ساياسات
ەكونوميكا
الەۋمەت
سۇحبات
سپورت
بارلىق ايماقتار
الماتى وبلىسى
اتىراۋ وبلىسى
اقمولا وبلىسى
اقتوبە وبلىسى
باتىس قازاقستان وبلىسى
جامبىل وبلىسى
ماڭعىستاۋ وبلىسى
تۇركىستان وبلىسى
پاۆلودار وبلىسى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
شىعىس قازاقستان وبلىسى
قاراعاندى وبلىسى
قوستاناي وبلىسى
قىزىلوردا وبلىسى
استانا
الماتى
تولىعىراق
قۇقىق
بيزنەس-جاڭالىقتار
اسكەري جۋرناليستيكا
سايلاۋ 2021
ديپلومات ميسسياسى
اكىمدەردىڭ رەيتينگى
كوروناۆيرۋس
تازا قازاقستان
ەل
مادەنيەت
مەديا
مىنبەر
ءداستۇرلى ءان
ەسترادا
كۇي
سايلاۋ 2021
ءداستۇرلى ءان
NEWS
شوۋ-بيزنەس
وقيعالار
IT
ۇلت بولمىسى
ءعىلىم-بىلىم
ان-كۇي
قامشىگەر
ونەر
دەنساۋلىق
كاسىپكەر
شارۋاشىلىق
فوتو-بايان
سوزدىك
قازاق داۋىسى
بيزنەس
نۋرلى جول
ايتتى-ەي، باۋىرىڭ!
ناۋكا ي IT
زاڭ
ءومىر
قازاق داۋىسى (2 كەزەڭ)
قازاق داۋىسى (3 كەزەڭ)
قازاق داۋىسى (شەشۋشى كەزەڭ)
مەملەكەتتىك باعدارلامالار
قوعام
الەم
تاريح
سەگىز ءورىم
Kazakhstan
International
Music
Special reports
The Digital Kazakhstan
100 Concrete Steps
Today's paper
Elections
Entertainment
Car News
ساياحات
فيلوسوفيا
دەتەكتيۆ
تىلسىم
تاعايىنداۋ
ۇكىمەت
ارنايى جوبالار
ءتالىم مەن تاربيە
ءدىن
وزگەرىس
قازاق داۋىسى (1-كەزەڭ)
ادەبيەت
ناۋرىز
14:23، 04 مامىر 2026
USD
465
EUR
548
RUB
6
تۇنگى رەجيم
كۇندىزگى رەجيم
جاڭالىق ۇسىنۋ
جوبا تۋرالى
14:23، 04 مامىر 2026
USD
465
EUR
548
RUB
6
تۇنگى رەجيم
كۇندىزگى رەجيم
جاڭالىق ۇسىنۋ
قازاقشا
Қазақша
Русский
English
Qazaqsha
قازاقشا
ساياسات
ەكونوميكا
الەۋمەت
سۇحبات
سپورت
تولىعىراق
قارجى
قۇقىق
بيزنەس-جاڭالىقتار
اسكەري جۋرناليستيكا
سايلاۋ 2021
ديپلومات ميسسياسى
اكىمدەردىڭ رەيتينگى
كوروناۆيرۋس
تازا قازاقستان
ەل
مادەنيەت
مەديا
مىنبەر
ءداستۇرلى ءان
ەسترادا
كۇي
سايلاۋ 2021
ءداستۇرلى ءان
NEWS
شوۋ-بيزنەس
وقيعالار
IT
ۇلت بولمىسى
ءعىلىم-بىلىم
ان-كۇي
قامشىگەر
ونەر
دەنساۋلىق
كاسىپكەر
شارۋاشىلىق
فوتو-بايان
سوزدىك
قازاق داۋىسى
بيزنەس
نۋرلى جول
ايتتى-ەي، باۋىرىڭ!
بارلىق ايماقتار
الماتى وبلىسى
اتىراۋ وبلىسى
اقمولا وبلىسى
اقتوبە وبلىسى
باتىس قازاقستان وبلىسى
جامبىل وبلىسى
ماڭعىستاۋ وبلىسى
تۇركىستان وبلىسى
پاۆلودار وبلىسى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
شىعىس قازاقستان وبلىسى
قاراعاندى وبلىسى
قوستاناي وبلىسى
قىزىلوردا وبلىسى
استانا
الماتى
جوبا تۋرالى
قاز
Қаз
Рус
Eng
Qaz
قاز
باستى بەت
ينتەرۆيۋ
رۋستەم سىزدىكوۆ: سيتۋاسيا س نەتراديسيوننىم يسلاموم ۆ كازاحستانە ستانوۆيتسيا ۆسە بولەە وپاسنوي
15:34، 19 قىركۇيەك 2016
باسىپ شىعارۋ :
4043
ءبولىسۋ:
زامەستيتەل پرەدسەداتەليا سەنترا پوموششي پوستراداۆشيم وت دەسترۋكتيۆنىح رەليگيوزنىح تەچەنيي «نۇرلى ءبىلىم»، چلەن ريپگ پري دۋمك رۋستەم سىزدىكوۆ سچيتاەت نەوبحوديمىم زاپرەتيت نا تەرريتوريي كازاحستانا يدەولوگيۋ سالافيزما-ۆاححابيزما، يناچە، پو ەگو منەنيۋ، ەتو وبەرنەتسيا پوراجەنيەم تراديسيوننوگو دليا كازاحوۆ يسلاما حانافيتسكوگو مازحابا، سووبششاەت
Qamshy.kz
سو سسىلكوي نا
Zakon.kz
.
- رۋستەم ماليكوۆيچ، ۆ سۆەتە پوسلەدنيح سوبىتيي ۆ اكتوبە ي بالحاشە، ۆ سمي پوياۆيليس رازنوگو رودا ديسكۋسسيوننىە ستاتي و سالافيي-ۆاححابيي. كاك نەوسۆەدوملەننومۋ ۆ ەتيح ۆوپروساح چەلوۆەكۋ رازوبراتسيا ۆ پوتوكە ينفورماسيي؟
- ۆو-پەرۆىح، زا ليۋبىم رازياسنەنيام، پو ليۋبىم ۆوپروسام نادو ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد وبراششاتسيا ك كومپەتەنتنىم سپەسياليستام. ك سوجالەنيۋ، ۋ ناس منوگو رازۆەلوس ۆسياكيح پوليتولوگوۆ، سوسيولوگوۆ، جۋرناليستوۆ، كوتورىە، نە يمەيا رەليگيوزنوگو، تەولوگيچەسكوگو وبرازوۆانيا، منيات يز سەبيا رەليگيوزنىح ەكسپەرتوۆ، پيشۋت سومنيتەلنىە ستاتي ي تەم سامىم فورميرۋيۋت وبششەستۆەننوە سوزنانيە، كوتوروە اپريوري ياۆلياەتسيا وشيبوچنىم، يسكاجەننىم ۆ پلانە رەليگيوزنوگو پونيمانيا. وسوبەننو ەتو كاساەتسيا رازليچنىح رەليگيوزنىح گرۋپپ نەتراديسيوننوگو تەچەنيا، كوتورىح ۋ ناس دوستاتوچنو راسپروسترانەنو.
مەجدۋ تەم، گلاۆا گوسۋدارستۆا نەودنوكراتنو زاياۆليال، چتو ەدينستۆەننايا وفيسيالنايا سترۋكتۋرا تراديسيوننوگو يسلاما ۆ كازاحستانە - ەتو دۋحوۆنوە ۋپراۆلەنيە مۋسۋلمان (دۋمك). تاكجە ۋ ناس يمەەتسيا سەنترالنىي گوسۋدارستۆەننىي ۋپولنوموچەننىي ورگان پو ۆوپروسام رەليگيي - كوميتەت پو دەلام رەليگيي، پوەتومۋ پو ۆسەم ۆوپروسام رەليگيوزنوگو حاراكتەرا سلەدۋەت وبراششاتسيا ۆ ەتي ورگانيزاسيي، گدە ەست ۆىسوكوكۆاليفيسيروۆاننىە ديپلوميروۆاننىە سپەسياليستى، وكونچيۆشيە فۋندامەنتالنىە ۆۋزى يسلامسكوگو ميرا، ۆ چاستنوستي «ال-ازحار»، «حاسەكي» يلي «نۋر-مۋباراك» ۆ الماتى.
كاك يزۆەستنو، پرەزيدەنت نا زاسەدانيي سوۆەتا بەزوپاسنوستي 10 يۋنيا 2016 گودا وزۆۋچيل، چتو زا تەراكتامي ۆ اكتوبە ستويات پرەدستاۆيتەلي رەليگيوزنوگو تەچەنيا - سالافيزما، كوتورىە، كاك مى پرەدپولاگاەم، پولۋچيلي پريزىۆ ك دەيستۆيۋ يز-زا رۋبەجا. ۆسپومنيم، نەزادولگو دو سوبىتيي ۆ اكتوبە ۆ ينتەرنەتە پوياۆيلوس اۋديو-وبراششەنيە ودنوگو يز ليدەروۆ سيرييسكيح سالافيتوۆ، كوتورىي پريزۆال سۆويح پوسلەدوۆاتەلەي سوۆەرشيت تەراكتى پروتيۆ «كافيرسكيح» پراۆيتەلستۆ.
بۋكۆالنو زا دەن دو ۆىستۋپلەنيا پرەزيدەنتا، 9 يۋنيا، ۆىشلو وبراششەنيە وديوزنوگو ليدەرا سالافيتوۆ-مادحاليتوۆ ابۋ-مارياما نازراتۋللاحا، تادجيكا پو ناسيونالنوستي، كوتورىي ناحوديتسيا ۆساۋدوۆسكوي اراۆيي ي كوتورىي وزۆۋچيل، چتو ك تەراكتام ۆ اكتوبە سالافيتى نەپريچاستنى. ۋحۆاتيۆشيس زا ەتو، نەكوتورىە جۋرناليستى، پوستاۆيۆ پود سومنەنيە ۆىسكازىۆانيا پرەزيدەنتا، پرەپودنەسلي، بۋدتو ابۋ-ماريام پراۆ ي بلاگوداريا ەمۋ تىسياچي كازاحستانسكيح مولودىح ليۋدەي ستالي رەليگيوزنىمي ريەۆەنانتامي.
ا ۆەد ەتوت «ليدەر» ياۆلياەتسيا نيچەم ينىم، كاك نوسيتەلەم ۆراجدەبنوي يدەولوگيي ي ۆ سۆوە ۆرەميا ون پرومىل موزگي منوگيم ناشيم سووتەچەستۆەننيكام، ۋەحاۆشيم زا ەفەمەرنىم راەم ۆ سيريۋ ي درۋگيە گورياچيە توچكي، ا ۆپوسلەدستۆيي پوگيبشيم نا پولياح سراجەنيي يلي پوپاۆشيم ۆ تيۋرمى. تاكيم وبرازوم، نەكوتورىە جۋرناليستى نامەرەننو يلي نەنامەرەننو پروپاگانديرۋيۋت ليدەرا سالافيزما، ناساجدايا ۆ وبششەستۆو وبراز ميرنىح سالافيتوۆ. ەتو چرەزۆىچاينو وپاسنىي سيمپتوم.
- تو ەست ۆو ۆسەح رەليگيوزنىح ۆوپروساح مى دولجنى سلەدوۆات رەشەنيام، رەكومەنداسيام، فەتۆام دۋمك؟
- سوۆەرشەننو ۆەرنو، دوموروششەننىە ەكسپەرتى تۋت نە پوموششنيكي. نەكوتورىە يز نيح ۋتۆەرجدايۋت، چتو تەرمينى «سالافيزم» ي «ۆاححابيزم» ۋپوترەبليات ۆمەستە وشيبوچنو ي نەوبحوديمو پروۆوديت گران مەجدۋ نيمي، چتو سالافيتى ەتو ميروليۋبيۆىە، زاكونوپوسلۋشنىە گراجدانە، ەتاكيە پاسيفيستى، ا ۆوت ۆاححابيتى ەتو تەرروريستى، سپوسوبنىە ك ناسيليۋ ي تەراكتام. چتوبى رازوبراتسيا ۆ داننوم ۆوپروسە، نەوبحوديمو پونيات، چتو وزناچايۋت ەتي پونياتيا ي چتو زا نيمي سكرىتو.
سالافيزم زاروديلسيا كاك تەچەنيە نا ستىكە XIII-XIV ۆەكوۆ، ەگو وسنوۆوپولوجنيكوم ياۆلياەتسيا ۋچەنىي يزحاررانا (تەرريتوريا سوۆرەمەننوي تۋرسيي) يبن تايميا ي ەگو پوسلەدوۆاتەلي، ۆ توم چيسلە يبن كاييۋم ال دجاۋزي. گلاۆنىي پرينسيپ ەتوي يدەولوگيي - «وچيششەنيە» ۆەرى وت رازنوگو رودا نوۆوۆۆەدەنيي (بيداگا). س ساموگو ناچالا ەتا يدەولوگيا پروتيۆورەچيلا تراديسيوننومۋ ورتوداكسالنومۋ كلاسسيچەسكومۋ يسلامۋ، تومۋ يسلامۋ، كوتورىي پروپوۆەدوۆال ي رازياسنيال پروروك مۋحامماد (دا بلاگوسلوۆيت ەگو اللاح ي پريۆەتستۆۋەت).
ۆ XVIII ۆەكە يدەولوگيۋ سالافيزما پودحۆاتيل مۋحامماد يبن ابدۋل ۆاححاب س اراۆييسكوگو پولۋوستروۆا، ليدەر ۆوورۋجەننوي گرۋپپى، رۆاۆشەيسيا ك ۆلاستي، ي يسپولزوۆال ەە كاك ينسترۋمەنت سەپاراتيزما پروتيۆوسمانسكوي يمپەريي - موششنوگو پوليتيچەسكوگو سۋبەكتا يسلامسكوگو ميرا. ۆ ناچالە XX ۆەكا ەگو پوسلەدوۆاتەلي پريمەنيلي دوكترينۋ سالافيزما دليا پوستروەنيا سوۆرەمەننوگو گوسۋدارستۆا كوروليەۆستۆا ساۋدوۆسكوي اراۆيي (كسا). تو ەست ەتا يدەولوگيا ياۆلياەتسيا گوسۋدارستۆووبرازۋيۋششەي.
يز ساموي يستوريي ۆىتەكاەت، چتو يدەيا سالافيزما يبن تايميا ي يدەولوگيا مۋححامادا يبن ابدۋل ۆاححابا ەتو سوۆەرشەننو يدەنتيچنىە ناپراۆلەنيا ي ياۆليايۋتسيا نيچەم ينىم، كاك پوليتيچەسكوي دوكترينوي گوسۋدارستۆا كسا. ا تەپەر، اناليزيرۋيا نىنەشنيۋيۋ سيتۋاسيۋ، مى ۆيديم، چتو ۋ سوۆرەمەننوگو سالافيتا، كەم بى ون ني بىل - ارابوم، كازاحوم، رۋسسكيم، انگليچانينوم... - وسنوۆوي رەليگيوزنوگو ميروۆوززرەنيا ياۆليايۋتسيا ۋچەنيا يبن تايميا ي ابدۋل ۆاححابا. پروششە گوۆوريا، ۋ نيح ودنا ي تا جە رەليگيوزنايا ينفورماسيا، ودنا ي تا جە يدەولوگيچەسكايا پلاتفورما، ودنا ي تا جە تەولوگيچەسكايا ۋستانوۆكا، ودني ي تە جە دوكترينى. ۆسە سالافيتى ي ۆاححابيتى چەرپايۋت رەليگيوزنىە زنانيا يز يح كنيگ، ستالو بىت، «سالافيت» ي «ۆاححابيت» - سلوۆا-سينونيمى.
پو منەنيۋ اناليتيكوۆ مەجدۋنارودنوگو ەكسپەرتنوگو سووبششەستۆا، يدەولوگيچەسكايا، رەليگيوزنايا ي تەولوگيچەسكايا وسنوۆا سالافيتوۆ ي ناشيح كازاحستانسكيح پريۆەرجەنسيەۆ ي بويەۆيكوۆ، ۆويۋيۋششيح ۆ سيريي ي يراكە، ودنا ي تا جە. سالافيزم-ۆاححابيزم راسپروسترانياەتسيا، كاك راكوۆايا وپۋحول ي سەگودنيا ەتو پرەدستاۆلياەت سوبوي موششنۋيۋ ينتەگرالنۋيۋ سيلۋ، دەيستۆۋيۋششەي ۆو ۆسەم ميرە.
- ك نيم وتنوسياتسيا سوۆرەمەننىە بويەۆيكي ۆ سيريي ي يراكە؟
- كونەچنو. تاكجە وتنوسياتسيا تەرروريستيچەسكيە گرۋپپيروۆكي «يگيل»، «دجابحات ان نۋسرا»، «احرار اش شام»، «ۋسۋدۋل اش شام»، «دجەيش ال مۋحادجيرين»، «دشەيش ال مۋجداحيدين»، سرەدنەازياتسكيە تەرروريستيچەسكيە گرۋپپيروۆكي ۆ افگانيستانە ي پاكيستانە «سويۋز يسلامسكوگو دجيحادا»، «يسلامسكوە دۆيجەنيە ۋزبەكيستانا»، «يسلامسكوە دۆيجەنيە ۆوستوچنوگو تۋركەستانا»، «تەحريك-ە تاليبان پاكيستان» ي درۋگيە.
نەسموتريا نا تو، چتو مەجدۋ تاليبامي ي سالافيتستۆۋيۋششيمي تەرروريستيچەسكيمي گرۋپپيروۆكامي سۋششەستۆۋيۋت كانونيچەسكيە رەليگيوزنىە رازنوگلاسيا، ەتو نە مەشاەت يم ۆ موبيليزاسيي ي ينتەگراسيي بويەۆىح ي ليۋدسكيح رەسۋرسوۆ ۆ بوربە پروتيۆ، كاك وني پولاگايۋت، سۆەتسكيح، «كافيرسكيح» دەموكراتيچەسكيح رەجيموۆ ستران سەنترالنوي ازيي. پو منەنيۋ ەكسپەرتوۆ، «يگيل» يمەەت دالەكو يدۋششيە پلانى نە تولكو ۆ وتنوشەنيي تەرريتوريي افگانيستانا، نو ي سوپرەدەلنىح س نيم گوسۋدارستۆ، راسسماتريۆايا افگانيستان، پاكيستان، چاست سەنترالنوي ازيي ي ۆوستوچنىي يران كاك «پروۆينسيۋ حوراسان».
اكتيۆيزاسيا بويەۆيكوۆ «يسلامسكوگو گوسۋدارستۆا» ي «تاليبانا»، ا تاكجە «سويۋز يسلامسكوگو دجيحادا»، «يسلامسكوە دۆيجەنيە ۋزبەكيستانا»، «يسلامسكوە دۆيجەنيە ۆوستوچنوگو تۋركەستانا» ۆ افگانيستانە پرەدستاۆليايۋت پەرمانەنتنۋيۋ ۋگروزۋ ۆسەمۋ سرەدنەازياتسكومۋ رەگيونۋ. كاك يزۆەستنو، تۋركمەنيستان، تادجيكيستان، ۋزبەكيستان ي كىرگىزستان داۆنو ناحودياتسيا ۆ پولە زرەنيا افگانسكيح رەليگيوزنىحەكسترەميستوۆ.
- نا چەم زاتوچەنى ۆىۆودى مەجدۋنارودنىح ەكسپەرتوۆ؟
- پو يح منەنيۋ، ۆ سۆوەم ۆەروۋبەجدەنيي سوۆرەمەننىە سالافيتى، كاك ميرنىە، تاك ي بويەۆيكي، وپيرايۋتسيا نا ۋچەنيا ي كنيگي شەيحوۆ يبن تايميا، مۋححامادا يبن ابدۋل ۆاححابا، ا تاكجە تاكيح سوۆرەمەننىح ليدەروۆ كاك يبن باز، ۋسەيمين، فاۋزان، الباني ي سلەدۋيۋت زا نيمي، سلۋشايۋت يسكليۋچيتەلنو يح پروپوۆەدي.
- رۋستەم ماليكوۆيچ، ۆى نە راز گوۆوريلي ي پيسالي، چتو رازدەلەنيە سالافيتوۆ نا ۋمەرەننىح ي راديكالنىح ۆاححابيتوۆ كراينە وپاسنو. ۆ چەم ۆى ۋسماتريۆاەتە وپاسنوست ي ك چەمۋ ەتو موجەت پريۆەستي؟
- پري ۆىبورە مەتودوۆ ي فورم پروتيۆودەيستۆيا نوۆىم ۆىزوۆام سوۆرەمەننوستي، ۆ چاستنوستي رەليگيوزنو موتيۆيروۆاننومۋ ەكسترەميزمۋ، تەرروريزمۋ، ەست ۆەروياتنوست توگو، چتو ۋپولنوموچەننىمي ليسامي موگۋت بىت ۆىبرانى نەەففەكتيۆنىە مەتودى ي فورمى بوربى ۆ زاكونوداتەلنوم ي يدەولوگيچەسكوم پلانە. ۆ ەتوي سۆيازي، گلاۆا گوسۋدارستۆا وزۆۋچيل، چتو ۆ بوربە س رەليگيوزنو موتيۆيروۆاننىم تەرروريزموم ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد نەوبحوديمو ليكۆيديروۆات يدەولوگيچەسكۋيۋ وسنوۆۋ. ا يدەولوگيچەسكايا وسنوۆا، كاك يا ۋجە سكازال ۆىشە، ميرنىح پاسيفيستوۆ-سالافيتوۆ ي ۆوينستۆۋيۋششيح تەرروريستوۆ-ۆاححابيتوۆ سوۆەرشەننو ودنا ي تا جە، تو ەست يدەنتيچنا. پوۆتوريۋس، ۋ نيح ودني ي تە جە كنيگي ي ۋچەنىە-شەيحي.
ۆ چەم جە تايتسيا وپاسنوست دەلەنيا سالافيتوۆ نا ۋمەرەننىح ي راديكالوۆ؟ پوچەمۋ بى نە وستاۆيت ۆ پوكوە ۋمەرەننىح سالافيتوۆ كاك «ميرنىح» گراجدان، كوتورىە پو سۆوەمۋ ۆەريات ۆ بوگا، پو سۆوەمۋ پونيمايۋت اتريبۋتى سوزداتەليا؟ مى نە راز پرەدۋپرەجدالي، چتو پودمەنا سەننوستنىح وريەنتيروۆ ي ترانسفورماسيا رەليگيوزنوگو سوزنانيا ۆەرۋيۋششيح نا وسنوۆە كنيگ تەح جە سالافيتستۆۋيۋششيح ۋچەنىح - پەرۆىي ەتاپ راديكاليزاسيي. ەتوت ەتاپ نازىۆاەتسيا مارگيناليزاسيا. يمەننو يز ەتوي مارگينالنويگرۋپپى ۆىحوديات تە جە رەليگيوزنىە مراكوبەسى ي گولوۆورەزى، كوتورىە رەالنو زانيمايۋتسيا ناسيليەم ي ۋبييستۆامي.
مى پرەكراسنو ۆيديم، چتو ستالو س تەمي سترانامي، كوتورىم «پوسچاستليۆيلوس» پريۋتيت ۋ سەبيا سالافيتوۆ. ۆنيماتەلنو يزۋچايا اناليتيچەسكيە رابوتى تاكيح سوۆرەمەننىح ەكسپەرتوۆ ميروۆوگو زناچەنيا كاك شيراز ماەر، رانيا ابۋ زەيد، دجەيسەن بەرگ، داگ ستوۋن، لايت الحۋري، ۆاەل يسسام، موجنو ۋۆيدەت، كاك زاينتەرەسوۆاننىە كرۋگي ەتيح گوسۋدارستۆ رازدەليالي سالافيتوۆ نا ۋمەرەننىح ي نا راديكالوۆ، ي كاك پلاچيەۆنو زاكونچيلاس ەتا پوليتيچەسكايا يگرا ۆ دەموكراتيۋ ي ليبەراليزم.
تاك، ۆ ليۆيي يدەولوگي رەجيما كاددافي زايگرىۆالي س ليدەروم بويەۆوي سالافيتسكوي دجيحاديستسكوي گرۋپپيروۆكي (ليۆييسكايا يسلامسكايا بويەۆايا گرۋپپا) ابدەلەم حاكيموم بەلحادجەم. كونەچنو، ۆ ناچالە سۆوەي دەياتەلنوستي ون بىل ۋمەرەننىم سالافيتوم، نو پوتوم پوپال ۆ تيۋرمۋ ي «راسكايالسيا». تام س نيم ۆەلي بەسەدى رازنوگو رودا «ەكسپەرتى» - تەولوگي، پوليتولوگي، سوسيولوگي ي ون داجە ناپيسال كنيگۋ «يسپراۆلەننوە ۋچەنيە».
تەرروريستى ۆو گلاۆە س بەلحادجەم دوكۋمەنتالنو زاياۆيلي، چتو دجيحاد پروتيۆ كاددافي زاكونچەن ي ياۆلياەتسيا نەزاكوننىم ي، كاك پولاگالي ەكسپەرتى رەجيما، پەرەشلي ۆ تراديسيوننىي يسلام. تەم نە مەنەە، ۋجە چەرەز گود ابدەل حاكيم بەلحادج ۆىستۋپيل پروتيۆ كاددافي، زارۋچيۆشيس پوددەرجكوي سپەسسلۋجب ميروۆىح سۋپەردەرجاۆ. ۆىيديا يز تيۋرمى، وني پەرۆىم دەلوم شتۋرموۆالي رەزيدەنسيۋ باب ەل-ازيزيا مۋامارا كاددافي.
ا ك چەمۋ پريۆەلي پودوبنىە زايگرىۆانيا س سالافيتامي ۆ يراكە؟ يدەولوگي رەجيما سادداما حۋسەيناتاكجە ليبەرالنيچالي، يگرالي ۆ دەموكراتيۋ س ابۋ مۋساب از-زاركاۆي، ليدەروم سالافيتوۆ، رۋكوۆوديتەلەم تەرروريستيچەسكوي ورگانيزاسيي «ات تاۋحيد ۋال دجيحاد». ۆ يتوگە وكازاليس سوتني تىسياچ ۋبيتىح، ميلليونى بەجەنسيەۆ، رازورەننىە گورودا ي سەلا، پولنەيشايا رازرۋحا ەكونوميكي نەكوگدا بوگاتوي سترانى.
چەم دليا سيريي زاكونچاتسيا يگرى باشارا اسادا، كوتورىي زايگرىۆال س سالافيتستۆۋيۋششيمي «ميرنىمي» گرۋپپيروۆكامي ي س يح ليدەرامي، تاكيمي كاك زاحران اللاۋش، حاسان ابباۋد، احماد يسسا اش شەيح؟! نەپرەكراششايۋششيەسيا ۆوەننىە دەيستۆيا ۆ سترانە، رازرۋحا، وگرومنوە كوليچەستۆو جەرتۆ، سترادانيا ني ۆ چەم نەپوۆيننىح ليۋدەي، نەسكونچاەمىي پوتوك بەجەنسيەۆ... تاكجە مى پرەكراسنو ۆيديم، ك چەمۋ پريۆەلو زايگرىۆانيە س سالافيتامي رەجيما مۋرسي ۆ ەگيپتە. پوەتومۋ نام نەوبحوديمو پرواناليزيروۆات، ۆ كاكيح گوسۋدارستۆاح ەففەكتيۆنو پروتيۆوستويات تاكومۋ وپاسنومۋ ياۆلەنيۋ، كاك رەليگيوزنو موتيۆيروۆاننىي راديكاليزم، ەكسترەميزم ي ۆزيات ەتو نا ۆوورۋجەنيە.
- ەست لي ۆ ميرە سترانى، گدە ۋسپەشنو بوريۋتسيا س ەتيم زلوم؟
- پراكتيكا پوكازىۆاەت، چتو ۋسپەشنو بوريۋتسيا تام، گدە زاپرەششەنا ساما يدەولوگيا سالافيزما، ا نە كاكيە-تو كونكرەتنىە ليسا يلي گرۋپپيروۆكي، كاك ەتو سدەلالي ناشي سوسەدنيە سترانى ۋزبەكيستان،تادجيكيستان ەششە لەت دەسيات نازاد، ا داگەستان ەششە ۆ 1990 گودۋ. سەگودنيا وچيەۆيدنو، چتو سيتۋاسيا س نەتراديسيوننىمي فورمامي يسلاما ۆ كازاحستانە ستانوۆيتسيا ۆسە بولەە وپاسنوي. زارۋبەجنوە رەليگيوزنوە ۆليانيە سپوسوبستۆۋەت پەرەنوسۋ راديكالنىح «سەننوستەي» سالافيزما-ۆاححابيزما نا كازاحستانسكۋيۋ پوچۆۋ.
نا ناش ۆزگلياد، ەدينستۆەننوي سيلوي، كوتورايا رەالنو موجەت يزباۆيت وبششەستۆو وت نايبولەە يارىح ادەپتوۆ رەليگيوزنوگو راديكاليزما، ياۆلياەتسيا گوسۋدارستۆو. گوسۋدارستۆۋ ستويت وتكازاتسيا وت پريزىۆوۆ اپولوگەتوۆ سالافيزما-ۆاححابيزما، چتو زاپرەت ەتوي يدەولوگيي نا سۆوەي تەرريتوريي ياۆلياەتسيا وپاسنىم ي نەەففەكتيۆنىم. ۆ پروتيۆنوم سلۋچاە، ەتو وبەرنەتسيا پوراجەنيەم تراديسيوننوگو دليا كازاحوۆ يسلاماحانافيتسكوگو مازحابا، پوسكولكۋ سالافيزم-ۆاححابيزم يمەەت زارۋبەجنىح كوورديناتوروۆ ي سپونسوروۆ. تو ەست، نە زاپرەششايا ۋ سەبيا سالافيزم-ۆاححابيزم، گوسۋدارستۆو تەم سامىم بۋدەت ۋسيليۆات زارۋبەجنوە ۆليانيە نا سۆوەي تەرريتوريي، پريەۆراششات كازاحستانسكيح مۋسۋلمان ۆ نەكۋيۋ «پياتۋيۋ كولوننۋ» ۆ سوبستۆەننوي جە سترانە، دليا كوتورىح اۆتوريتەتامي بۋدۋت زارۋبەجنىە يدەولوگي سالافيزما-ۆاححابيزما - ابۋ-ماريام نازراتۋللاح، ديلمۋرات، وكتام، ۋسەيمين، يبن باز ي درۋگيە.
ك سلوۆۋ، پوسلە زاپرەتا «حيزب-ۋت-تاحريرا» ي «تابليگي دجاماگات»، دەياتەلنوست ەتيح دەسترۋكتيۆنىح تەچەنيي نا تەرريتوريي كازاحستانا بىلا پولنوستيۋ پاراليزوۆانا. زاپرەت دەسترۋكتيۆنىح ي ۆراجدەبنىح يدەولوگيي – ۆ داننوم سلۋچاە رەچ يدەت نە تولكو و سالافيزمە-ۆاححابيزمە - پوزۆوليت پەريەۆەستي راديكالنىح ۋچەنىح، يح كنيگي، اۋديو-ۆيدەو ماتەريالى نەتراديسيوننىح تەچەنيي ۆ مارگينالنوە پروسترانستۆو ي تەم سامىم ۋنيچتوجيت سرەدۋ دليا پودپيتكي تەرروريزما ۆ يسلامسكوم ميرە.
زامەستيتەل پرەدسەداتەليا سەنترا پوموششي پوستراداۆشيم وت دەسترۋكتيۆنىح رەليگيوزنىح تەچەنيي «نۇرلى ءبىلىم»، چلەن ريپگ پري دۋمك رۋستەم سىزدىكوۆ سچيتاەت نەوبحوديمىم زاپرەتيت نا تەرريتوريي كازاحستانا يدەولوگيۋ سالافيزما-ۆاححابيزما، يناچە، پو ەگو منەنيۋ، ەتو وبەرنەتسيا پوراجەنيەم تراديسيوننوگو دليا كازاحوۆ يسلاما حانافيتسكوگو مازحابا –
Zakon.kz
.
- رۋستەم ماليكوۆيچ، ۆ سۆەتە پوسلەدنيح سوبىتيي ۆ اكتوبە ي بالحاشە، ۆ سمي پوياۆيليس رازنوگو رودا ديسكۋسسيوننىە ستاتي و سالافيي-ۆاححابيي. كاك نەوسۆەدوملەننومۋ ۆ ەتيح ۆوپروساح چەلوۆەكۋ رازوبراتسيا ۆ پوتوكە ينفورماسيي؟
- ۆو-پەرۆىح، زا ليۋبىم رازياسنەنيام، پو ليۋبىم ۆوپروسام نادو ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد وبراششاتسيا ك كومپەتەنتنىم سپەسياليستام. ك سوجالەنيۋ، ۋ ناس منوگو رازۆەلوس ۆسياكيح پوليتولوگوۆ، سوسيولوگوۆ، جۋرناليستوۆ، كوتورىە، نە يمەيا رەليگيوزنوگو، تەولوگيچەسكوگو وبرازوۆانيا، منيات يز سەبيا رەليگيوزنىح ەكسپەرتوۆ، پيشۋت سومنيتەلنىە ستاتي ي تەم سامىم فورميرۋيۋت وبششەستۆەننوە سوزنانيە، كوتوروە اپريوري ياۆلياەتسيا وشيبوچنىم، يسكاجەننىم ۆ پلانە رەليگيوزنوگو پونيمانيا. وسوبەننو ەتو كاساەتسيا رازليچنىح رەليگيوزنىح گرۋپپ نەتراديسيوننوگو تەچەنيا، كوتورىح ۋ ناس دوستاتوچنو راسپروسترانەنو.
مەجدۋ تەم، گلاۆا گوسۋدارستۆا نەودنوكراتنو زاياۆليال، چتو ەدينستۆەننايا وفيسيالنايا سترۋكتۋرا تراديسيوننوگو يسلاما ۆ كازاحستانە - ەتو دۋحوۆنوە ۋپراۆلەنيە مۋسۋلمان (دۋمك). تاكجە ۋ ناس يمەەتسيا سەنترالنىي گوسۋدارستۆەننىي ۋپولنوموچەننىي ورگان پو ۆوپروسام رەليگيي - كوميتەت پو دەلام رەليگيي، پوەتومۋ پو ۆسەم ۆوپروسام رەليگيوزنوگو حاراكتەرا سلەدۋەت وبراششاتسيا ۆ ەتي ورگانيزاسيي، گدە ەست ۆىسوكوكۆاليفيسيروۆاننىە ديپلوميروۆاننىە سپەسياليستى، وكونچيۆشيە فۋندامەنتالنىە ۆۋزى يسلامسكوگو ميرا، ۆ چاستنوستي «ال-ازحار»، «حاسەكي» يلي «نۋر-مۋباراك» ۆ الماتى.
كاك يزۆەستنو، پرەزيدەنت نا زاسەدانيي سوۆەتا بەزوپاسنوستي 10 يۋنيا 2016 گودا وزۆۋچيل، چتو زا تەراكتامي ۆ اكتوبە ستويات پرەدستاۆيتەلي رەليگيوزنوگو تەچەنيا - سالافيزما، كوتورىە، كاك مى پرەدپولاگاەم، پولۋچيلي پريزىۆ ك دەيستۆيۋ يز-زا رۋبەجا. ۆسپومنيم، نەزادولگو دو سوبىتيي ۆ اكتوبە ۆ ينتەرنەتە پوياۆيلوس اۋديو-وبراششەنيە ودنوگو يز ليدەروۆ سيرييسكيح سالافيتوۆ، كوتورىي پريزۆال سۆويح پوسلەدوۆاتەلەي سوۆەرشيت تەراكتى پروتيۆ «كافيرسكيح» پراۆيتەلستۆ.
بۋكۆالنو زا دەن دو ۆىستۋپلەنيا پرەزيدەنتا، 9 يۋنيا، ۆىشلو وبراششەنيە وديوزنوگو ليدەرا سالافيتوۆ-مادحاليتوۆ ابۋ-مارياما نازراتۋللاحا، تادجيكا پو ناسيونالنوستي، كوتورىي ناحوديتسيا ۆساۋدوۆسكوي اراۆيي ي كوتورىي وزۆۋچيل، چتو ك تەراكتام ۆ اكتوبە سالافيتى نەپريچاستنى. ۋحۆاتيۆشيس زا ەتو، نەكوتورىە جۋرناليستى، پوستاۆيۆ پود سومنەنيە ۆىسكازىۆانيا پرەزيدەنتا، پرەپودنەسلي، بۋدتو ابۋ-ماريام پراۆ ي بلاگوداريا ەمۋ تىسياچي كازاحستانسكيح مولودىح ليۋدەي ستالي رەليگيوزنىمي ريەۆەنانتامي.
ا ۆەد ەتوت «ليدەر» ياۆلياەتسيا نيچەم ينىم، كاك نوسيتەلەم ۆراجدەبنوي يدەولوگيي ي ۆ سۆوە ۆرەميا ون پرومىل موزگي منوگيم ناشيم سووتەچەستۆەننيكام، ۋەحاۆشيم زا ەفەمەرنىم راەم ۆ سيريۋ ي درۋگيە گورياچيە توچكي، ا ۆپوسلەدستۆيي پوگيبشيم نا پولياح سراجەنيي يلي پوپاۆشيم ۆ تيۋرمى. تاكيم وبرازوم، نەكوتورىە جۋرناليستى نامەرەننو يلي نەنامەرەننو پروپاگانديرۋيۋت ليدەرا سالافيزما، ناساجدايا ۆ وبششەستۆو وبراز ميرنىح سالافيتوۆ. ەتو چرەزۆىچاينو وپاسنىي سيمپتوم.
- تو ەست ۆو ۆسەح رەليگيوزنىح ۆوپروساح مى دولجنى سلەدوۆات رەشەنيام، رەكومەنداسيام، فەتۆام دۋمك؟
ترۋدنايا نەفت ۋزبەكيستانا
الدىڭعى
ۇلتتىق قوردىڭ كىرىسىنەن شىعىسى ارتقالى وتىر
كەلەسى
قاتىستى ماقالالار
و جيزني يسكاندەرا سۋلەيمەنوۆا راسسكازالا ەگو پودرۋگا
13:55، 26 ماۋسىم 2018
50 دەتسكيح دوموۆ زاكرىتو ۆ كازاحستانە زا پوسلەدنيە پيات لەت
15:06، 21 ماۋسىم 2018
كايرات ايتباي: مى ۆسەگدا وتكرىتى دليا سوترۋدنيچەستۆا
16:26، 17 ناۋرىز 2018
كاك لەچيت وستەوحوندروز؟ سوۆەتى ۆراچا نەيروحيرۋرگا
20:07، 14 ناۋرىز 2018
الماتينكا زابرالا يز بومجاتنيكا 70-لەتنەگو حيرۋرگا ي پوسەليلا ۋ سەبيا
17:12، 03 قاڭتار 2018
دليا ديەۆوچەك پەرۆوستەپەننىم ياۆلياەتسيا وبرازوۆانيە، ا نە پلاتوك
15:42، 06 جەلتوقسان 2017
پەرەد سمەرتيۋ مۋرات ناسىروۆ بىل ۆ ەيفوريي ي مەچتال ۆىستۋپيت نا «ەۆروۆيدەنيي»
17:55، 20 قاڭتار 2017
يستوريا مالەنكوي پرينسەسسى يز كازاحستانا ۆ لوس - اندجەلەس (ۆيدەو)
18:12، 24 قازان 2016
ليدو جالۋەتسيا نا سمي (ۆيدەو)
16:02، 22 قازان 2016
انجەليكا كيم: مانتى ي كازى ناۆسەگدا وستانۋتسيا ميلىمي موەمۋ سەردسۋ
17:53، 19 قازان 2016
سوڭعى جاڭالىقتار
ەڭ كوپ وقىلعان
قازۇۋ-دا قاۋىپسىزدىك، گەوساياسات جانە تۇركى ينتەگراسياسى ماسەلەلەرى تالقىلاندى
13:10، 04 مامىر 2026
يران سوعىسى ۋكرايناعا قالاي كۇتپەگەن مۇمكىندىك بەردى؟
12:13، 04 مامىر 2026
يلون ماسك OpenAI كومپانياسىن سوتقا بەرىپ، 150 ميلليارد دوللار تالاپ ەتتى
11:33، 04 مامىر 2026
الماتى وبلىسىندا «تازالىق كۇندەرى»: 39 مىڭ ادام قاتىسىپ، 760 توننا قوقىس جينالدى
19:24، 03 مامىر 2026
الماتى وبلىسىندا ءبىر كۇندە 200 توننادان استام قالدىق جينالدى: تۋريستىك باعىتتار تازارتىلۋدا
15:59، 02 مامىر 2026
مارات سۇلتانعازييەۆ: ءتارتىپ بار جەردە تازالىق تا بار
16:53، 30 ءساۋىر 2026
مۇناي قىمباتتادى: اقش ورتالىق قولباسشىلارىنىڭ يرانعا اسكەري جوسپارى
14:30، 30 ءساۋىر 2026
بولاشاقتىڭ ءتورت قىرى: الماتىداعى جاڭا ءبىلىم بەرۋ فيلوسوفياسى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟
23:41، 29 ءساۋىر 2026
سوت تا قاتەلەسەدى... جۋرناليستكە شىعارىلعان ۇكىم وسىنى مەڭزەيدى
23:13، 29 ءساۋىر 2026
مياگكوست نە سپاساەت: كازاحستانۋ نۋجنى رەالنىە ينسترۋمەنتى، ا نە ديسكۋسسيي
15:09، 29 ءساۋىر 2026
يرانداعى سوعىس – 61-كۇن: گەوساياسي قىسىم، مۇناي نارىعى جانە جاڭا ايماقتىق تەڭگەرىم
14:46، 29 ءساۋىر 2026
الماتىدا اكەلەر فورۋمى ءوتتى
18:05، 28 ءساۋىر 2026
الماتىداعى ناۋرىز: مەرەكەلىك ءىس-شارالار ءتورتىنشى كۇن قاتارىنان جالعاسۋدا
19:00، 25 ءساۋىر 2026
«تازا قازاقستان»: الماتى وبلىسىندا 47 مىڭ ادام قاتىسقان اۋقىمدى سەنبىلىك ءوتتى
14:41، 25 ءساۋىر 2026
الماتىدا جاستاردى قولداۋعا ارنالعان «الەۋمەتتىك شەبەرحانا» جوباسى باستالدى
20:00، 24 ءساۋىر 2026
17 مىڭ كىتاپ: اسىلتاستىڭ اۋىلعا جەتكىزگەن رۋحاني كەرۋەنى
16:43، 24 ءساۋىر 2026
استانادا قازاقستانداعى رەسەيدىڭ مادەنيەت كۇندەرى اياسىندا ەكى ەلدىڭ مادەني ىنتىماقتاستىعىنا قاتىستى جاڭا جوبالار تالقىلاندى
17:43، 23 ءساۋىر 2026
اباي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي جوبالارى حالىقارالىق سامميت كورمەسىنە قويىلدى
09:32، 23 ءساۋىر 2026
الماتىدا «تازا سانا» ەكولوگيالىق باستاماسى ىسكە قوسىلادى
19:00، 20 ءساۋىر 2026
ايدا بالايەۆا مۇحتار شاحانوۆ نەگە ارىستان باب كەسەنەسىنىڭ اۋماعىنا جەرلەنبەيتىنىن ءتۇسىندىردى
18:09، 20 ءساۋىر 2026
ساراپشىلار جاڭا «ادىلەت» پارتياسىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى وڭ باعالادى
15:17، 20 ءساۋىر 2026
600 مىڭ قاتىسۋشى جانە ناۋرىز رۋحى: الماتى وبلىسى ۇلتتىق سپورت كۇنىن كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتتى
15:00، 20 ءساۋىر 2026
«ءمولدىر بۇلاق»: الماتىدا وزەن جاعالاۋلارى مەن قوعامدىق كەڭىستىكتەر تازارتىلدى
20:00، 19 ءساۋىر 2026
الماتىدا «ءمولدىر بۇلاق» اياسىندا جاعالاۋ اۋماقتارى تازارتىلدى
20:00، 19 ءساۋىر 2026
Almaty Half Marathon 44 ەلدەن 10 000-نان استام قاتىسۋشىنى بىرىكتىرىپ، «تازا قازاقستان» اكسياسىمەن ۇندەستى
20:00، 19 ءساۋىر 2026
«تازا قازاقستان»: الماتى وبلىسىندا 47 مىڭ ادام قاتىسقان اۋقىمدى سەنبىلىك ءوتتى
14:41، 25 ءساۋىر 2026
الماتىدا «تازا سانا» ەكولوگيالىق باستاماسى ىسكە قوسىلادى
19:00، 20 ءساۋىر 2026
Almaty Half Marathon 44 ەلدەن 10 000-نان استام قاتىسۋشىنى بىرىكتىرىپ، «تازا قازاقستان» اكسياسىمەن ۇندەستى
20:00، 19 ءساۋىر 2026
يلون ماسكتىڭ يمپەرياسى: SpaceX پەن xAI 1،25 ترلن دوللارلىق مەگاكەلىسىممەن بىرىكتى
15:36، 03 اقپان 2026
قازاقستاندا بالالارعا ارنالعان الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تىيىم سالىنباق
11:41، 25 قاڭتار 2026
Threads-تا تانىسۋ: ينتەرنەتتەگى «سۇيىكتىڭىز» الاياق بولۋى مۇمكىن
10:20، 26 قاڭتار 2026
سقو، بۋلايەۆ قالاسىنداعى بازاردا ءورت بولدى
12:35، 25 قاڭتار 2026
ەسكى الەم ەندى جوق...
16:38، 19 اقپان 2026
قازاقستاندىق تەننيسشى Australian Open-2026 ءتۋرنيرىنىڭ شيرەك فينالىنا شىقتى
10:37، 25 قاڭتار 2026
قونايەۆتا جاڭا كونستيتۋسيا جوباسى مەن نەگىزگى ينستيتۋسيونالدىق وزگەرىستەر تالقىلاندى
15:09، 19 اقپان 2026
ماحامبەت-ماعجان ولمەپتى!
14:19، 10 اقپان 2026
كونستيتۋسيالىق ساباقتاستىق مۇراسى
17:42، 19 اقپان 2026
مۇحتار شاحانوۆ الەۋمەتتىك جەلى قولدانبايتىنىن مالىمدەدى
15:53، 04 اقپان 2026
جۇڭگو گۋمانويد روبوتتار نارىعىندا كوشباسشىعا اينالۋى مۇمكىن
15:35، 29 قاڭتار 2026
گەوساياسي داۋىل ورتاسىنداعى قازاقستان: جۇڭگو، رەسەي، ەۋروپا، اقش جانە تۇركى الەمى ىقپالى
13:45، 27 قاڭتار 2026
«مەنىڭ جاسىل بالاباقشام»: الماتىدا ەكولوگيالىق چەللەندج باستالدى
17:57، 03 اقپان 2026
پارتيالىق تىزىممەن سايلاۋ – دەموكراتيا ما، الدە بيلىكتى ءبىر ورتالىققا جيناۋدىڭ قۇرالى ما؟
15:33، 27 قاڭتار 2026
ەرلان قارين: جاڭا كونستيتۋسيا – قوعامدىق سۇرانىس پەن اشىق پىكىرتالاستىڭ ناتيجەسى
17:28، 26 اقپان 2026
اقش ۇلتتىق توتەنشە جاعداي رەجيمىن ەنگىزدى
16:30، 30 قاڭتار 2026
اقش پەن يران: جاڭا سوققىنىڭ بەلگىسى مە؟
15:30، 02 اقپان 2026
كوك تۋدى جەلبىرەتكەندەر ەل تاعدىرىن دا قولدايدى
12:50، 21 اقپان 2026
اقش پەن يزرايل يرانعا شابۋىل جاسادى
14:12، 28 اقپان 2026
اقش يرانعا سوققى بەرسە نە بولۋى مۇمكىن؟ – 7 ىقتيمال سەناريي
14:50، 29 قاڭتار 2026
عالىم قاليبەك ۇلى: «باقىتتى ءولىم»
20:05، 26 اقپان 2026
جاڭا كونستيتۋسيا جانە «ەگەمەندىك يەسى». «مەملەكەتقۇرۋشى ۇلت» ۇعىمى قايدا؟
16:26، 30 قاڭتار 2026