارعا) سالاۋات ايتۋدا، ەي، يمان كەلتىرگەندەر سەندەر دە سالاۋات ايتىڭدار!» (احزاب 56)
ەركەك-ايەل ارالاس وتىرماي، سازدى اسپاپ جانە باسقا دا حارام نارسە ارالاستىرماي اللاھ رازىلىعى ءۇشىن ءماۋلىت وقۋ، سالاۋات ايتۋ، ءتاتتى تاعامدار، سۋسىندار ۇسىنۋ، جاقسىلىقتار جاساۋ ارقىلى ءماۋلىت ءتۇنىنىڭ شۇكىرىن ورىنداۋ ءمۇستاھاب بولىپ تابىلادى. («نيمەتۋل-كۋبرا»، «حاديقا»، «م. ناسيحات»)
تۋعان كۇنگە ءمان بەرۋدى حريستياندار يسلام كەلگەننەن كەيىن مۇسىلمانداردان كورىپ ۇيرەنگەن. سوندىقتان يسا الەيھيسسالامنىڭ قاشان تۋىلعانىن وزدەرى دە بىلمەيدى.
ءماۋلىت وقۋدىڭ قۇندى عيبادات ەكەنىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن يسلام عالىمدارى ءار ءتۇرلى تىلدەردە كىتاپتار جازعان. بۇلاردىڭ ون داناسى «كاشفۋز-زۋنۋن»كىتابىندا بىلدىرىلگەن.
حازرەتى يبن حاجار ءحيتاميدىڭ «ان-نيماتۋل-كۋبرا» اتتى ءماۋلىت كىتابى مەن حازرەتى يمام ءسۋيۋتيدىڭ «ءار-راددۋ الا ءمان انكارا قيرا’ءاتال ءماۋليدين-نابي» (ءماۋلىت وقۋعا قارسى بولعانداردى تەرىسكە شىعارۋ) كىتابى ءماشھۇر.
راسۋلۋللاھ الەيھيسسالامدى قاتتى ماقتاۋ، ماحلۇقتاردىڭ ەڭ ۇستەمى ەكەندىگىن ايتۋ، اللاھۋ تا’الانىڭ سۇيىكتى پايعامبارىنا بەرگەن ۇستەمدىكتەرىن ساناۋ جانە ودان شاپاعات سۇراۋ – ۇلكەن عيبادات. بۇعان قارسى شىعۋ بارىپ تۇرعان وپاسىزدىق جانە قىرسىقتىق بولىپ تابىلادى. راسۋلۋللاھتى ماقتاۋ، ەسكە الۋدىڭ كەرەك ەكەنىنە دالەل رەتىندە احزاب سۇرەسىنىڭ «اللاھ پەن پەرىشتەلەرى نابيگە (پايعامبارعا) سالاۋات ايتۋدا، يمان كەلتىرگەندەر سەندەر دە سالاۋات ايتىڭدار!» دەگەن 56 اياتى جەتپەيدى مە؟!
يسلام عالىمدارى ايتادى:
ءماۋلىت تۇنىندە جينالىپ ءماۋلىت قاسيداسىن وقۋ، ءدامدى تاعامدار ۇسىنۋ، جاقسىلىقتار جاساۋ ءمۇستاھاب بولادى. ساليحتارعا كيىم سەكىلدى سىيلىقتار بەرۋ، بۇل تۇنگە قۇرمەت كورسەتۋ بولىپ سانالادى. بۇلاردى اللاھ رازىلىعى ءۇشىن جاساۋ وتە ساۋاپتى بولادى. (يبن باتتال ماليكي)
ءماۋلىت تۇنىندە ساليحتاردى جيناپ سالاۋات وقۋ، كەدەيلەرگە اس بەرۋ ءارقاشان ۇلكەن ساۋاپ. ءبىراق بۇلارعا سازدى اسپاپ سەكىلدى حارام ارالاستىرۋ ۇلكەن كۇنا بولادى. (ءاللاما زاحيرۋددين بين جافار)
ءماۋلىت جيىندارىندا ساداقا-سىيلىق بەرۋ، قۋانىشىن ءبىلدىرۋ، حارام ارالاستىرماي ءماۋلىت قاسيدالارىن وقىتۋ وتە ساۋاپتى بولادى. (ءاللاما ناسيرۋددين)
حارام ارالاستىرماي ءماۋلىت جيىنىن جاساۋ ءمۇستاھاب بولادى. (س. يبن ءماجا ءشارھى)
ساۋدالاسپاي تەك اللاھ رازىلىعى ءۇشىن حاتىم نەمەسە ءماۋلىت وقىعان حافىزعا، وقىتقان ادامنىڭ بەرگەن سىيلىعىن الۋى جايز بولادى. قۇران وقىپ سىيلىق الۋدى كاسىپكە اينالدىرماۋ كەرەك! ويتكەنى ادەتكە اينالعان سىيلىق شارت بولعان تولەم اقى سەكىلدى بولادى. (دۋررۋل مۋحتار)
اقشاعا وقىلعان قۇراننان ولىگە ساۋاپ تيمەيدى. (حيدايا).
دەرەككوز: islamdini.kz
