قازاقتىڭ، كورنەكتى، دارىندى اقىنى كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ 70جاستا
قازاقتىڭ كورنەكتى، دارىندى اقىنى كەڭشىلىك مىرزابەكوۆتىڭ تۋعانىنا 70 جىل تولىپ وتىر. بالالىق شاعى مەن كەمەلدىك شاعى بىرگە وتكەن دوسى، جۋرناليست جازۋشى رەتىندە كەڭ اقىن تۋرالى كەزىندە «اشتىم كوزىمدى، ايقاردىم»، «ۇلت اقىنى اتانعان كەڭشىلىك»، «كەڭشىلىكتىڭ بالا كەزىندە ايتقان ءبىر ءسوزى»، «كەىڭشىلىكتىڭ اناسى ماركۇل اپايدىڭ ايتقانى»، «كەڭشىلىكتىڭ «ىڭكار دۇنيە» جيناعىنداعى سيرەك كەزدەسەتىن سوزدەر» اتتى ەسسەلەر، ەستەلىكتەر، تانىمدىق ماقالالار جازعان ەدىم. كەڭ اقىن اۋەلدەن اق، العاشقى ولەڭدەرىنىڭ ەرەكشە ناقىشتارىمەن ەلگە تانىلعان اقىن. دارىندى اقىن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن وسى قارقىنىنان، وزگەلەردەن ەرەك ستيلىنەن تاڭعان جوق. وزىندىك داۋىسىمەن، پوەزيا تورىنەن وزىنە لايىق ورنىن الىپ، ومىردەن ءوتتى.
سودان بەرى كەڭشىلىك اقىننىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى يرانعايىپ، سەرىكباي وسپانوۆ، سەرىك تۇرعىنبەكوۆ جانە باسقادا كوپتەگەن اقىندار مەن سىنشىلار جوعارى باعا بەرگەنتىن. ونىڭ ىشىندە اسىرەسە، ك.مىرزابەكوۆتىڭ اقىندىق دارىنىنا شىنايى، تولىققاندى باعا بەرگەندەردىڭ ءبىرى، اقىن سىنشى قۋانىشباي قۇرمانعالي مەن عۇسمان جاندىبايەۆ ەدى. سوزىمە دالەل رەتىندە ق.ءقۇرمانعاليدىڭ « جالعاسى عۇمىرىنىڭ جىرلارىندا» اتتى ماقالاسىنداعى «اۆتورىنا قاراماي اق، اڭعارتۋعا بولاتىن وسىناۋ قاسيەتى ارقىلى كەڭشىلىكتىڭ تازا ۇلتتىق اقىن دارەجەسىنە كوتەرىلگەن دارىن ەكەندىگىنە كوز جەتكىزەسىز» دەگەن جولدارىن كەلتىرەيىن. سىنشى بۇل ءسوزدى ءجايدان ءجاي ايتىپ وتىرعان جوق، اقىننىڭ ليريكالارىنا، باللادالارىنا، پوەمالارىنا تولىق كاسىبي شەبەرلىكپەن تالداۋ جاساعاننان كەيىن ايتىپ وتىر. يا، قۇرمانعالي ايتقانداي كەڭ اقىن ۇلت اقىنى دەڭگەيىنە كوتەرىلىپ،بالا كەزىندە اڭساعان، ارمانداعان بيىگىنە جەتكەن كەزدە، بار بولعانى 42 جاسقا تولعان كەزىندە بۇل ءپاني ومىردەن باز كەشىپ، كەتە باردى.
***
مەن العاش رەت كەڭشىلىكپەن بەس التى جاسىمدا تانىسقان ەدىم. سودان دوستاسىپ كەتتىك. دوس بولعاندا قانداي، اۋىلداعى ون بەس شاقتى بالا تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن باس قوساتىن جەرىمىز دە ءبىر، وينايتىن جەرىمىز دە ءبىر بولاتىن. كەڭشىلىكتىڭ اكەسى اعىتاي مەن شەشەسى ماركۇل سول كەزدەرى ءارى كەتسە، وتىزدان عانا اسقان كەزى. اعىتاي سوعىس كەزىندە باسىنان جارالانىپ كەلگەن، كوپ ۇندەمەيتىن كىسى ەدى. كەڭشىلىكتىڭ سوزشەڭدىگى، ارسالاڭداپ تۇراتىن مىنەزى اناسىنا تارتقان، ماركۇل اپاي ەكى بەتىنىڭ ۇشى قىزارىپ تۇراتىن اپپاق، سوزشەڭ كەلىنشەك بولاتىن.كەڭشىلىكتىڭ تۋعان جەرى وسى تۇيەمويناق، اكەسىنىڭ قىستا قىستايتىن جەرى كورتوعاي ، جازدا تۇيەمويناقتىڭ شەتىندەگى قاراسۋدىڭ جانىنا كيىز ءۇي تىگىپ وتىراتىن.
ءتۇيمويناق كەزىندە كيروۆ كولحوزىنىڭ ورتالىعى بولعان. تۇرعان جەرىنىڭ تابيعاتى وتە كەرەمەت، مۇنداي ادەمى جەردى تورعاي وبلىسىنىڭ باسقا جەرىنەن تابۋ مۇمكىن ەمەس. تۇيەمويناق اۋىلى توسىن قۇمىنىڭ ورتاسىنا ورنالاسقان. تاپ ورتاسىنان تورعاي وزەنى كەسىپ وتەدى. توسىن قۇمىنىڭ وسى جەردەن بولىنگەن ەكى جاعىدا قالىڭ توعاي، جيدە، ۇنەمى جاپ جاسىل بولىپ تۇراتىن ارشا، توبىلعى، يتمۇرىن، اقشي، جۋسان، جالبىز، شاعىردان كوز ءسۇرىنۋشى ەدى. اسىرەسە، كوكتەم كەزىندە گۇلدەيتىن جيدە، يتمۇرىننىڭ كورىنىستەرى ەرەكشە عاجاپ ەدى. تۇيەمويناقتىڭ تابيعاتىن جىرلاعان مەنىڭ «تۇيەمويناق» اتتى قىسقالاۋ ولەڭىم بار ەدى. سوندا:
«تۇيەمويناق قۇدايدىڭ بەرگەن جەرى،
جىلقىعا قۇلىن تايدىڭ ەرگەن جەرى.
وزەن مەن كوشەك تاۋدىڭ ورتاسىندا،
توسىنعا ەنە بويلاپ كىرگەن جەرى.
تۇيەمويناق اڭىزعا بولعان جەلى،
حايروللاداي بولعان ەد جىرشى پەرى،
ءابىقاي، نۇرحان، جۇماباي اقىندارى،
نەبىر شىركىن. اسىلداردىڭ جۇرگەن جەرى...» دەلىنگەن جولدار بار. سول داڭقتى تۇلعانىڭ ءبىرى كەڭشىلىك ەدى. اقىن تۋىپ وسكەن ايتۋلى توسىن قۇمىنىڭ شەتىن كولبەپ كوگىلدىر كوشەك تاۋى جاتاتىن. ونىڭ جانىندا كەزىندە كەڭشىلىك جىرلاعان «سارىوزەك ساندىقبيدايىق» جاتىر. ناعىز اقىندى توپىراعى قاسيەتتى جەرى تۋعىزادى، ءسوز ءقادىرىن اسىرعان ەلى تۋعىزادى. اقىن كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ ءوزىنىڭ تۋعان ەلىن دە، جەرىن دە ولەڭمەن داڭقىن اسىرىپ، پوەزيا كوگىنىڭ بيىگىنە ءىلىپ كەتتى.
كەڭشىلىك بالا كەزىنەن اقىن مىنەزدى، ارقالى ەدى. ونىڭ بالاق شاعىنداعى ەسىندە قالعان ءبىر ادەمى سۋرەتتەرى ونىڭ ولەڭدەرىندە دە قىلاڭ بەرىپ قالادى.ماسەلەن، «جيدەك تەرۋگە بارعاندا» اتتى ولەڭىنىڭ
«كوكتوعايدان» كەشكىلىك ءبىر توپ بالا،
جيدەك ىزدەپ، كۇندەر اي، قىر تاپتاعان،
ادىرلار ءارى الىپ كەتۋشى ەدى،
بۇرالاڭ جول بەلدەگى بۇلتاقتاعان.
سودان كەيىن ىڭىردە ورالۋشى ەك،
قورىم جاققا قورقىپ ءبىر قادالۋشى ەك،
ۇرەيىمدى بويىمنان ۇركىتۋگە،
جاۋتاڭداعان بولاتىن جانارىڭ سەپ...»
اقىن بۇل ولەڭ جولدارىندا ءوزىنىڭ بالالىق شاقتاعى سەزىمىن سۋرەتتەۋمەن بىرگە، قاسىنداعى قىز بالانىڭ «جاۋتاڭداعان جانارىن» بەينەلەپ تۇرعان شەبەرلىگىدە نازار اۋدارتادى. كەڭكەڭ سول بالا كەزىنەن اقىندىق سەزىمى، اقىندىق مىنەزى بايقالىپ قالۋشى ەدى. ول اقىن بولۋدى، ەلىنىڭ بەلگىلى ازاماتى بولۋدى سول بالا كەزىنەن ارمانداعان. ءبىز ايتىپ وتىرعان ارمانىن كەڭشىلىك اقىن ءسال كەيىنىرەك «كەلەدى ءوسىپ ءبىر بالا» اتتى ولەڭىندە
«...الىستا الىس، الىس ءبىر سونداي تۇكپىردە،
سوعىستان سوڭعى تىرشىلىكپەنەن جۇپ بىرگە.
كەلەدى ءوسىپ، كەلەدى ءوسىپ ءبىر بالا،
«ارمانعا جەتەم تۇبىندە، ءتۇپتىڭ تۇبىندە!» دەپ جىرلاپ ەدى. ارمان -جىر، جىر- ارمان ۋاقىت وتە كەلە ورىندالدى، كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ جيىرما جاسىندا ەلگە تانىلعان اقىن بولدى. اقىن بولعاندا، قانداي، ەرەكشە مانەرىمەن، ايرىقشا ناقىشتا ولەڭ جازعان قازاق پوەزياسىندا ءوز جولىن تاپقان اقىن بولدى.
كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ تابيعات، ماحاببات، ازاماتتىق ليريكالارى، باللادالار، پوەمالار جانرىن بيىككە كوتەرىسۋگە زور ۇلەس قوسقان اقىن. كەڭشىلىك پوەزيانىڭ كەز كەلگەن جانرىندا ءسوزدى سازبەن يلەگەندەي يلەيتىن اقىن دەسەك، كەڭ اقىن ءۇشىن ول دا از. ك.مىرزابەكوۆ ءسوز قۇدىرەتىن، قاسيەتىن وقىرمانىنا ەرەكشە كوركەم، قازاقى تىلمەن جەتكىزە بىلگەن ەرەكشە دارىندى اقىن ەدى دەسەك لايىق بولار. وعان كەڭشىلىكتىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى كەڭ تالداپ، ەكشەپ كورسەتكەن قازاقتىڭ بەلگىلى اقىن جازۋشىلارىنىڭ سوزدەرى كۋا.
كەڭ اقىن شىعارمالارىنىڭ باستى كەيىپكەرلەرى ءبىز سياقتى ءوزىنىڭ تۇستاستارى، زامانداستارى،سوعىس كەزىندە ەڭبەكتەرىمەن ەرلىك كورسەتكەن قىز كەلىنشەكتەردىڭ اياۋلى تاعدىرلارى، سوناۋ 45-65-جىلدار اراسىنداعى داعى قازاق ءومىرىنىڭ جان شىمىرلاتار سۋرەتتەرى، تابيعاتى.
كەڭشىلىك ەكەۋمىز بالا كەزدەن بىرگە وستىك، ەسەيگەن كەزدە دە دوستىعىمىز، ارالاس قۇرالاستىعىمىز ۇزىلگەن جوق. ءبىراق، ەكەۋمىزدىڭ مىنەزىمىزدە وڭىپ تۇرعان جوق، اركىم وزىنشە قيسىق ەدى. توبەلەسىپ، سوزگە كەپ قالعان كەزىمىزدە بولدى. ول وقيعالار تۋرالى اقىن سەرىك تۇرعىنبەكوۆ اڭىزعا بەرگىسىزدەي (ءازىل رەتىندە) ءبىراز اڭگىمە ايتادى.
وسىعان وراي كەڭ اقىننىڭ «مىنەز» اتتى ولەڭنىڭ :
«...ەي، دوسىم،!
ءجۇز شايىسىپ قالىسارمىز،
توبىق قاعىپ، اياقتى شالىسارمىز،
«ەر شەكىسپەي بەكىسپەس» دەگەن ءسوز بار،
ءبىر بولسا، ماقساتىمىز، تابىسارمىز!» دەپ اياقتالاتىنىن ايتا كەتەيىن.
1988-جىلى تورعايدا بەلگىلى اقىن قاينەكەي جارماعانبەتوۆتىڭ جىلدىق مەرەي تويى ءوتىپ، وعان الماتىدان اقىندار عافۋ قايىربەكوۆ، كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ، ءشومىشباي سارييەۆ قۇرمەتتى قوناق بولىپ بارعان ەدى. كەڭشىلىك پەن ءشومىشباي قايتار جولدا ارقالىقتاعى ءبىزدىڭ ۇيگە سوققان. جول سوقتى بولعان با، كەڭكەڭنىڭ كوڭىل كۇيى ناشارلاۋ ەدى. قارسى العان ماعان رازى بولعان كۇيىمە، ءبىرازدان كەيىن شابىتى كەلىپ، «جۇمات، مەن ليريكا جازام عوي، ءبىراق، سىراعاڭداي جازۋ قايدا، مەن باللادا جازام عوي، ءبىراق، قاينەكەيدەي جازۋ قايدا! ءقازىر ساعان ارناپ «كورتوعاي» دەگەن ولەڭىمدى وقىپ بەرەم» دەدى. كەڭ اقىننىڭ ولەڭ وقۋدا دا وزىندىك سارىنى بار ەدى، سول ىرعاقپەن:
«...قار جاۋدى، مىنە،ايتارى جوق -اۋ،
اينالا اپپاق كوز نۇرىن العان،
ەكى ءۇش ءۇيدىڭ ءبىر كوگەنىمىز،
بار سياقتى ەدى اۋ، ءبىر قىزىعىمىز.
ءبىر قىزىعىمىز، ءبىر كورەرىمىز،
اتتەڭ اي، اتتەڭ ەرتە كەپ كوكتەم،
اجىراپ كەتتى توبەلەرىمىز...» دەگەن جولداردى وقىدى.ەكەۋمىز ءبىر بىرىمىزگە ىرزا بولىپ قۇشاقتاستىق. وعان ءشومىشبايدا قوسىلىپ جاتىر. مەن ولارعان كەڭ اقىننىڭ ەسىمى ەلگە بەلگىلى كەيىپكەرى حايروللانىڭ لەنتاعا جازىلعان تەرمەلەرىن تىڭداتتىم. كەڭشىلىك پەن شوكەڭ شابىتتانىپ، ءبىراز قوپاڭداپ قالدى. سوندا ءشومىشباي سول ساتتە كەڭشىلىكتىڭ «حايروللا تەرمەشىگە ارنالعان «قىرمان باسىندا» اتتى جىردى جاتقا وقي جونەلسىن:.
«كەشكە جاقىن،
دالا سالقىن،حايروللا بار -تىن،
حايروللا قارا نار تىن...»دەگەن ولەڭىن ءبىز ستۋدەنت كەزىمىزدە جاتقا وقيتىن ەدىك» دەدى ول. شوكەڭنىڭ ءسوزىنىڭ شىندىعى بار ەدى، 60-جىلداردىڭ ورتاسىندا جارىققا شىعىپ ۇلگەرگەن بۇل ولەڭ سول كەزدەگى ولەڭگە عاشىق جانداردىڭ جاتتاپ ءجۇرىپ ايتاتىن جىرى ەدى. بۇل ولەڭدە ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزگە جاقىن، جۇرەگىمىزدى تولقىتاتىن تانىس سۋرەتتىڭ جارقىن وبرازى بار ەدى. 55-جىلدارداعى قىرمان، حايروللا كۇزەتشى، جارتى قۇرساق اش، ءداننىڭ ءيىسى قىرمانعا تارتقان جاس بالا، ولەڭدەگى وسىلاردىڭ جان تەبىرەنتەر بەينەسى كوز الدىڭنان كەتەر مە!.ءيا، كەڭ اقىننىڭ بۇل جىرى- جىر ىشىندەگى مارجان ەدى.كەڭشىلىكتىڭ تابيعات، ماحاببات تاقىرىپتارىنا جازىلعان كەرەمەت ليريكالارىنا جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان سىنشىلار ءوز زامانىندا جوعارى باعا بەرگەن.
كەڭ اقىن جىلداردىڭ ورتا كەزىندە رەسپۋبليكالىق باسپالاردا جارىق كورگەن ولەڭدەرىنىڭ ەرەكشە ايشىعىمەن، قازاقى ورنەكتى ەرەك مانەرىمەن وقىرماندار نازارىنا ىلىگىپ، قۇرمەتىنە يە بولعان اقىن. سول كەزدە ءشومىشباي اقىن ايتقانداي، كەڭشىلىككە ەلىكتەپ ولەڭ جازۋشىلاردا كوبەيگەن.
«كەڭشىلىك پوەزياسىنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟» دەگەن» سۇراق تۋا قالعان جاعدايدا، ول ەشكىمگە ۇقسامايتىن، وزىندىك ناقىشتى كوركەم ءستيلى بار، ليريكا جانرىندا دا، باللادا، پوەما جانرلارىندا دا « تۇياعىنا شاڭ ىلدىرمەس تۇلپار» ەدى دەسەك، قاتەلەسپەس ەدىك. ك.مىرزابەكوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنداعى جەتىستىكتەرى مەن العان بيىكتەرى تۋرالى ءبىراز جازىلعانىن جوعارىدا ايتتىم. سونى قايتالاپ جاتسام، ونىڭ وقىرمانعا قىزىعى بولماس. دەگەنمەن،ك.مىرزابەكوۆتىڭ باللادالارىنداي باللادالاردى ءوزىمىز تۇگىلى شەتەل پوەزياسىناندا كەزدەستىرۋ قيىن. قازاق پوەزياسىندا باللادا جانرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى اقىن قاينەكەي جارماعانبەتوۆ ەدى. ودان كەيىن دە باللادا جانرىن دامىتۋعا ۇلەس قوسقاندار بولدى. ال، كەڭشىلىك مىرزابەكوۆتىڭ باللادالارىنداي كەسەك، كوركەم دۇنيەنى، كەشەگى كۇنى عانا ەمەس، ءقازىردىڭ وزىندە كەزدەستىرۋ قيىن. ويتكەنى، كەڭشىلىكتىڭ كەز كەلگەن باللادالارى پوەزياداعى گاۋحار تاس ىسپەتتى. ولاردى قالاي وقىساڭدا باۋىرىڭدى ەزىلتىپ، جانىڭدى شيىرتىپ وتىرار ەدى. باستى سەبەبى، كەڭ اقىننىڭ ولەڭدەرىنەن سارىارقانىڭ جۋسانىنىڭ يىسىندەي قازاقى ءيىس، تەكەمەتىنىڭ ويۋلارىنداي قازاقى ءيىن جۇرەگىمىزدى باۋراپ الاتىندىعىندا. سولاردىڭ ىشىندەگى «اقكويلەك»، «كوشۋ»، «بوز بيە»، «جولدا» ءتارىزدى كوپتەگەن باللادالارى اسىلدىڭ جامبىسى ءتارىزدى جولى، ناقىشى، ورنەگى بولەك شىعارمالار ەدى. بۇل باللادالارعا كەزىندە تالاي ماقتاۋلار ايتىلعان، سولاي دەسەك تە، «تولەۋتايدىڭ ءتورت قىزى» اتتى باللادا ءبىر وتباسىنىڭ عۇمىرلىق دراماسىن شىنايى سيپاتتاعان ۇلكەن پولوتنو ءتارىزدى. بۇل باللادانىڭ باستى ەرەكشەلىگى، وقىرمان سول وتباسىندا بولىپ جاتقان وقيعالاردىڭ ورتاسىندا بىرگە جۇرگەن، سولاردىڭ كۇيىگى مەن قۋانىشىنا ورتاق بولىپ جۇرگەندەي اسەر قالادى. باللادا تولەۋتايدىڭ ءبىر قىزى كۇيەۋگە قاشىپ كەتكەنىن جۇرت وسەك قىلادى عوي. سونداعى تولەۋتايدىڭ كۇيى:
«...جاي تۇسكەندەي توكەڭ سوندا ۇيىنە،
قامشىنى الىپ، كەمپىرىنە ۇيىرە،
قاراڭ باتقىر، باتىر قارالارىڭدى،
دەدى ول العاش، قىزدارىنا كۇيىنە.
قۇس مىلتىعىن كەرەگەگە اسۋلى،
الا ۇمتىلدى.»كىم،كىم مەنى باسىندى،..
سۇيەگىمە تاڭبا سالعان ەكەنسىڭ،
جالعىز وقپەن جوق ەتەيىن باسىڭدى!...» سول تولەۋتايدىڭ كەلەر جىلعى كۇيى:
«كەلەر جىلى كۇيەۋىمەن كەلدى ۇلداي،
قودارىندا ۇلدارى بار بالعىنداي.
«سۇيەگىنە تاڭبا سالعان» قىزىنىڭ،
ءسۇيىپ ۇلىن توكەڭ مەيىرىن قاندىردى اي!...».
بۇل باللادادا ءومىر دراماسى، كەرەمەت قازاقي ءتىل، وبراز ءبارى بار!
سول سياقتى «كوشۋ» اتتى باللادا وسىنداي شىعارماشىلىق بيىكتە تۇرعان دۇنيە.
بوز الا تاڭدا تارى تيەگەن وگىز اربادا كىشكەنتاي بالا مەن جەڭگەسى؛.
«جەڭەشەم جەلەڭ وتىر، بەلىن ءتۇيىپ،
وتكەن جەل وڭمەنىنەن ءوڭىن ءسۇيىپ.
ويلايمىن «قايران اعام قوسىلعان- اۋ،
قالتقىسىز كوڭىل قوسىپ، تەڭىن ءسۇيىپ...» ءبىر كەرەمەت پاك سۋرەت، پاك سەزىم.
وسى ءبىر ادەمى تاڭنىڭ شىرقىن سالت اتپەن كەلگەن بريگادير بۇزادى:
« ...ءاي، بالا، ەشتەمە جوق جاسقاناتىن،
سەنەن كەم بە، باسقا ۇل، باسقا قاتىن.
بار، كۇركەڭدى تىگە بەر، قوسقا اپارىپ،
سەندەيىندە جىگىتتەر تاس جاراتىن...» دەيدى دە، الگى بريگادير جاس بالانى وگىز اربامەن فەرماعا جالعىز ءوزىن جىبەرەدى:
«...جان جاعىمدا يەن قىر، دالا جاتىر،
جەڭگەم ماعان جاۋدىرەپ قارادى اقىر.
الا وگىزدى اتتى ادام جەتەككە الىپ،
ەسسىز جاتقان قىستاۋعا بارا جاتىر».
وسىدان كەيىن بريگاديرمەن كەتىپ بارا جاتقان جەڭگەسىن قيماي فەرماعا جالعىز كەتىپ بارا جاتقان بالانىڭ وكسىگىن، يەسىز قىستاۋعا بەت العان بريگادير مەن كەلىنشەكتى ەلەستەتسەڭىز، ءسىزدىڭ دە كوڭىلىڭىز قۇلازىپ سالا بەرەر ەدى.
«جولدا» اتتى باللادانىڭ دا تاريحى تەرەڭ. بۇل باللادانى كەڭشىلىك جيىرمادان جاڭا اسقان كەزدە جازىپ ەدى. بۇل باللادا وگىز اربا مەن بالانىڭ جولداعى وقيعاسىنا ارنالعان. باللادانى بيىككە كوتەرىپ تۇرعان قازاقى كوركەم ءتىلى مەن اقىننىڭ سۋرەتكەرلىك شەبەرلىگى. بۇل «جولدا» اتتى باللادانى كەڭ اقىن 1971-جىلى لەنيننىڭ تۋعان كۇنىنە ارنالعان جىر كەشىندە وقىعانى دا ءبىر تاريحي وقيعا ەدى.
باسقا اقىندار كوسەمگە ارنالعان ولەڭدەرىن وقىپ جاتقاندا، كەڭشىلىكتىڭ «وگىز» تۋرالى ولەڭ وقۋى، بىلاي قاراعاندا اقىلعا سىيمايتىن وقيعا ەدى. بۇل ونىڭ ەرەك مىنەزدىلىگىنەن ەدى. كەڭ اقىننىڭ باللادالارى تۋرالى وسىنداي ۇزاق اڭگىمە ايتۋعا بولادى، ويتكەنى اقىننىڭ شىعارماشىلىق شابىتى، دارىنى، ارقاسى ەرنەۋىنە سىيماي جاتقان تەڭىزدىڭ بۋىرقانعان تولقىنىمەن عانا سالىستىرۋعا بولادى.
1987-جىلى كەڭ اقىن «مادەنيەت جانە تۇرمىس» جۋرنالىنىڭ تاپسىرماسىمەن ارقالىق قالاسىنا كەلدى. قولىندا «كوكشەتاۋ پراۆداسى» دەگەن گازەتتىڭ ءبىر ءنومىرى بار ەدى.سوندا كەڭكەڭنىڭ «ءبىرجان سال.قوياندى جارمەڭكەسى» اتتى داستانى شىققان ەكەن.
كەشكە ءبىزدىڭ ۇيدە قونىپ، ەرتەڭىنە وبكومعا كەلدى. ول كەزدە وبلىستىق وبكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى كوكشەتاۋدان كەلگەن قۋانىشيەۆ دەگەن كىسى ەدى. كەڭ اقىن سونىڭ قابىلداۋىنا كىردى. شىققاننان كەيىن سۇرايىم عوي: «قالاي بولدى؟»دەپ. «ءبىراز وتىرىپ اڭگىمەلەستىك، داستانىمدى كورسەتتىم، ماقتادى» دەدى. ءبىراق، بۇل اڭگىمەگە كوپ توقتالمادى، شاماسى، وبكوم باسشىسىمەن كەزدەسۋ ويىنداعىداي بولماعان. ماسەلە، وبكوم حاتشىسىنىڭ شىعارماشىلىققا كوزقاراستارىندا ەمەس، اڭگىمە، سول كەزەڭدە دارىنى بولەك اقىننىڭ «ءبىرجان سال.قوياندى جارمەڭكەسى»، «فزو عا كەتكەن جەڭەشەم»، «ءيمانجۇسىپ» داستاندارى ءتارىزدى اسىل دا، كەسەك دۇنيەلەردى قازاق پوەزياسىنىڭ تورىنە شىعارۋى ەدى. اتالمىش پوەمالار تۋمىسىنان دارا اقىن كەڭشىلىك مىرزابەكوۆتىڭ قازاقى ايشىقتى، كوركەم تىلمەن كەستەلەگەن، تۇيىندەگەن، سومداعان ۇلى ەسكەركىشى ءتارىزدى.
جۇمات انەس ۇلى
جۋرناليست، ادەبيەتتانۋشى
